Loading AI tools
niemieckojęzyczna filozof, konwertytka z judaizmu, karmelitanka, święta (1891–1942) Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Edyta Stein, właśc. niem. Edith Stein (imię zakonne Teresa Benedykta od Krzyża; ur. 12 października 1891 we Wrocławiu[1], zm. 9 sierpnia 1942 w Brzezince, w niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau[2]) – niemiecka filozof i fenomenolog pochodzenia żydowskiego, konwertytka, zakonnica, karmelitanka bosa, święta i męczennica Kościoła katolickiego[3] oraz patronka Europy[4]. Pretendentka do nadania jej tytułu Doktora Kościoła[5].
Edyta Stein Edith Stein | |
filozof, zakonnica, męczennica, patronka Europy | |
![]() | |
Kraj działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
12 października 1891 |
Data i miejsce śmierci |
9 sierpnia 1942 |
Miejsce pochówku |
nieznane (ciało spalone w krematorium) |
Wyznanie | |
Kościół | |
Inkardynacja | |
Śluby zakonne |
21 kwietnia 1938 |
![]() Siostra Teresa Benedykta od Krzyża (ok. 1938) | |
Beatyfikacja |
1 maja 1987 |
---|---|
Kanonizacja |
11 października 1998 |
Wspomnienie | |
Patronka |
Przyczyna śmierci | |
---|---|
Zawód, zajęcie | |
Tytuł naukowy | |
Edukacja |
|
Stanowisko | |
Pracodawca |
Niemiecki Instytut Pedagogiki Naukowej w Münsterze |
Rodzice |
|
Edith Stein urodziła się w święto Jom Kipur w wielodzietnej, zamożnej rodzinie żydowskiej na Przedmieściu Odrzańskim we Wrocławiu, w nieistniejącym już domu przy Kohlenstrasse 13[uwaga 1][uwaga 2]. Była najmłodszym z jedenaściorga dzieci[uwaga 3] handlarza drewnem Siegfrieda Steina (z Gliwic) i Augusty Stein z domu Courant (z Lublińca)[7]. Ojciec zmarł, kiedy miała dwa lata, od tego czasu matka zajmowała się zarówno dziećmi, jak i firmą swego zmarłego męża. Od 12 października 1897 uczęszczała do Gimnazjum Żeńskiego im. Cesarzowej Wiktorii mieszczącego się w dawnym pałacu książąt opolskich przy Ritterplatz 1 (obecnie pl. Nankiera 1)[8]. Pomimo żywej wiary judaistycznej całej rodziny, a zwłaszcza matki, w 14 roku życia zadeklarowała, iż jest ateistką[9]. W latach 1908–1911 uczęszczała do liceum przy szkole im. Wiktorii (dziś I LO) we Wrocławiu, gdzie 3 marca 1911 przystąpiła do egzaminu maturalnego[8], a następnie studiowała na Śląskim Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma we Wrocławiu (niem. Schlesische Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau) germanistykę, historię i psychologię pod kierunkiem Williama Sterna – twórcy skali IQ. Od 1913 studiowała na Uniwersytecie Georga-Augusta w Getyndze (niem. Georg-August-Universität zu Göttingen) pod kierunkiem Edmunda Husserla, a następnie na Uniwersytecie Albrechta i Ludwika we Fryburgu (niem. Albert-Ludwigs-Universität Freiburg).
Podczas I wojny światowej była sanitariuszką Czerwonego Krzyża, przechodząc wcześniej szkolenie w Szpitalu Wszystkich Świętych we Wrocławiu (niem. Allerheiligen Hospital), (obecnie Wojewódzki Szpital im. Józefa Babińskiego), a następnie została skierowana do pracy w lazarecie w Hranicach na Morawach[8]. W 1916 powróciła do Wrocławia, podejmując pracę nauczycielki w swoim dawnym gimnazjum przy Bluecherstrasse (obecnie ul. Poniatowskiego 9 – siedziba I LO), ucząc tam łaciny, języka niemieckiego, historii i geografii[8].
Napisała i obroniła u Husserla rozprawę doktorską O zagadnieniu wczucia (niem. Zum Problem der Einfühlung). Spotkała wtedy Maxa Schelera, stykając się jednocześnie z nietypowym dla niej spojrzeniem na katolicyzm. Dzięki także Schelerowi ponownie pojawiło się przed nią zjawisko wiary. Poznała wtedy także swojego późniejszego przyjaciela Romana Ingardena, świadka jej duchowych przemian.
