From Wikipedia, the free encyclopedia
Јапонски крап (науч. Cyprinus carpio haematopterus), наречен кои (јапонски: 鯉, „крап“), поточно: нишикигои (錦鯉, „срмен крап“) — украсни риби произлезени како варијанти на обичниот крап (Cyprinus carpio) кои се чуваат во украсни бари и езерца.
Јапонски крап | |
---|---|
![]() | |
припитомен | |
Научна класификација | |
Царство: | Животни |
Колено: | Хордови |
Класа: | Зракоперки |
Ред: | Краповидни |
Семејство: | Крапови |
Род: | Крап |
Вид: | Обичен крап |
Подвид: | Јапонски крап |
Триномен назив | |
Cyprinus carpio haematopterus[1] (Линеј, 1758) |
Варијантите на јапонскиот крап се распознаваат по обоеноста, шарите и крлушките. Како главни бои може да се појават бела, црна, црвена, жолта, сина и кремаста. Најпознатата категорија на јапонски крап е госанке, која е создадена од варијантите кохаку, тајшо саншоку и шова саншоку.
Крапот е голема група на риби со потекло од Средна Европа и Азија. Поединечни видови на крап се припитомени во Источна Азија, каде биле користени како риба за исхрана. Крапот е риба која живее во ладна вода и нивната способност да преживеат и да се прилагодат на многу различни климатски услови и услови во водата овозможила припитомените видови да бидат проширени до многу нови места, вклучувајќи ја и Јапонија. Природните мутации во бојата на овој крап може да се случи кај сите популации. Крапот е риба која се одгледувала поради мутациите на боите во Кина пред повеќе од илјада години, каде вештачката селекција на прускиот крап (Carassius gibelio) довело до појавата на златната рипка.[2]
Обичниот крап бил одгледуван како риба за исхрана уште од V век п.н.е во Кина, а во Римското Царство се одгледувал за време на проширувањето на христијанството во Европа. Обичниот крап се одгледувал поради бојата во Јапонија во 1820-тите, првично во градот Оџија во Ниигата на североисточниот брег на островот Хоншу. До XX век, се развиле голем број на комбинации на боја, најзабележително црвено-белиот Кохаку. Светот надвор од Јапонија не бил запознаен со развивањето на варијантите на бои сѐ до 1914, кога јапонскиот крап од Ниигата бил изложен на годишна изложба во Токио. Од тогаш, се проширил интересот за јапонскиот крап низ Јапонија. Од неколкуте примероци изложени во Токио се развиле сите варијанти на Нишикоги, со исклучок на Огон (еднобоен јапонски крап со метален сјај) кој е развиен во поново време.
Хобито да се одгледува јапонски крап со текот на времето се распространило низ светот. Јапонскиот крап сега се продава во многу продавници за миленичиња, а единките со повисок квалитет се достапни кај специјализираните продавачи.[3][4]
Проширувањето на вкрстувањето помеѓу повеќе популации ја заплеткала историската зоогеографија на обичниот крап. Како и да е, општото мислење во научниот свет е дека има барем два подвида на обичниот крап, еден од Западна Евроазија (Cyprinus carpio carpio) и уште еден од Источна Азија (Cyprinus carpio haematopterus).[5] Едно неодамнешно истражување спроведено врз митохондриската ДНК на различни единки на обичниот крап укажуваат дека јапонскиот крап припаѓа на подвидот од Источна Азија.[5] Како и да е, друго неодамнешно истражување врз митохондриската ДНК на јапонскиот крап докажало дека јапонскиот крап е потомок на различни линии на обичниот крап од Западна Евроазија и Источна Азија.[6] Ова може да е резултат на тоа што јапонскиот крап започнал да се одгледува од мешавина од крап од Источна Азија и западна Евроазија, или само од крап од Источна Азија кои биле подоцна вкрстувани со крап од западна Евроазија (крапот пеперутка е познат по тоа што е добиен на тој начин). Сè уште не е решено која теорија за потеклото е поточна.
Популарниот назив за јапонскиот крап, „кои“, доаѓа од јапонскиот јазик и во превод значи „крап“. Зборот во јапонскиот јазик ги опфаќа и обичниот крап и обоените варијанти на рибата. Но, јапонскиот крап има конкретен назив на јапонски. За него се користи називот нишикикои што буквално значи „срмен крап“. На јапонски јазик, „кои“ е омофон за друг збор кој значи „наклоност“ или „љубов“. Поради тоа, јапонскиот крап е симбол на љубов и пријателство во Јапонија.
Варијантите на кои се разликуваат по обојување, шарите и крлушките. Некои од главните бои се бела, црна, црвена, жолта, сина и кремаста. Додека можните комбинации на бои се бесконечни, одгледувачите препознале и именувале конкретни категории. Најпознатата категорија е госанке, која е створена од кохаку, тајшо саншоку и шова саншоку.
Нови варијанти на јапонски крап сè уште се развиваат.[7] Јапонскиот крап „дух“ кој е развиен во 1980-тите станал омилен во Обединетото Кралство. Тој е добиен со вкрстување на див крап и крапот огон, а се препознава по металниот сјај на крлушките. Крапот „пеперутка“ (познат и како крап со долги перки, или крап „змеј“), исто така развиен во 1980-тите е познат по долгите перки кои се лелеат. Тие се добиени со вкрстување на јапонскиот крап со азискиот крап. Според дел од јавноста, крапот „пеперутка“ и крапот „дух“ не треба да се сметаат за вистински јапонски крап.
Најзначајни варијанти се:
Златната рипка е развиена во Кина пред повеќе од илјада години со селективно размножување на пруски крап заради мутациите на бојата на рибите. До времето на династијата Сонг (960-1279), се развиле жолта, портокалова, бела и црвено-бела варијанта. Златната рипка (науч. Carassius auratus) и прускиот крап (науч. Carassius gibelio) сега се сметаат за различни видови. Златните рипки биле донесени во Јапонија во XVI век, а во Евтопа во XVII век.[2] Од друга страна, јапонскиот крап е развиен од обичниот крап во Јапонија во 1820-тите. Јапонскиот крап е припитомен обичен крап (науч. Cyprinus carpio) кој е одбиран заради бојата. Тој не е генетски различен од обичниот крап, но ниеден подвид не може да ја врати оригиналната боја на крап во времетраење од неколку генерации, доколку е пуштен да се размножува слободно.
Во глобала, златните рипки се помали од јапонскиот крап и имаат поголема варијација во обликот на телото и перките, како и опашката. Варијантите на јапонскиот крап обично се со ист облик на телото, но имаат поголема варијација во боите и шарите. Тие исто така имаат изразени мустаќи на устата. Некои варијанти на златните рипки, како обичната златна рипка, златната рипка - комета и шубункин имаат облик на телата и обојување слично на јапонскиот крап и тешко може да се разликуваат од него додека се сè уште незрели. Бидејќи златните рипки и јапонскиот крап се развиени од различни видови на крап, иако постои можност меѓусебно да се парат, нивниот подмладок е стерилен.[9]
Обичниот крап е издржлива риба и јапонскиот крап ја задржал таа одлика. Јапонскиот крап е риба која живее во ладни води, но сепак пожелно е да се чуваат на 15-25 С и не реагираат добро на ладни, зимски температури во долг период. Нивните имуни системи се многу слаби под 10 С. Рибниците со јапонски крап обично имаат длабочина од 1 метар во деловите на светот во кои летата се топли, додека во деловите на светот каде зимите се остри, рибниците имаат минимум 1,5 метри длабочина. За да се задржи квалитетот на јапонски крап, развиени се специјални рибници од страна на одгледувачите на јапонски крап.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.