From Wikipedia, the free encyclopedia
Բհոպալ (հինդի՝ भोपाल, ուրդու՝ بھوپال), քաղաք Հնդկաստանի կենտրոնական մասում։ Մադհյա Պրադեշ նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Բհոպալը հայտնի է նաև «Լճերի քաղաք» անվամբ[2]։ Միաժամանակ այն Հնդկաստանի ամենականաչ քաղաքներից մեկն է[3]։
Բնակավայր | ||
---|---|---|
Բհոպալ | ||
Երկիր | ![]() | |
Համայնք | Bhopal district?, Sehore district?, Bhopal State (1949–1956)? և Bhopal State? | |
Մակերես | 648,24 կմ² | |
ԲԾՄ | 527±1 մետր | |
Պաշտոնական լեզու | հինդի | |
Բնակչություն | 1 883 381 մարդ (2011)[1] | |
Ժամային գոտի | UTC+5:30 | |
Հեռախոսային կոդ | 91-755 | |
Փոստային դասիչ | 462001 | |
Պաշտոնական կայք | bhopal.nic.in | |
| ||
Բնակչությունը կազմում է ավելի քան 1,5 միլիոն մարդ, որոնցից 56%-ը հինդուիստներ են, իսկ 38%-ը՝ մուսուլմաններ։ Բնակչության թվով Բհոպալը Հնդկաստանի 17-րդ և աշխարհի 131-րդ քաղաքն է[4]։
Բհոպալը գտնվում է Հնդկաստանի կենտրոնական մասում՝ Մալվա սարահարթում։ Քաղաքը գտնվում է ծովի մակարդակից 427 մետր բարձրության վրա։
Բհոպալի կլիման խոնավ արևադարձային է՝ մեղմ ձմեռներով, տաք, չորային ամառներով և մուսսոնային խոնավ եղանակով։ Ամառը սկսվում է մարտի վերջին և շարունակվում մինչև հունիսի կեսերը։ Այս ժամանակահատվածում օդի միջին ջերմաստիճանը հասնում է 30°С-ի։ Տարվա ամենաշոգ ամիսը մայիսն է, երբ օդի ջերմաստիճանը կարող է գերազանցել 40°С-ը։ Մուսոնները շարունակվում են հունիսի վերջից մինչև սեպտեմբերի վերջ, միջին ջերմաստիճանը այս ամիսներին 25°С է։ Ձմեռը տևում է հոկտեմբերից մինչև մարտի սկիզբը, ջերմաստիճանը այս ժամանակահատվածում մոտ 18 °C է, սակայն երբեմն զգալիորեն իջնում է։
Տեղումների միջին տարեկան քանակը 1146 մմ է։
Բնակավայրի հիմնադիրը համարվում է Պարմարա Բհոջ թագավորը (1000-1055), ում տիրակալության մայրաքաղաքը Դհարն էր։ Ի սկզբանե քաղաքը կոչվում էր «Բհոջպալ» (Bhojpal)`ի պատիվ իր հիմնադրի անվան («Bhoj» - «Բհոջ») և այդ բնակավայրի համար նրա արածի («pal» - «ամբարտակ»), որի շնորհիվ քաղաքն ունեցավ Վերին լիճը[5]։ Պարմարների արքայատոհմի անկումից հետո Բհոպալը մի քանի անգամ ավերվել է և կողոպտվել։
Մոնղոլ կայսր Աուրանգզեբի մահից հետո նրա աֆղանական վարձկան զինվորներից մեկը՝ Տիրախից Դոստ Մուհամմեդ-խանը սկսեց ստեղծել իր սեփական իշխանությունը[6]։ Նրա հիմնադրած Բհոպալի իշխանությունը դարձավ Հնդկաստանում տարածքի մեծությամբ երկրորդ մուսուլմանական պետությունը մինչև նրա անկախությունը[7]։ Բհոպալը, որն այդ ժամանակ փոքրիկ գյուղ էր, աֆղան ղեկավարի շնորհիվ 1720-ական թվականներին վերածվեց քաղաք-ամրոցի. 1723 թվականի օգոստոսի 30-ին դրվեց ամրոցի հիմքը։ Դոստ Մուհամմեդ-խանի և նրա ժառանգների շնորհիվ իսլամն ու աֆղանները սկսեցին ուժեղ ազդեցություն ունենալ քաղաքի մշակույթի և ճարտարապետական տեսքի վրա[8]։ 1742 թվականին Ֆայզ Մուհամմեդ-խանը իշխանության մայրաքաղաքը Իսլամանագարից տեղափոխեց Բհոպալ։
