Hanzesteden zijn lid van het Hanzeverbond . Dit was van oorsprong, in de middeleeuwen, een samenwerkingsorganisatie van kooplieden uit Duitse steden rond de Oostzee en aan de Noordzee , verder waren steden in de Lage Landen (het huidige België en Nederland), Denemarken, Noorwegen Zweden en Polen aangesloten. De grote Hanzesteden, Gemeene of Principaalsteden genoemd, streefden er naar hun machtsbereik uit te breiden over kleinere steden en dorpen in hun achterland. De voor die tijd modern georganiseerde handel was gebaseerd op door het Hanzeverband aan steden verleende exclusieve rechten op het verhandelen van bepaalde producten en het opleggen van verplichtingen, de juridische vorm daarvoor waren overeenkomsten (handelscontracten). Voor het toezicht op een juiste uitvoering van de afspraken waren er rechtbanken opgericht die bij de handelscontracten werden erkend. Er ontwikkelden zich verschillende modelcontracten met rechten zoals het Lübecker Recht of het Maagdenburger Recht (beide varianten vielen binnen het plaatselijk geldend Duits Recht ). Steden die rechten kregen toegekend moesten bij geschillen het hoogste beroep indienen bij het gerechtshof van hun 'moeder'stad. Er was een eigen marine die het recht op de wateren handhaafde, maar ook met militair geweld steden dwong lid te worden of mee te werken.
Stralsund, een Hanzestad
Nederlandstalige kaart met veel (niet alle) grote en kleine Hanzesteden en de handelsroutes
Illustratie bij het hoofdstuk "Van Schiprechte " uit het Hamburger boek met Stadsrechten, 1497. De taal is middelnederduits
Oorkonde uit 1557 waarmee afspraken tussen 63 Hanzesteden bevestigd worden
Dit is een regionaal gestructureerde lijst naar Dollinger van steden alwaar kooplieden tussen de 14e en 16e eeuw Hanzevoorrecht werd verleend (een deel slechts voor korte tijd). Ongeveer 70 van de ongeveer 200 hier weergegeven steden bedreven een actief Hanzebeleid. De meerderheid van de Hanzesteden liet zich (zoals in de Hanzedagen) door een grotere naburige stad vertegenwoordigen.
Anklam , hertogdom Pommeren
Bad Segeberg , Sleeswijk-Holstein
Demmin , hertogdom Pommeren,1648 Zweeds en 1720 Pruisisch
Greifswald , hertogdom Pommeren, 1648 Zweeds en 1720 Pruisisch
Kiel , graafschap, later hertogdom Holstein
Lübeck (vroeger Lubeck ), vrije rijksstad; het verdrag tussen Hamburg en Lübeck 1241 geldt als geboortejaar van de Hanze; zij noemden zich als laatste steden nog Hanzestad (1669),
Rostock , hertogdom Mecklenburg-Schwerin
Stettin , hertogdom Pommeren, 1648 Zweeds en 1720 Pruisisch
Stralsund , vorstendom Rügen , hertogdom Pommeren, 1648 Zweeds, 1815 Pruisisch
Wismar , hertogdom Mecklenburg-Schwerin
Wolgast , hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Belgard , na 1945 Białogard, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Dramburg , na 1945 Drawsko Pomorskie, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch),
Gollnow , na 1945 Goleniów, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Greifenberg , na 1945 Gryfice, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Kammin , na 1945 Kamień Pomorski, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Kolberg , na 1945 Kołobrzeg, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Köslin , na 1945 Koszalin, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Rügenwalde , na 1945 Darłowo, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Schlawe , na 1945 Sławno, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Stargard , hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Stolp , na 1945 Słupsk. hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Treptow , na 1945 Trzebiatow, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Wollin , na 1945 Wolin, hertogdom Pommeren, 1648 Brandenburgs (Pruisisch)
Danzig , Duitse Ordestaat , sinds 1457 autonome stadstaat , een van de laatste Hanzesteden 1669
Braunsberg , na 1945 Braniewo, Duitse Ordestaat , later bisdom Ermland
Breslau , na 1945 Wrocław, stadstaat in het Hertogdom Silezië
Elbing , na 1945 Elbląg, Duitse Ordestaat, sinds 1457 autonome stadstaat binnen republiek Polen-Litouwen , 1772 Pruisisch
Koningsbergen , na 1945 Kaliningrad , Duitse Ordestaat, later hertogdom Pruisen
