Loading AI tools
Lubelszczyzna – kraina historyczna, położona nad prawym brzegiem Wisły, w dorzeczu rzeki Wieprz. Region stanowi północno-wschodnią część Małopolski.
Określenie regionu używane jest w zależności od kontekstu: w odniesieniu do ziemi lubelskiej (średniowiecze), województwa lubelskiego z lat 1474–1795 lub do późniejszych województw lubelskich. Po 1999 r. instytucje samorządowe pod nazwą Lubelszczyzna określają obecne województwo lubelskie i stosują je zamiennie (synonim)[1][2].
W literaturze historycznej nazwą Lubelszczyzna określa się historyczne województwo lubelskie istniejące w latach 1474–1795[3], którego obszar różnił się od obszaru współczesnego województwa lubelskiego. Lubelszczyzna w tym ujęciu stanowi północno-wschodnią część Małopolski. Graniczy z ziemią sandomierską na zachodzie, Mazowszem na północnym zachodzie, Podlasiem (wraz z Podlasiem Południowym) na północnym wschodzie oraz Grodami Czerwieńskimi/Rusią Czerwoną na wschodzie.
W 1474 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk wydzielił z ówczesnego województwa sandomierskiego nowe – województwo lubelskie, w skład którego weszły tereny ziemi lubelskiej i ziemi łukowskiej.
Protestantyzm na Lubelszczyźnie pojawił się dopiero w drugiej połowie XVI w., jednak ten region Polski szybko stał się jednym z najważniejszych ośrodków kalwinizmu i arianizmu aż do połowy XVII w., kiedy zwyciężyła kontrreformacja. Działała tu jedna z gmin braci polskich, której przedstawicielem był Jan Niemojewski, a ministrem zboru Marcin Czechowic.
Po III rozbiorze w 1795 Lubelszczyzna znalazła się pod panowaniem Austrii. W 1809 region został włączony do Księstwa Warszawskiego. W 1815 znalazło się w Królestwie Polskim w zaborze rosyjskim, w 1837 Lublin został stolicą guberni lubelskiej.
W 1801 Izabela Czartoryska założyła w Świątyni Sybilli w Puławach pierwsze polskie muzeum. W 1831 stoczono na Lubelszczyźnie kilka bitew powstania listopadowego.
W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie regionu przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy na Lubelszczyźnie.
Miasta historycznej Lubelszczyzny (w granicach województwa lubelskiego I RP):
Lp. | Miasto | Populacja | Powierzchnia | Województwo | Status w I RP |
---|---|---|---|---|---|
1. | ![]() |
334 681 | 147,45 km² | ![]() |
miasto królewskie, wojewódzkie, powiatowe |
2. | ![]() |
77 645 | 31,86 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
3. | ![]() |
46 664 | 50,49 km² | ![]() |
wieś szlachecka |
4. | ![]() |
39 136 | 20,35 km² | ![]() |
wieś królewska |
5. | ![]() |
36 870 | 25,52 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
6. | ![]() |
29 170 | 35,75 km² | ![]() |
miasto królewskie, powiatowe |
7. | ![]() |
26 329 | 21,1 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
8. | ![]() |
21 828 | 13,91 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
9. | ![]() |
18 820 | 19 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
10. | ![]() |
15 182 | 22,31 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
11. | ![]() |
11 661 | 14,8 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
12. | ![]() |
10 648 | 8,05 km² | ![]() |
miasto królewskie |
13. | ![]() |
8980 | 15,26 km² | ![]() |
– |
14. | ![]() |
8388 | 15,12 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
15. | ![]() |
6477 | 23,46 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
16. | ![]() |
4855 | 6,69 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
17. | ![]() |
3753 | 13,82 km² | ![]() |
– |
18. | ![]() |
3273 | 16,78 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
19. | ![]() |
2929 | 11,42 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
20. | ![]() |
2573 | 8,43 km² | ![]() |
– |
21. | ![]() |
2488 | 7,75 km² | ![]() |
wieś szlachecka |
22. | ![]() |
2530 | 30,44 km² | ![]() |
miasto królewskie |
23. | ![]() |
2110 | 29,77 km² | ![]() |
miasto królewskie |
24. | ![]() |
1694 | 12,91 km² | ![]() |
miasto królewskie, powiatowe |
25. | ![]() |
1432 | 4,67 km² | ![]() |
– |
26. | ![]() |
1459 | 7,90 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
27. | ![]() |
920 | 3,65 km² | ![]() |
miasto szlacheckie |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.