ամերիկացի գրող (1875-1950) From Wikipedia, the free encyclopedia
Էդգար Ռայս Բերոուզ (Edgar Rice Burroughs, սեպտեմբերի 1, 1875[1][2][3][…], Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ[4] - մարտի 19, 1950[4][1][2][…], Էնսինո, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկյան Pulp-ամսագրերի դարաշրջանի գրող, որը մեծ ճանաչում է ստացել Տարզանի մասին վիպաշար գրելով։ Մեծ ազդեցություն է թողել գիտաֆանտաստիկ և ֆենտեզի ժանրերի զարգացման վրա 20-րդ դարում։
Էդգար Ռայս Բերոուզ անգլ.՝ Edgar Rice Burroughs | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | սեպտեմբերի 1, 1875[1][2][3][…] |
Ծննդավայր | Չիկագո, Իլինոյս, ԱՄՆ[4] |
Վախճանվել է | մարտի 19, 1950[4][1][2][…] (74 տարեկան) |
Վախճանի վայր | Էնսինո, Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ |
Գերեզման | Տարզանա |
Մասնագիտություն | վիպասան, սցենարիստ, գիտաֆանտաստիկ գրող, արձակագիր, մանկագիր և գրող |
Լեզու | անգլերեն |
Քաղաքացիություն | ![]() |
Կրթություն | 13937 Roberthargraves? և Michigan Military Academy? (1895) |
Ժանրեր | արկածային, գիտաֆանտաստիկ, ֆենտեզի |
Ուշագրավ աշխատանքներ | "Մարսի լուսինների ներքո" "Շարք Տարզանի մասին" "Բարսումյան շարք" |
Պարգևներ | |
Ամուսին | Ֆլորենս Գիլբերտ |
Զավակներ | John Coleman Burroughs? |
Ներշնչվել է
| |
Ներշնչել է
| |
![]() | |
Կայք | edgarriceburroughs.com |
![]() |
Էդգար Ռայս Բերոուզը ծնվել է 1875 թ․, հունվարի 9-ին, Չիկագոյում` Ջորջ Թենդեր Բերոուզի (1833–1913) և Մերի Էվալայն Զայգերի (1840–1920) ընտանիքում[5]։ Միջին անվանումը Բերոուզը ստացել է իր հորական տատի` Մերի Ռայս Բերոուզի անվանումից[6][7][8]։
Էդգարի հայրը քաղաքացիական պատերազմի վետերան էր, հյուսիսային դաշինքի բանակի մայոր։ Զորացրվելուց հետո զբաղվել է գինեգործությամբ և գալվանական տարրերի արտադրությամբ։ Էդգարն ընտանիքի չորրորդ զավակն էր։ Նրա երկու ավագ եղբայրները ավարտել են Յեյլի համալսարանը։
1900 թվականի հունվարի 1-ին Բերոուզն ամուսնացավ Էմմա Սենտենի Հալբերտի հետ։ Նրանք ունեցան երեք զավակ՝ Ջոան (1908-1972)՝ ով հետագայում ամուսնացավ Տարզան ֆիլմի դերասանուհի Ջեյմս Փիրսի հետ, Հալբերտ (1909-1991) և Ջոն Կոուլման (1913)։
1934 թվականին Բերոզն ամուսնալուծվել է Էմմայից և 1935 թվականին ամուսնացել է դերասանուհի Ֆլորենս Գիլբերտի հետ, որը Բերոուզի ընկերոջ նախկին կինն էր։ Էդգարը որդեգրել է Ֆլերենսի երկու երեխաներին։ 1942 թվականին նրանք ամուսնալուծվել են։