Po śmierci swojego dobrego znajomego Adolfa Reinacha – w trakcie I wojny światowej – miała wpaść w apatię i rozdarcie duchowe. Wstąpiła do Niemieckiej Partii Demokratycznej. Podbudowana postawą wdowy po Reinachu, ewangeliczki, zaczęła przeżywać nawrócenie, którego kulminacja nastąpiła w domu Hedwig Conrad-Martius. Edith wspomina w swej autobiografii:
Sięgnęłam na chybił trafił i wyjęłam książkę sporej objętości. Nosiła tytuł: Życie św. Teresy z Avili spisane przez nią samą. Zaczęłam czytać, zachwyciłam się natychmiast i nie przerwałam lektury aż do jej ukończenia. Gdy zamknęłam książkę, powiedziałam sobie: To jest prawda.
1 stycznia 1922 przyjęła sakrament chrztu (przyjmując imiona: Edith Teresia Hedwig) oraz pierwszą komunię świętą w kościele św. Marcina w Bad Bergzabern[10]. 2 lutego tegoż roku przyjęła sakrament bierzmowania w kaplicy domowej biskupa Spiry (niem. Speyer)[10].
Jej wiara została pogłębiona podczas studiowania m.in. prac świętego Tomasza z Akwinu, którego zaczęła tłumaczyć. Rozpoczęła także serie wykładów i pogadanki w radiu. W latach 1923–1931 prowadziła wykłady w liceum żeńskim i w Instytucie Kształcenia Nauczycieli Sióstr Dominikanek u św. Magdaleny w Spirze. Po dojściu Adolfa Hitlera do władzy została zwolniona z pracy. W okresie 1932–1933 była docentem w Niemieckim Instytucie Pedagogiki Naukowej w Münsterze.
13 października 1933 pożegnała się z rodziną (jej matka nie pogodziła się z jej decyzjami oraz innych dzieci). Następnego dnia wstąpiła do Karmelu w Kolonii i 15 kwietnia 1934 przyjęła imię zakonne: Teresa Benedykta od Krzyża. Na duchowych opiekunów wybrała św. Teresę z Ávili i św. Jana od Krzyża. 21 kwietnia 1938 po trzech latach profesji złożyła śluby wieczyste, a 1 maja przyjęła czarny welon karmelitański z rąk biskupa sufragana dr. Strockumsa[10]. Do zakonu karmelitanek wstąpiła również jej siostra Rosa.
W obliczu narastających prześladowań Żydów, 31 grudnia 1938 została przeniesiona do karmelu w Echt w Holandii. Po zajęciu Holandii przez Niemców została zatrzymana podczas masowych aresztowań katolików pochodzenia żydowskiego 2 sierpnia 1942, w odwecie za ogłoszenie listu pasterskiego episkopatu holenderskiego w obronie Żydów. W czasie aresztowania miała powiedzieć swojej siostrze, Rosie:
Chodź, idziemy cierpieć za swój lud.
Aresztantów osadzono najpierw w przejściowym obozie Westerbork w północnej Holandii. Ostatni raz widziano ją 7 sierpnia na dworcu głównym we Wrocławiu podczas postoju pociągu wiozącego ją wraz z innymi Żydami do niemieckiego obozu zagłady Auschwitz (obecnie na terenie Oświęcimia). 9 sierpnia została zagazowana ze swoją siostrą Rosą w niemieckim nazistowskim obozie zagłady KL Auschwitz-Birkenau (obecnie na terenie Brzezinki). Jej towarzyszami w męczeństwie byli m.in. s. Lisamaria Meirowsky i br. Wolfgang Rosenbaum OFM. Jej zwłoki zostały spalone w obozowym krematorium.
Edith Stein prowadziła bardzo bogatą działalność naukową, przede wszystkim filozoficzną. Początkowo była wyłącznie fenomenologiem, w późniejszym okresie zaczęła porównywać fenomenologię z tomizmem. Zajmowała się tłumaczeniami tekstów świętego Tomasza z Akwinu oraz świętego J.H. Newmana. Jako karmelitanka bosa o niezwykle bogatym życiu wewnętrznym dała wyraz pięknu i wartości przeżyć mistycznych pisząc pracę poświęconą św. Janowi od Krzyża pt. Wiedza Krzyża.
