Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Aleksy, imię świeckie Aleksander Gromadzki, ukr. Олександр Якубович Громадський, ros. Александр Якубович Громадский (ur. 3 września 1882 w Dokudowie, zm. 8 maja 1943 w Smydze) – biskup Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, w latach 1923–1940 Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W latach 1940–1943 zwierzchnik Ukraińskiego Autonomicznego Kościoła Prawosławnego.
Data konsekracji |
21 kwietnia 1922 | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Konsekrator | |||||||||||
Współkonsekratorzy | |||||||||||
| |||||||||||
|
Był z pochodzenia Ukraińcem[1]. Ukończył w 1908 Akademię Duchowną w Kijowie, po czym podjął pracę nauczyciela w gimnazjum męskim w Chełmie i ożenił się, po czym przyjął święcenia kapłańskie. Po śmierci żony wstąpił w 1919 do zakonu[2]. Wieczyste śluby mnisze złożył w monasterze św. Jana Miłościwego w Zahajcach Małych[3] i trzy lata później, 21 kwietnia 1922, został wikariuszem eparchii wołyńskiej z tytułem biskupa łuckiego[2]. Po roku został przeniesiony na katedrę grodzieńską po usunięciu z niej przeciwnika autokefalii Kościoła w Polsce, biskupa Włodzimierza (Tichonickiego). Pięć lat później został podniesiony do godności arcybiskupa[2].
W 1934, pod wpływem nacisku wiernych narodowości ukraińskiej, żądających powołania na katedrę wołyńską biskupa narodowości ukraińskiej, metropolita Dionizy (Waledyński) zrezygnował z tej katedry, którą tymczasowo łączył z godnością metropolity warszawskiego i całej Polski. Arcybiskupem wołyńskim został Aleksy (Gromadzki), jedyny z biskupów popierający ruch na rzecz ukrainizacji PAKP[4]. W październiku 1934 wprowadził język ukraiński do korespondencji prowadzonej przez diecezję wołyńską, zaś w styczniu 1935 nakazał stosować go również w kazaniach, jeśli będzie ku temu wola parafian[5]. Między innymi z tego powodu w końcu lat 30. lubelskie Dowództwo Okręgu Korpusu charakteryzowało go jako nacjonalistę pozostającego pod wpływem OUN, z którą sympatyzował biskup pomocniczy diecezji, Polikarp (Sikorski)[6].
W 1938, po wyburzeniu ok. 140 cerkwi w ramach akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej, biskup udał się na objazd diecezji, w czasie którego wzywał do trwania przy wierze prawosławnej[7].
W 1940, po faktycznym zamarciu działalności struktur PAKP, biskup zdecydował się wrócić w jurysdykcję Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, z którego został wykluczony w momencie poparcia autokefalii Kościoła prawosławnego w Polsce. Pełniący obowiązki patriarchy Moskwy metropolita Sergiusz (Stragorodski) pozwolił mu zachować tytuł arcybiskupa wołyńskiego.
Jako hierarcha wołyński arcybiskup sprzeciwiał się tendencjom do nawet niekanonicznego powołania do życia autokefalicznego Kościoła ukraińskiego[2]. Opowiadał się natomiast za organizacją Ukraińskiego Autonomicznego Kościoła Prawosławnego, zachowującego podległość wobec Moskwy, co miałoby być kontynuacją postanowień Soboru Lokalnego Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego w kwestii ukraińskiej[8]. Wiosną 1941 został za to aresztowany przez NKWD[8].
Działania na rzecz budowy Kościoła Autonomicznego prowadził wbrew woli swojego dawnego zwierzchnika, metropolity warszawskiego i całej Polski, który w związku z tym powołał tymczasowego administratora Kościoła na Ukrainie biskupa Polikarpa (Sikorskiego). Mimo tego 18 lipca 1941 przyjął wybór na metropolitę autonomicznego Kościoła ukraińskiego, a trzy dni później w liście do wiernych ogłosił objęcie zwierzchnictwa nad parafiami ukraińskimi w Generalnym Gubernatorstwie[8]. Występował przeciw działalności Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i potępił pierwsze napady dokonane przez UPA na polską ludność Wołynia[9].
8 maja 1943, w czasie objazdu eparchii, zginął w zasadzce urządzonej przez oddział OUN-M. Zdaniem Grzegorza Motyki mogło to być skutkiem pomyłki melnykowców, zamierzających zabić gebitskomissara Müllera. Zabójcy hierarchy twierdzili, że znaleźli przy nim dokumenty świadczące o kolaboracji z hitlerowcami, jednak równocześnie starali się zrzucić odpowiedzialność za jego śmierć na partyzantkę radziecką[10]. Istnieje również teoria, według której inspiratorem zabójstwa arcybiskupa był Polikarp (Sikorski), otwarcie popierający OUN[9]. Po śmierci biskupa Aleksego zwierzchnikiem Autonomicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego został biskup Pantelejmon (Rudyk)[11].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.