Էդգարն իր կրթությունը ստացել է Բրաունի դպրոցում։ Երբ այդ դպրոցը փակվեց դիֆտերիայի համաճարակի պատճառով, Էդգարը տեղափոխվեց աղջիկների համար նախատեսված Մափլհերսթյան դպրոցը, իսկ այնուհետև տեղափոխվեց Էնդովերյան հարվարդյան դպրոց։ Այն ավարտելուց հետո Էդգարն ընդունվեց Միչիգանի ռազմական դպրոցը։ Ավելի ուշ Բերոուզը հիշեց, որ իրեն բոլոր դպրոցներում ստիպողաբար հունարեն և լատիներեն են սովորեցրել, բայց ոչ մի տեղ անգլերեն չի սերտել։ Իսկ ռազմական ակադեմիայում նա յուրացրեց ձիավարությունը։
1895 թվականին ակադեմիան ավարտելուց հետո նա հոր ջանքերի շնորհիվ Չիկագոյի կոնգրեսմեն Էդգար Ուիլսոնի կողմից երաշխավորագիր ստացավ՝ աշխատանքի ընդունվելու Ուեսթ-Փոյնթում, բայց ընտրության քննությունների ժամանակ կտրվեց։ Դրանից հետո նա ընկավ արկածների հետևից և 1896 թվականի մայիսին դարձավ հեծալազորային։ Բայց ապաչիների դեմ մարտնչելու փոխարեն Էդգարն ուղարկվեց Արիզոնայի նահանգում գտնվող Գրանտ բերդ, որտեղ նա ընդգրկված էր ԱՄՆ-ի բանակի 7-րդ գնդում։ Դրա համար Բերոուզը որոշեց հնարավորինս շուտ ձերբազատվել ռազմական կյանքից և 3 ամիս անց հորը նամակ գրեց, որ վերջինս խոսի Վաշինգտոնի իր ծանոթների հետ։ Հայրը որդուն ընդառաջեց, բայց այդ գործընթացը տևեց 7 ամիս, և Էդգարը հեծելազորը լքեց 1897 թվականի մարտին։
Զորացրվելուց հետո Բերոուզը Այդահոյում նախիր էր պահում։ 1941 թվականին նա հիշում է[9].
«Կովբոյի կյանքն ինձ հոգեհարազատ էր, չհայած այն հանգամանքին, որ այդ ժամանակ Այդահոյում ոչ մի բաղնիք չկար։ Եղել է, որ ես մի երեք շաբաթ իմ հագից չեմ հանել իմ երկարաճիտ կոշիկները։ Ես ունեի առանձին արծաթյա մեքսիկական խթաններ` մեծ աստղիկներով զնգոցով։ Երբ ես քայլում էի, իմ կոշիկների խթանները զնգում էր և այն լսել էիր մի ամբողջ թաղամասով մեկ։ Օ, որքան հպարտ էի ես։»
Դրանից հետո նա առևտրական էր Այդահո նահանգի Պոկատելոյում, աշխատեց Օրեգոնի ոսկու հանքերում, ոստիկան էր Սոլտ-Լեյք-Սիթիում, գրագիր էր Չիկագոյի գրասենյակներում, շրջիկ գրավաճառ էր։ Այնուհետև նա փորձում էր Չինաստան տեղափոխվել որպես ձիավարժության ուսուցիչ կամ էլ նորից զորագրվել։ Բայց այս վերջին երկուսը չստացվեց։ Պահպանվել է գնդապետ Թեոդոր Ռուզվելտի նամակը, որն այն ժամանակ ղեկավարում էր Առաջին հեծելազորային զորամասը, որտեղ և Էդգարը փորձում էր զորագրվել[9].