1819-1926 թվականներին իշխանությունը ղեկավարել են կանայք (նրանք եղել են չորսը)։ Նրանցից մեկի՝ Շահ Ջահան բեգումի կառավարության օրոք նկատելի էր Մեծ Մողոլների ճարտարապետության ազդեցությունը, ուստի քաղաքի շրջաններից մեկը կոչվեց «Շահջահանաբադ»։ Նրա օրոք է կառուցվել նաև Ասիայի՝ այդ ժամանակվա ամենամեծ մզկիթը՝ Թաջ ուլ Մասաջիդը[9]։
Բհոպալի իշխանության վերջին ղեկավարը Համիդուլլահ Խանն էր՝ սուլթան Ջահան բեգումի որդին և Շահ Ջահան բեգումի թոռը։ 1949 թվականին իշխանությունը մտավ Հնդկական Միության կազմի մեջ, և Բհոպալը դարձավ նոր նահանգի մայրաքաղաքը[10][11]։ Սինդհին, ով փախել էր Պակիստանից Բրիտանական Հնդկաստանի մասնատման գործընթացի արդյունքում, բնակություն հաստատեց քաղաքի արևմտյան արվարձանում՝ Բայրագաթխում։ 1956 թվականին Բհոպալ, Մադհյա-Բհարատ և Վինդհյա-Պրադեշ նահանգները միավորվեցին՝ ձևավորելով Մադհյա Պրադեշ նոր նահանգը, որի մայրաքաղաքը դարձավ Բհոպալը։
1984 թվականի դեկտեմբերի 3-ին քաղաքում տեղի ունեցավ աշխարհի ամենամեծ տեխնածին աղետը՝ Բհոպալյան աղետը․ տեղի քիմիական գործարանում 42 տոննա մեթիլիզոցիանատ թունավոր գազի արտահոսքի հետևանքով զոհվեց շուրջ 3000 մարդ, իսկ ավելի ուշ՝ ևս 15000 մարդ[12][13]։ Այդ պատճառով դեկտեմբերի 3-ը քաղաքում համարվում է սգո օր․ ամեն տարվա այդ օրը փակվում են Բհոպալի բոլոր պետական հիմնարկները[14]։
Բհոպալն առևտրի կենտրոն է (հացահատիկ, բամբակ, ափիոն, փայտանյութ, կարի արտադրանք)[15]։
Քաղաքը հայտնի է նաև իր արհեստներով՝ հուլունքագործությամբ և ոսկեթել ասեղնագործությամբ։
Բհոպալի ծայրամասում կա երկու արդյունաբերական շրջան՝ Մանդիդիպն ու Հովինդպուրը։ Առկա է արդյունաբերություն՝ քիմիական[16], բամբակի, ալրաղացման, սննդի, մեքենաշինության։ Կա էլեկտրասարքերի գործարան։ Քաղաքում գործում է լուցկու, կտորի, կարի-տրիկոտաժի և ոսկերչական իրերի արտադրություն։ Բհոպալի և ամբողջ Մադհյա Պրադեշ նահանգի խոշորագույն արդյունաբերական ընկերությունը «Hindustan Electro Graphite (HEG)»-ն է, որն արտադրում է գրաֆիտե էլեկտրոդներ[17]։
1984 թվականին Բհոպալի քիմիական գործարանում տեղի ունեցավ զոհերի հսկայական թվով Բհոպալյան աղետը, որը բացասաբար անդրադարձավ քաղաքի տնտեսական զարգացման վրա։ Ներդրումներ ներգրավելու նպատակով Մադհյա Պրադեշ նահանգի իշխանությունները 2010-ական թվականներին նախատեսում էին զարգացնել Բհոպալը խոշոր քաղաքների հետ կապող ավտոճանապարհների ցանցը։ Բացի այդ, աշխատանքներ են տարվում խմելու ջրի որակի բարձրացման, բնակչությանը ջուր և էլեկտրաէներգիա մատակարարելու ուղղությամբ։ Ջանքեր են ձեռնարկվում նաև զբոսաշրջության և կրթության զարգացման ուղղությամբ (Բհոպալում կա համալսարան)[18]։