Kulm , Duitse Ordestaat, later republiek Polen-Litouwen , 1772 Pruisisch
Thorn , Duitse Ordestaat, sinds 1457 autonome stadstaat binnen republiek Polen-Litouwen , 1772 Pruisisch
Krakau , koninkrijk Polen
Dorpat (tegenwoordig Tartu), bisdom Dorpat , later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest ), later koninkrijk Zweden
Fellin (tegenwoordig Viljandi), orde van de Zwaardbroeders , later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Goldingen (tegenwoordig Kuldīga), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Koerland (Pools-Litouwse Gemenebest)
Roop (tegenwoordig Straupe), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Kokenhusen (tegenwoordig Koknese), aartsbisdom Riga , later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Lemsal (tegenwoordig Limbaži), aartsbisdom Riga, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Pernau (tegenwoordig Pärnu), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Riga , orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Reval (tegenwoordig Tallinn), wisselend orde van de Zwaardbroeders en hertogdom Estland (koninkrijk Denemarken ), later koninkrijk Zweden
Stockholm , koninkrijk Zweden
Visby , Gotland (koninkrijk Zweden, 1409-1645 koninkrijk Denemarken)
Wenden (tegenwoordig Cēsis), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Windau (tegenwoordig Ventspils), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Koerland (Pools-Litouwse Gemenebest)
Wolmar (tegenwoordig Valmiera), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Nederrijngebied
Keulen (vrije rijksstad), een van de laatste Hanzesteden 1669
Dinant , prinsbisdom Luik
Dinslaken , hertogdom Kleef
Duisburg , hertogdom Kleef
Düsseldorf , vorstendom Berg
Emmerik , hertogdom Kleef
Grieth , hertogdom Kleef
Uitzondering: Neuss verkreeg in 1475 van keizer Frederik III de rechten van een (zelfstandige ) Hanzestad
Nijmegen , hertogdom Gelre , later Verenigde Provinciën
Roermond , hertogdom Gelre, later Zuidelijke Nederlanden
Tiel , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Venlo , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Wezel , vorstendom Kleef
Zaltbommel , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
IJssel- en Zuiderzeegebied
Arnhem , hertogdom Gelre , later Verenigde Provinciën
Bolsward , Friesland , later Verenigde Provinciën
Deventer , Overijssel , later Verenigde Provinciën
Doesburg , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Elburg , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Harderwijk , hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Hasselt , Overijssel, later Verenigde Provinciën
Hattem , Hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Hindeloopen , Friesland , later Verenigde Provinciën
Kampen , Overijssel, later Verenigde Provinciën
Oldenzaal , Overijssel - Twente , later Verenigde Provinciën
Ommen , Overijssel, later Verenigde Provinciën
Rijssen , Overijssel - Twente, later Verenigde Provinciën
Stavoren , Friesland, later Verenigde Provinciën (Nederland)
Zutphen , Hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
Zwolle , Overijssel, later Verenigde Provinciën
Tussen de Rijn en Weser (Westfaalse steden)
Hoofdstad van het derde kwartier, voorstad: Dortmund , vrije rijksstad
Voorstad : Münster , prinsbisdom Münster
Voorstad: Osnabrück , prinsbisdom Osnabrück ; een van de laatste Hanzesteden 1669
Voorstad: Soest , hertogdom Westfalen, later zelfstandig gebied onder Kleefse landheren
Ahlen , prinsbisdom Münster
Allendorf (Sundern) , graafschap Mark
Altena , graafschap Mark
Arnsberg , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen )
Attendorn , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Balve , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Beckum , prinsbisdom Münster
Belecke , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Bielefeld , graafschap Ravensberg
Billerbeck , prinsbisdom Münster
Blankenstein , graafschap Mark
Bocholt , prinsbisdom Münster
Bochum , graafschap Mark
Bodenfeld ,
Bödefeld , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Borgentreich ,
Borken , prinsbisdom Münster
Brakel , prinsbisdom Paderborn
Breckerfeld , graafschap Mark
Brilon , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Coesfeld , prinsbisdom Münster
