Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kalendarium historii Łodzi – chronologiczne zestawienie wydarzeń z historii miasta, m.in. politycznych, gospodarczych, społecznych, administracyjnych, urbanistycznych, kulturalnych i sportowych, ukazujących przemiany, które dokonały się w ciągu stuleci w Łodzi i obszarze obecnie przez nią zajmowanym, od zarania dziejów do współczesności.
„Dzieje Łodzi tak dalece różnią się od przeszłości innych miast, nie tylko polskich, lecz również europejskich i większości pozaeuropejskich, iż trudno przeprowadzać pomiędzy nimi porównania”[1]. „W okresie przedrozbiorowym Łódź należała do grupy najmniejszych miast w kraju i nic nie wskazywało na to, że kiedykolwiek wkroczy na drogę wielkiej kariery”[2]. [A jednak] „ze skromnej mieściny feudalnej przekształciła się ona w połowie XIX w. w ludny i prężny ośrodek przemysłowy [...]”[1].
Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które dokonały się w okresie od zarania dziejów obszaru zajmowanego obecnie przez miasto do czasu podjęcia w 1820 roku pierwszych decyzji o przekształceniu Łodzi z rolniczego miasteczka w ośrodek przemysłu włókienniczego.
Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które zaszły w Łodzi w okresie od początków budowy nowej sieci osadniczej i łódzkiego przemysłu, poprzez intensywny rozwój Łodzi jako miasta przemysłowego w warunkach gospodarki kapitalistycznej, załamanie gospodarcze po wybuchu I wojny światowej, do jej zakończenia i wyzwolenia spod panowania zaborców.
Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które miały miejsce w Łodzi w dwudziestoleciu międzywojennym, od 11 listopada 1918 roku – dnia odzyskania przez Polskę suwerenności – do 31 sierpnia 1939 roku – dnia poprzedzającego wybuch II wojny światowej.
Kalendarium obejmuje wydarzenia od 1 września 1939 roku – dnia wybuchu II wojny światowej do 19 stycznia 1945 roku – ostatniego dnia niemieckiej okupacji miasta i dnia wkroczenia do Łodzi wojsk armii radzieckiej.
Kalendarium obejmuje wydarzenia ukazujące przemiany, które zaszły w Łodzi po II wojnie światowej, a przed początkiem transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski w 1989 roku: od 19 stycznia 1945 roku – dnia zajęcia miasta przez wojska armii radzieckiej – do 4 czerwca 1989 roku – dnia, w którym odbyła się I tura pierwszych w Polsce po II wojnie światowej częściowo wolnych wyborów do Sejmu i całkowicie wolnych do Senatu.
Kalendarium obejmuje najnowsze wydarzenia ukazujące przemiany od początku transformacji ustrojowej i gospodarczej Polski, do których impulsem stały się wybory 4 czerwca 1989 roku, do współczesności.
Powyższa periodyzacja dziejów Łodzi została sporządzona na potrzeby Wikipedii. Jest ona zbliżona do najczęstszego sposobu podziału continuum czasowego na okresy stosowanego w literaturze. Początki kolejnych jednostek czasowych wyznaczają wydarzenia (gospodarcze, polityczne lub te związane z przebiegiem działań wojennych) uznawane za szczególnie istotne w historii miasta.
W literaturze przedmiotu zwykle wyróżnia się dwa podstawowe okresy:
Z drugiego okresu, wewnętrznie zróżnicowanego, historycy wyodrębniają kilka wyraźnie zarysowanych podokresów: narodziny Łodzi przemysłowej (1820/1823[uwaga 2]–1865, niekiedy z dodatkowym wydzieleniem okresu wczesnokapitalistycznego – 1820–1830[4][5]), rozwój Łodzi wielkoprzemysłowej (1866–1914), lata zniszczeń i dewastacji w czasie I wojny światowej (1914–1918), okres II Rzeczypospolitej (1918–1939), tragiczne lata okupacji hitlerowskiej (1939–1945), okres Polski Ludowej (1945–1989) oraz III Rzeczypospolitej (od roku 1989)[6][7].