«Թանկագին պարոն,- գրել էր ԱՄՆ-ի ապագա նախարարը,- ես երջանիկ կլինեմ քեզ զինծառայության ընդունելու, բայց զինվորների թվաքանակի ավելացման հետ կապված ես չեմ կարող կամավորի ընդունել, որն այնքան հեռու է ապրում մեր զորակայանից»։
Բերոուզը պարբերաբար փորձում էր սեփական ձեռնարկատիրություն հիմնել, բայց նրա բոլոր ջանքերը իրական կյանքում փոշիանում էին[9]։
1911 թվականին երեսնամյա ձախողակ բիզնեսմենը հերթական հաճախորդից վերջնականապես ձերբացատվելուց հետո գիշերն իր գրասենյակում նստելով հաշվապահական թղթերի հակառակ կողմի վրա սկսում է աշխատել մի ֆանտաստիկ վեպի վրա։ Վեպը մի մարդու մասին էր, որը չգիտես թե ինչպես պատահաբար հայտնվում է Մարսում` անվերջանալի արկածներով լի մի աշխարհում, որն ընդհանրապես նման չէ «կարտոֆիլային» Այդահոյին և ո՜չ էլ հեռավոր Չիկագոյին։ Դա մի աշխարհ էր, որը նման էր հեքիաթային երազի[10][11]։
20 տարի գոյատևման համար մարտնչող Բերոուզը սովոր էր ոչ մի եկամտի վրա հույս չդնել։ Նա, իհարկե, չէր հավատում, որ իր գրվածքն ինչ-որ մեկը կտպագրի, բայց, և այնպես իր ստեղծագործությունն ուղարկեց «All Story» ամսագրին, որպես հեղինակի անուն նշենով Normal Bean, որը թարգմանաբար նշանակում էր «նորմալ տղա»։ Անունն ընտրելիս Բերոուզը և հրատարակչին, և ընթերցողներին ուզում էր ասած լինել, որ ինքը գիտակցում է իր ստեղծագործության ողջ խենթությունը, բայց հեղինակն ինքը այդ ստեղծել է գիտակից վիճակում[11]։ Բերոուզը բավականին շատ էր զբաղվում ընթերցանությամբ՝ հիմնականում ճանաչված գրական ամսագրեր կարդալով։ Նա լավ պատկերացում ուներ, թե ինչ կարգի ստեղծագործությունը ընդունելի կարող է լինել հրատարակիչների կողմից։ Որպես զարգացած անձնավորություն, շատերի նման Բերոուզն էլ ամեն գիշեր աչքերը փակելուց առաջ մտածում էր. «Եթե ես ուզենայի, ավելի լավ բան կարող էի գրել, քան այս ստեղծագործությունը»։ Իսկ իր վեպը գրելուց հետո մնում էր տեսնել, թե որքան է Բերոուզի տեսակետը համընկնում խմբագիրների կարծիքին։
Մի ուրիշ տարբերակով էլ նրա աշխատանքային պարտավորությունների մեջ էր մտնում pulp-ամսագրերի գովազդները դիտելը, դրա համար էլ այդ ամսագիրը գրավել էր Բերոուզի ուշադրությունը։ Այսպիսով Բերոուզն իր ստեղծագործությունը նախ և առաջ ուղարկեց հենց այդ «All Story» ամսագրին, որն այդ ժամանակ ամենաբարձր վարկանիշն ուներ։ Ամսագիրը պատկանում էր Ֆրենկ Մանսի կայսրությանը և տպագրվում էր ամիսը մեկ անգամ։ Նա ամենաբարձր հոնարարն էր տալիս իր հեղինակներին։ Այնպես որ՝ այդ ամսագրում տպագրվելը մեծ հաջողություն էր ամեն մի հեղինակի համար։ Ուստի և խելամիտ էր ստեղծագործությունը նախ և առաջ առաջարկել ամենաթանկ վճարող շուկային։
Այդ ժամանակ «All Story» ամսագրի խմբագիրը Թոմաս Հյումել Մետկաֆն էր, և հենց նա էր, որ աշխարհին բացահայտեց XX դարի ամենաժողովրդական գրողին։ Նա միանգամից ընդունեց Բերոուզի վեպը և 400 դոլարով վարձատրեց հեղինակին (ֆանտաստիկ գումար ֆանտաստիկ ստեղծագործության համար), և «Մարսի լուսինների ներքո» («Under the Moons of Mars») գիրքը սկսեց լույս տեսնել ամսագրում։ Վեպը տպագրվեց 6 համարում՝ 1912 թվականի փետրվարից հուլիս ամիսներին։ Բայց Բերոուզի մտացածին մականունը չգործեց, քանի որ խմբագիրները «Նորմալը» փոխարինեցին «Նորման»-ով։ Բայց այսպիսի մանրուքը ոչ մի բիծ չկարողացավ գցել ստեղծագործության փայլուն հաղթանակի վրա։ Հենց առաջին իսկ դրվագից ընթերցողներին գրավեց Ջոն Կարտերի կերպարը։ Եվ չնայած այն հանգամանքին, որ վեպը կրում էր նաև ուսուցողական բնույթ, հերոսի և նրա արկածների մեջ կար մի ինչ-որ նոր և գրավիչ բան։