Dorsten , vest Recklinghausen (aan Keur-Keulen)
Drolshagen , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Dülmen , prinsbisdom Münster
Essen , abdij Essen
Eversberg , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Freienohl , hertogdom Westfalen (Keur-Keulen)
Fürstenau ,
Geseke , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Grevenstein , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Hachen ,
Hagen , graafschap Mark
Haltern , prinsbisdom Münster
Hamm , graafschap Mark
Haselünne , prinsbisdom Münster
Hattingen , graafschap Mark
Herford , abdij Herford
Hirschberg im Sauerland , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Hörde , graafschap Mark
Hüsten , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Iburg , prinsbisdom Osnabrück
Iserlohn , graafschap Mark
Kallenhardt , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Kamen , graafschap Mark
Korbach , vorstendom Waldeck
Langscheid (Sundern) ,
Lemgo , graafschap Lippe
Lennep , graafschap Berg
Lippstadt , freiherrschaft, later graafschap Lippe
Lüdenscheid , graafschap Mark
Lünen , graafschap Mark
Medebach , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Melle , prinsbisdom Osnabrück
Menden (Sauerland) , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Meppen , prinsbisdom Münster
Meschede , als bijstad van Arnsberg
Minden , prinsbisdom Minden
Neuenrade , graafschap Mark
Neustadt,
Nieheim ,
Olpe , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Paderborn , prinsbisdom Paderborn
Peckelsheim ,
Plettenberg , graafschap Mark
Quakenbrück , abdij Osnabrück
Ratingen , vorstendom Berg
Recklinghausen , vest Recklinghausen (aan Keur-Keulen)
Rheine , prinsbisdom Münster
Rinteln , graafschap Schaumburg
Rüthen , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Schmallenberg , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Schüttorf , graafschap Bentheim
Schwerte , graafschap Mark
Solingen , graafschap Berg
Sundern (Sauerland) ,
Telgte , prinsbisdom Münster
Unna , graafschap Mark
Vörden (Marienmünster)
Vreden , prinsbisdom Münster
Warburg , prinsbisdom Paderborn
Warendorf , prinsbisdom Münster
Warstein , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Wattenscheid , graafschap Mark
Werl , hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
Werne , prinsbisdom Münster
Westhofen , graafschap Mark
Wetter (Ruhr) , graafschap Mark
Wiedenbrück , abdij Osnabrück
Wipperfürth , graafschap Berg
Brandenburg
Berlin-Cölln , mark, later vorstendom Brandenburg
Brandenburg an der Havel , mark, later vorstendom Brandenburg
Frankfurt (Oder) , mark, later vorstendom Brandenburg
Havelberg , mark, later vorstendom Brandenburg
Kyritz , mark, later vorstendom Brandenburg
Perleberg , mark, later vorstendom Brandenburg
Pritzwalk , mark, later vorstendom Brandenburg
Midden Duitsland (tussen Oberweser en de Saale )
Duderstadt , prinsaartsbisdom Mainz
Erfurt , prinsbisdom Erfurt
Göttingen , vorstendom Göttingen
Halle , prinsaartsbisdom Maagdenburg
Merseburg , prinsbisdom Merseburg , later hertogdom Saksen-Merseburg
Mühlhausen , vrije rijksstad
Naumburg (Saale) , bisdom Naumburg-Zeits, later hertogdom Saksen-Zeitz
Nordhausen , vrije rijksstad
Northeim , vorstendom Brunswijk
Osterode am Harz , vorstendom Brunswijk
Uslar , vorstendom Brunswijk
Tussen de Weser en Elbe (Saksische steden)
Voorstad: Braunschweig , vorstendom Brunswijk; een van de laatste Hanzesteden 1669
Voorstad: Maagdenburg , prinsaartsbisdom Maagdenburg
Alfeld , prinsbisdom Hildesheim
Aschersleben , prinsaartsbisdom Maagdenburg
Bockenem , prinsbisdom Hildesheim
Einbeck , vorstendom Grubenhagen
Gardelegen , mark, later vorstendom Brandenburg
Goslar , vrije rijksstad
Gronau , prinsbisdom Hildesheim
Halberstadt , prinsbisdom Halberstadt , later keurvorstendom Brandenburg
Hamelen , vorstendom Calenberg
Hannover , vorstendom Calenberg
Helmstedt , vorstendom Brunswijk
Hildesheim , prinsbisdom Hildesheim; een van de laatste Hanzesteden 1669
Lüneburg , hertogdom Brunswijk-Lüneburg
Osterburg , mark, later vorstendom Brandenburg
Quedlinburg , rijkssticht Quedlinburg , later vorstendom Brandenburg
Salzwedel , mark, later vorstendom Brandenburg
Seehausen , mark, later vorstendom Brandenburg Het Hanze- of Oostershuis in Antwerpen.
