Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Joachim Pastorius de Hirtenberg inne formy nazwiska: Joachim Hirthenius, Joachim ab Hirtenberg, Joachim ab Hirtemberg, Joachimus Pastorius, (ur. 20 września 1611 w Głogowie, zm. 26 grudnia 1681 we Fromborku) – polski nadworny historyk królów Polski Władysława IV i Jana Kazimierza, pisarz, lekarz, członek wspólnoty braci polskich, a następnie duchowny katolicki, kanonik warmiński, sekretarz królewski, protonotariusz apostolski, historiograf i poeta, sekretarz poselstwa polskiego w czasie negocjacji pokojowych w Oliwie[1].
Portret Joachima Pastoriusa. Miedzioryt Johanna Aleksandra Bönera z dzieła Joachima Pastoriusa: Florus Polonicus, Seu Polonicae Historiae Epitome nova, quintum recognita, aucta, & ad nostri usque temporis bella continuata, Danzig 1679. | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Wyznanie | |
Kościół | |
Prezbiterat |
1675 |
Był synem kaznodziei ewangelickiego. Początkowo zajmował się wychowaniem synów polskiej szlachty wyznania kalwińskiego i braci polskich. Studiował w zachodniej Europie, głównie medycynę, utrzymując się jako guwerner młodych Polaków z rodzin protestanckich. Pod wpływem Marcina Ruara, z którym podróżował do Holandii, został unitarianinem (1632). Drugą podróż poza granice Polski odbył w 1636 r., jako wychowawca Piotra Sieniuty. Przebywał początkowo w Lejdzie, później (1638) w Orleanie, Londynie i Oksfordzie, by w 1639 r. zawitać do Paryża. Wówczas to zbliżył się do H. Grotiusa i do wybitnych osobistości francuskich. W 1641 r. wydał w Lejdzie Florus polonicus seu polonicae historiae epitome nova, podręcznik do historii Polski, zalecany jeszcze przez Stanisława Konarskiego w szkołach pijarskich w XVIII wieku. Po powrocie do kraju osiadł na Wołyniu, jako lekarz przyboczny rodziny Sieniutów, biorąc czynny udział w życiu religijnym braci polskich. Brał udział w wielu misjach dyplomatycznych, nobilitowany za zasługi przez cesarza Ferdynanda III. Po wybuchu powstania Chmielnickiego wyjechał do Gdańska. Ożenił się z córką zamożnego kupca z Poznania. W 1651 r. został profesorem historii w Gimnazjum Akademickiego w Elblągu, wkrótce też rada miejska mianowała go lekarzem tego miasta[2]. W 1652 r. został profesorem w Gimnazjum Akademickim w Gdańsku. Przejściowo nosił tytuł brandenburskiego nadwornego historiografa. Uczestniczył w układach pokojowych w Oliwie (maj 1660)[3]. Był nadwornym historiografem na dworze Jana Kazimierza, który uczynił go także sekretarzem królewskim i nadał mu polski indygenat (1662)[4]. Kilkakrotnie zmieniał wyznanie – początkowo był ewangelikiem, potem socynianinem (bracia polscy), kalwinem, powrócił na pewien czas do wyznania luterańskiego, wreszcie w 1658 r., po śmierci żony przeszedł na katolicyzm i w 1675 r. przyjął święcenia kapłańskie. Dzięki poparciu dworu królewskiego uzyskał szereg godności duchownych. Był proboszczem kaplicy królewskiej w Gdańsku, prepozytorem u św. Wojciecha, a od 1678 r. sprawował urząd generalnego oficjała i wikariuszem generalnym na Pomorze Gdańskie. Wkrótce otrzymał godność protonotariusza apostolskiego oraz kanonika kapitulnego chełmińskiego, warszawskiego i wrocławskiego.
Zmarł 26 grudnia 1681 r. Pochowany został w katedrze we Fromborku. Dla uczczenia jego pamięci jednej z ulic w gdańskiej dzielnicy Przeróbka nadano nazwę Joachima Pastoriusza.
Łącznie ze wspomnianym podręcznikiem pozostawił po sobie przeszło 250 różnorodnych publikacji.
Najważniejsze pośród nich to: