From Wikipedia, the free encyclopedia
Ny Jiosy malagasy na Jody malagasy dia ny Malagasy mihevitra fa manam-piaviana jiosy (na jody) ka manandratra izany bebe kokoa raha mitaha amin' ny fiaviany hafa na mandà tanteraka ny fananany fiaviana hafa tsy jiosy (Jiosy na Jody ara-pirazanana) an-daniny, sy ny Malagasy niova finoana ho amin' ny jodaisma (Jiosy na Jody ara-pivavahana) an-kilany. Maro tokoa ny Malagasy lazaina fa manam-piaviana jiosy[1].
Maro ny Malagasy milaza fa manana fiavina jiosy na hebreo[2].
Zavatra isan-karazany no entin' ny mpomba izany hevitra izany hanohanana ny fanambaràna ny maha Jiosy ny Malagasy sasany na ny ankamaroan' ny Malagasy[3]. Betsaka amin' izany ny porofo miorina amin' ny filazana fa misy fitoviany ny zavatra sasany momba ny Malagasy sy ny Jiosy:
Na dia azo heverina ho marina fa misy manam-piaviana jiosy ny Malagasy, noho ny fifaneraseran' ny mponina eran' izao tontolo izao hatramin' ny Andro Taloha na talohan' izany aza, sy ny fifindrà-monin' ny Hebreo na Jiosy, dia betsaka ny olana ara-tantara, ara-kolontsaina, ara-pivavahana, ara-piteny sns izay mahasarotra raisina avy hatrany ny porofo anohanana ny maha Jiosy na Hebreo ny razan' ny Malagasty sasany na ny Malagasy rehetra. Anisan' ireo:
Ireto ny foko eto Madagasikara ahitana olona lazaina fa manam-piaviana jiosy:
Amin' izao fotoana izao dia misy ny Malagasy izay tsy azo iadian-kevitra ny maha Jiosy azy amin' ny alalan' ny fiovana finoana ho amin' ny fivavahana jiosy[11]. Tsy ny fananana razambe na ray aman-dreny jiosy ihany fa ny fiovana ho amin' ny jodaisma mantsy dia ampy haha Jiosy ny olona iray araka ny lalàna israeliana. Io fepetra io no mampalalaka ny fitomboan' ny isan' ny Jiosy malagasy ara-pivavahana[12].
Ny jodaisma eto Madagasikara dia fantara amin' ny fomba ôfisialy ny fisiany tamin' ny taona 2016. Amin' izao fotoana izao dia mitombo isa ny Malagasy miova finoana ho amin' ny fivavahana jiosy[13] [14]. Nanomboka tamin' ny taompolo 2010 no tena nahafantarana ny fisian' ny Malagasy heverina fa manaraka ny jodaisma[15]. Ny maro amin' izy ireo anefa dia ao amin' ny ny jodaisma mesianika [16], izay tsy eken' ny Jiosy ho firehan' ny jodaisma. Ny mpikambana amin' ireo fikambanana ireo dia nifandray tamin' ny Kulanu any New York, Etazonia[17]. Vao tamin' ny 2016 no nisy Malagasy noraisina ho amin' ny jodaisma araka ny fomba jiosy mahazatra, niseho eo anatrehan' ny vondrona raby tao amin' ny trano fandraisam-bahiny Le Pave ao Antananarivo, sady nasaina nilona amin' ny renirano mba hadio ara-pivavahana [18]. Raby telo avy amin' ny jodaisma ôrtôdoksa no nitarika izany. Manakaiky kokoa ny Jiosy sefarada ireo Malagasy nisafidy hanaraka ny jodaisma rabinika ireo.
Rohy ivelany