Stendal , mark, later vorstendom Brandenburg
Tangermünde , mark, later vorstendom Brandenburg
Uelzen , vorstendom Brunswijk-Lüneburg
Werben , mark, later vorstendom Brandenburg
Aberdeen , koninkrijk Schotland
Antwerpen , hertogdom Brabant in de Nederlanden , later Zuidelijke Nederlanden .
Bordeaux , koninkrijk Frankrijk
Berwick-upon-Tweed , koninkrijk Schotland , later koninkrijk Engeland
Boston , Lincolnshire, koninkrijk Engeland
Bourgneuf , Poitou, koninkrijk Frankrijk
Bristol , koninkrijk Engeland
Christiana , Noorwegen, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
Damme , graafschap Vlaanderen in de Nederlanden
Duinkerke , graafschap Vlaanderen in de Nederlanden, nu Frankrijk
Edinburgh , koninkrijk Schotland
Elbogen (Malmö), Schonen, eerst onderdeel van het koninkrijk Denemarken-Noorwegen, na 1658 Zweden
Great Yarmouth , koninkrijk Engeland
Hafnarfjördhur , IJsland, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
Helsingborg , Schonen, eerst onderdeel van het koninkrijk Denemarken-Noorwegen, na 1658 Zweden
Hull , koninkrijk Engeland
Ipswich , koninkrijk Engeland
Kalmar , koninkrijk Zweden
Kaunas , groothertogdom Litouwen , later Polen-Litouwen
King's Lynn , koninkrijk Engeland
Kopenhagen , koninkrijk Denemarken-Noorwegen
La Rochelle , Poitou, koninkrijk Frankrijk
Lissabon , koninkrijk Portugal
Lödöse (Göteborg), koninkrijk Zweden
Nantes , Loiredal, koninkrijk Frankrijk
Narva , Estland (koninkrijk Denemarken), later ordestaat, later koninkrijk Zweden
Newcastle-upon-Tyne , koninkrijk Engeland
Norwich , koninkrijk Engeland
Nyköping , koninkrijk Zweden
Pleskau , nu Pskov, eerst onafhankelijke prinsdom Pskov, vanaf 1510 onderdeel van het grootvorstendom Moskou
Polozsk , eerst onderdeel van het groothertogdom Litouwen , daarna onderdeel van Polen-Litouwen , nu Wit-Rusland
Ripen (Ribe), koninkrijk Denemarken-Noorwegen
Smolensk , eerst onderdeel van het groothertogdom Litouwen, vanaf 1514 onderdeel van het grootvorstendom Moskou, vanaf 1611 Polen-Litouwen, nu Rusland
Tønsberg , Noorwegen, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
Turku , koninkrijk Zweden, nu Finland
Venetië , republiek Venetië , nu Italië
Wilna (Vilnius), groothertogdom Litouwen, daarna Polen-Litouwen
Vitebsk , groothertogdom Litouwen, daarna Polen-Litouwen, nu Wit-Rusland
York , koninkrijk Engeland
Bronnen, noten en/of referenties