Z wielu względów filozofia Edith Stein bywa określana mianem „filozofii światła”. Jest poświęcona przede wszystkim człowiekowi jako istocie świadomej, myślącej i wolnej oraz Bogu i drodze, która do niego prowadzi.
Z inicjatywy sióstr karmelitanek bosych przekonanych o świątobliwości jej życia podjęto starania celem wyniesienia jej na ołtarze[11]. Proces informacyjny został rozpoczęty 4 stycznia 1962 w archidiecezji kolońskiej, a zakończył się 9 sierpnia 1972[11]. Odtąd przysługiwał jej tytuł Służebnicy Bożej. Następnie badano pozostawione przez nią pisma, w tym spuściznę literacką na ich zgodność z depozytem wiary Kościoła katolickiego. Po zakończeniu tych czynności, Stolica Apostolska wydała 10 marca 1978 dekret o ważności procesu dotyczącego jej pism, a następnie 15 listopada 1985 dekret o ważności procesu informacyjnego[11]. Po ustaleniu przyczyn jej męczeństwa, 17 stycznia 1986 Stolica Apostolska wydała dekret tzw. nihil obstat, czyli zgodę na rozpoczęcie jej procesu beatyfikacyjnego – jako męczennicy[11]. Postulator generalny procesu beatyfikacyjnego w 1986 złożył w Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych tzw. Positio wymagane w dalszej procedurze beatyfikacyjnej[11]. 28 października 1986 odbyło się posiedzenie konsultorów teologicznych, a 13 stycznia 1987 sesja biskupów i kardynałów Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, która zaaprobowała dokumentację procesu beatyfikacyjnego, po czym papież Jan Paweł II, 26 stycznia 1987 podpisał dekret o heroiczności jej życia i cnót oraz męczeństwie[11]. Odtąd przysługiwał jej tytuł Czcigodnej Służebnicy Bożej.
1 maja 1987 została beatyfikowana podczas uroczystej mszy świętej sprawowanej pod przewodnictwem Jana Pawła II na stadionie Müngersdorf w Kolonii w czasie drugiej pielgrzymki papieża do RFN przy udziale przybyłych około 70 000 wiernych oraz m.in. jej 28 krewnych. Postulatorem generalnym został o. Symeon od św. Rodziny OCD[12]. Do kanonizacji potrzebny był cud uczyniony za jej wstawiennictwem, jakim było nadzwyczajne uzdrowienie amerykańskiej dziewczynki Teresy Benedykty McCarthy z Brockton w stanie Massachusetts, zatrutej przedawkowaniem lekarstwa o nazwie tylenol[13]. Po jego zgłoszeniu proces diecezjalny w tej sprawie toczył się w okresie od 1 czerwca 1992 do 26 kwietnia 1993[13], po czym 3 grudnia 1993 Stolica Apostolska wydała dekret o ważności tego postępowania[13]. Po zbadaniu okoliczności tego cudownego uzdrowienia przez Komisję Lekarską 6 czerwca 1996, odbyła się 25 lutego 1997 sesja konsultorów teologicznych, a 18 marca 1997 sesja biskupów i kardynałów Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych, którzy wydali pozytywną opinię, przedkładając papieżowi propozycję jej kanonizacji[13]. 8 kwietnia 1997 papież podpisał dekret wyrażający zgodę na jej kanonizację[11], która odbyła się na placu świętego Piotra w Rzymie 11 października 1998, podczas uroczystej mszy świętej pod przewodnictwem papieża Jana Pawła II[12]. W homilii papież powiedział wówczas m.in.[14]:
Święta Teresa Benedykta od Krzyża zrozumiała, że miłość Chrystusa i wolność człowieka przenikają się ze sobą, ponieważ miłość i prawda pozostają w wewnętrznym związku. Poszukiwanie prawdy i przekładanie jej na miłość nie pozostają w sprzeczności. Ona zrozumiała, że prawda i miłość są wzajemnie sobie potrzebne. W naszych czasach prawda bywa często zastępowana przez opinię większości. Rozpowszechnia się przekonanie, że trzeba posługiwać się prawdą także przeciwko miłości.
Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim zostało wyznaczone na dzień 9 sierpnia (dzienna rocznica śmierci)[15]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.