Ազգային №12 մայրուղին անցնում է Բհոպալով և քաղաքը կապում Ջաբալպուրի (արևելքում) և Ջայպուրի հետ (արևմուտքում)։ № 86 մայրուղին Բհոպալը միացնում է Սագարին (արևելքում) և Դեվասին (արևմուտքում)։ № 17 մայրուղին միացնում է Բհոպալը և Ինդաուրը։
Քաղաքը երկաթուղու միջոցով կավպած է հյուսիսային Հնդկաստանի այլ քաղաքների հետ։
Բհոպալի օդանավակայանը տեղակայված է քաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ № 12 մայրուղու վրա։ Օդանավակայանն ընդունում է միայն տեղական չվերթներ և կանոնավոր չվերթներով քաղաքը կապում Դելիի, Բոմբեյի, Չեննայի, Հայդարաբադի, Կալկաթայի, Ինդաուրի, Ահմադաբադի և Ռայպուրի հետ։
Բհոպալում կա խոշոր երկաթուղային հանգույց[19]։
Կրոնները Բհոպալում[20][21] | ||||
---|---|---|---|---|
Կրոն | Տոկոս | |||
հինդուիզմ | 73 % | |||
իսլամ | 23 % | |||
ջայնիզմ | 1.2 % | |||
քրիստոնեություն | 1.1 % | |||
բուդդայականություն | 1.1 % | |||
այլ† | 0.6 % | |||
Հավատացյալների բաշխումը †ներառյալ սիկհերները |
2011 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ Բհոպալի բնակչությունը կազմում է 1 795 648 մարդ, այդ թվում՝ 939 560 տղամարդ և 856 088 կին։ Քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 1 883 381 մարդ[22]։
Գրագիտության մակարդակը 85,24 % է, տղամարդկանց շրջանում՝ 89,2 %, իսկ կանանց շրջանում՝ 80,1 %[22]:
Հինդուիստները կազմում են բնակչության 73 %-ը, իսկ մուսուլմանները՝ 23 %-ը[23]։ Մնացած 4 %-ը բուդդիստներ են, ջայնիստներ, սիկհերներ և այլն[20]։
Քաղաքում անցկացվում է «Ռանգադհար» թատերական փառատոնը[24]։
Հոլի փառատոնին մասնակցում են ոչ միայն հինդուիստները, այլև այլ կրոնների ներկայացուցիչներ։ Քաղաքի բնակչության մտահոգությունը բնապահպանության հարցերով հանգեցրեց նրան, որ 2012 թվականին այստեղ անցկացվեց «կանաչ» Դիվալի[25]։
«Ջամաաթ Տաբլիգ» մուսուլմանական միսիոներական կազմակերպությունն ամեն տարի Բհոպալում անցկացնում է մուսուլմանական քարոզիչների եռօրյա բազմահազարանոց հավաք, որը կոչվում է «Aalami Tableeghi Ijtima» (կրճատ՝ «Ijtima»)[26][27]:
1934-1938 թվականներին Բհոպալում ապրել է բանաստեղծ և փիլիսոփա Մուհամմադ Իքբալը[28]։
2007 թվականից Բհոպալը դարձել է հնդկական ֆիլմերի նկարահանումների հայտնի վայր («Նշանադրությունից մինչև հարսանիք» (2008), «Ռաջնիտներ» (2010), «Պիպլիի կյանքը» (2010)[29]։ 2010-ական թվականներին այստեղ նկարահանվել են հետևյալ հեռուստասերիալները՝ «Chintu Chinki Aur Ek Badi Si Love Story», «Tum Dena Saath Mera», «Երկրորդ հարսանիք»[30] և «Համաձայնություն»։
Բհոպալում և նրա շրջակայքում կան բազմաթիվ տեսարժան վայրեր։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.