Okres | Państwo | Zwierzchność | Jednostka administracyjna | Status miasta | |
---|---|---|---|---|---|
XIV w. – 1414 | ![]() |
Królestwo Polskie | województwo łęczyckie, kasztelania brzezińska
województwo łęczyckie, powiat brzeziński1 |
Wieś Łodzia | |
1414–1423 | ![]() |
Królestwo Polskie | województwo łęczyckie, powiat brzeziński | Wieś Łodzia/Miasto Ostroga2 | |
1423–1569 | ![]() |
Królestwo Polskie | województwo łęczyckie, powiat brzeziński | Miasto Łódź | |
1569–1793 | ![]() |
Rzeczpospolita Obojga Narodów | województwo łęczyckie, powiat brzeziński | Miasto Łódź | |
1793–1795 | ![]() |
Królestwo Prus | departament łęczycki/piotrkowski3, powiat zgierski | Miasto Łódź | |
1795–1807 | ![]() |
Królestwo Prus | departament warszawski, powiat zgierski | Miasto Łódź | |
1807–1815 | ![]() |
Księstwo Warszawskie | I Cesarstwo Francuskie | departament warszawski, powiat zgierski | Miasto Łódź |
1815–1816 | ![]() |
Królestwo Polskie | Imperium Rosyjskie | departament warszawski, powiat zgierski | Miasto Łódź |
1816–1837 | ![]() |
Królestwo Polskie | Imperium Rosyjskie | województwo mazowieckie, powiat zgierski | Miasto Łódź |
1837–1844 | ![]() |
Królestwo Polskie | Imperium Rosyjskie | gubernia mazowiecka, powiat zgierski | Miasto Łódź |
1845–1867 | ![]() |
Królestwo Polskie | Imperium Rosyjskie | gubernia warszawska, powiat łęczycki | Miasto Łódź |
1867–1916 | ![]() |
Królestwo Polskie | Imperium Rosyjskie | gubernia piotrkowska, powiat łódzki | Miasto Łódź |
1916–1918 | ![]() |
Królestwo Polskie | II Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry | gubernia piotrkowska, powiat łódzki | Miasto Łódź |
1918–1939 | ![]() |
II Rzeczpospolita Polska | województwo łódzkie | Łódź (powiat grodzki) | |
1939–1940 | ![]() |
III Rzesza | okręg poznański/Kraj Warty4, rejencja kaliska | Łódź (miasto wydzielone) | |
1940–1945 | ![]() |
III Rzesza | okręg Kraj Warty, rejencja Litzmannstadt | Litzmannstadt (miasto wydzielone) | |
1945–1952 | ![]() |
Rzeczpospolita Polska (Polska Ludowa) | województwo łódzkie | Łódź (miasto wydzielone) | |
1952–1975 | ![]() |
Polska Rzeczpospolita Ludowa | województwo łódzkie | Łódź (miasto wydzielone) | |
1975–1989 | ![]() |
Polska Rzeczpospolita Ludowa | województwo łódzkie5 | Łódź (gmina miejska) | |
1989–1998 | ![]() |
III Rzeczpospolita Polska | |||
od 1999 | ![]() |
III Rzeczpospolita Polska | województwo łódzkie | Łódź (miasto na prawach powiatu) |
1 Od 1352 roku księstwo łęczyckie stało się częścią Zjednoczonego Królestwa Polskiego jako województwo łęczyckie. Powiaty zostały wprowadzone w Polsce w II połowie XIV w.[8] |
2 Prawa miejskie nadane w 1414 r. przez kapitułę włocławską, miały moc jedynie w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych, pod względem prawno-ustrojowym Łodzia/Ostroga była nadal wsią. |
3 25 maja 1793 r. departament łęczycki przemianowano na departament piotrkowski. |
4 W styczniu 1940 r. okręg poznański przemianowano na okręg Kraj Warty. |
5 Od 1 czerwca 1975 r. do 30 czerwca 1984 r. pod nazwą województwo miejskie łódzkie. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.