Բերուզի երկրորդ վեպը՝ «Տարզան` կապիկների զավակը» (անգլ.՝ «Tarzan of the Apes», «All-Story», 1912 վեպը ամենաճանաչված և ժողովրդավարություն վայելող վիպաշարի հիմքը դրեց։ 1914 թվականին «Տարզանը կապիկների տոհմից» վեպը տպագրվեց առանձին գրքով, և Բերոուզի հրատարակչական վերելքի հիմքը դրեց։ «McClurg» ընկերությունը ամեն տարի գոնե մեկ, իսկ երբեմն էլ երկու-երեք գիրք էր թողարկում Բերոուզ հեղինակից, որը նախօրոք տպագրված էր ամսագրում։ Դրանք Տարզանի, «մարսիական» շարքի հերոս Ջոն Կարտերի, երկրի ընդերքում գտնվող Պելյուսիդար աշխարհի մասին պատմող և այլ արկածային ու պատմական վեպեր էին։ Նա շատ արագ էր գրում և շարունակում էր իր հանրաճանաչ շարքը և սկսում էր նոր շարքեր։ Նրա բոլոր գրքերը նույն կերպ էին վաճառվում։
1918 թվականին նա իր հոնարարների հաշվին Կալիֆորնիայում ռանչո գնեց, որն անվանեց Տարզանիա[12]։ Սկսած 1929 թվականից նրա ստեղծած «Edgar Rice Burroughs, Inc.» ընկերությունը զբաղվում էր Բերոուզի վեպերի տպագրության, էկրանավորման իրավունքների հարցերով։
Բերոուզը մեծ ներդրում ունի «մոլորակային ֆանտաստիկայի» և արկածաֆանտատիկ ժանրի ենթաժանր հանդիսացող Կորուսյալ աշխարհներ ժանրերի ստեղծագործություններում։ Ընդհանուր առմամբ Բերուզը գրել է 11 գիրք «Մարսիացիների», 26 վեպ Տարզանի, 7 վեպ Երկրի ընդերքում գտնվող Պելյուսիդար աշխարհի մասին (նրա վեպերից մեկը մտնում է Տարզանի շարքի մեջ), 4 վեպ Կարսոն Նեպիրի արկածների մասին Վեներա և բազմաթիվ այլ գրքեր, որոնց թվում կան վեստեռններ, պատմական գրքեր քարե դարի և միջնադարի մասին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բերոուզը ամենատարեց և ամենահայտնի ռազմական թղթակիցն էր ռազմական գործողությունների խաղաղ-օվկիանոսյան թատերաբեմում։
Էդգար Ռայս Բերոուզը սրտի կաթվածից վախճանվել է 1950 թվականի մարտի 19-ին Էնսինոյում (Կալիֆոռնիա)։
Բերոուզը մեծ ազդեցություն է գործել մասսայական գրականության վրա և ընդհանրապես արկածաֆանտաստիկ գրականության վրա։ 1920-1930 թվականների ֆանտաստիկ ստեղծագործություններից շատերը գրվել են որպես Բերոուզի ստեղծագործությունների շարունակություն։ Շատ հեղինակներ՝ այդ թվում Ռեյ Բրեդբերին և Ֆիլիպ Խոսե Ֆերմերը, խոստովանել են, որ իրենց վրա մեծ ազդեցություն են գործել Բերոուզի ստեղծագործությունները։ Իսկ Ջոն Նորմանը և Օտիս Կլայնը նրա ստեղծագործությունները շարունակողներն են հանդիսանում։
Այս վեպում Տարզանը հանդիսանում է երկրորդական հերոս և վեպի սյուժեի վրա էական ազդեցություն չի թողել։
Եվս երկու գիրք, որոնք Բերոուզը գրել է մանկահասակ ընթերցողների համար, վերաբերում են Տարզանի շարքին.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.