Ślaz (MalvaL.) – rodzaj roślin należący do rodziny ślazowatych. W wąskim ujęciu taksonomicznym należy do niego ok. 30[6][7] gatunków, a w szerokim, obejmującym m.in. gatunki z rodzaju ślazówkaLavatera – 56 gatunków[8]. Rosną one na murawach, w miejscach skalistych i na siedliskach ruderalnych. Liczne gatunki to chwasty upraw. Występują naturalnie w Europie, Azji i Afryce. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, zwłaszcza ślaz piżmowy i ślaz dziki o kwiatach ciemnopurpurowych (tzw. ślaz maurytański)[9]. Niektóre gatunki są wykorzystywane leczniczo. Młode liście są spożywane jako warzywo[7].
W Europie rośnie 13 gatunków, z czego w Polsce 7 jako zadomowione antropofity i kilka dalszych jako przejściowo dziczejące. Pozostałe gatunki występują w Azji oraz na terenach górskich w Afryce[9]. W szerokim ujęciu do rodzaju należą też gatunki obecne w Australii i zachodniej części Ameryki Północnej[8].
ślaz zygmarekMalva alcea L. – antropofit zadomowiony
Z terenu Polski wymieniany był jako osobny gatunek ślaz wycięty (Malva excisa Rchb.), który w nowszych ujęciach systematycznych traktowany jest jako podgatunek Malva alcea subsp. excisa Holub ew. w ogóle kwestionuje się odrębność taksonomiczną tych roślin[12]. Podawany także ślaz maurytański (Malva mauritiana L.) (przejściowo dziczejący z upraw efemerofit) to ciemnopurpurowe ślazy dzikie wyodrębniane jako podgatunek subsp. mauritanica[9].
Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny osiągające do 1,5 m wysokości, ale większość przedstawicieli ma pędy płożące, niewielkie[9]. Rośliny nagie lub owłosione, z włoskami pojedynczymi lub gwiazdkowatymi[4].
Skrętoległe[7], o blaszkach okrągłych lub nerkowatych[4], zwykle dłoniasto wcinane, czasem głęboko[9]. Przylistki obecne, trwałe lub szybko odpadające, od równowąskich, poprzez lancetowate do trójkątnych i jajowatych[4].
Pojedyncze lub zebrane po kilka w kątach liści[9], rzadko w szczytowych gronach[4]. Kwiaty promieniste, 5-płatkowe, podobne do kwiatów malw, ale drobniejsze[13]. U podstawy kwiatów znajduje się trójlistkowy kieliszek z wolnymi zazwyczaj działkami. Pięć działek kielicha jest zrośniętych u nasady. Płatki barwy białej, różowej do purpurowej są na szczycie mniej lub bardziej wcięte. Pręciki są liczne, zrośnięte w kolumnę otaczającą słupki[9].
Jednonasienne rozłupki w liczbie 6 do 15 (rzadko do 20) tworzące dysk wokół trwałych słupków. Owoce otulone są trwałymi działkami kielicha[9][4].
Rodzaj tradycyjnie odróżniany od podobnych roślin z rodzaju ślazówka (Lavatera) na podstawie wolnych listków kieliszka (u ślazówek kubeczkowato zrośniętych). Analizy molekularne w zasadzie nie wykazują podziału na te rodzaje[4], a w każdym razie zrośnięcie kieliszka nie jest trafnym kryterium podziału[7]. Z kryteriów morfologicznych użyteczne wydają się różnice w budowie owoców, przy czym postulowane jest przeniesienie części gatunków (zwłaszcza kalifornijskich i australijskich) tradycyjnie zaliczanych do Lavatera do rodzaju Malva[7].
Malva verticillata L. – ślaz okółkowy, ślaz kędzierzawy
Malva vidalii (Pau) Molero & J.M.Monts.
Malva waziristanensis Blatt.
Malva weinmanniana (Besser ex Rchb.) Conran
Malva xizangensis Y.S.Ye, L.Fu & D.X.Duan
Malva × zoernigii Fleisch.
Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne w ogrodach na rabatach, szczególnie w ogrodach naturalistycznych. Najlepiej rosną na słonecznym stanowisku i na przepuszczalnym, niezbyt żyznym podłożu. Są całkowicie mrozoodporne. Rozmnaża się je przez nasiona lub sadzonki, zwykle w ogrodzie rozsiewają się same. Po pierwszym kwitnieniu należy je nieco przyciąć[13].
Niektóre gatunki wykorzystywane są jako rośliny lecznicze. Młode liście są jadalne[7].
Michael A.M.A.RuggieroMichael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI:10.1371/journal.pone.0119248, PMID:25923521, PMCID:PMC4418965 [dostęp 2020-02-20](ang.).
ZbigniewZ.MirekZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 113-114, ISBN978-83-62975-45-7.
GeoffreyG.BurnieGeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN3-8331-1916-0, OCLC271991134.
United States Department of Agriculture Agricultural Research Service:Family: Malvaceae Juss..Germplasm Resources Information Network (GRIN).[dostęp 2010-02-19].(ang.).