یازدهمین حرف الفبای فارسی From Wikipedia, the free encyclopedia
ذ نویسه یازدهم در دبیرهٔ فارسی و حرف نهم در دبیرهٔ عربی است. نام این نویسه «ذال» است.
شكل حرف | ||||
---|---|---|---|---|
جدا | آغازی | میانی | پایانی | |
ذ | ذ | ـذ | ـذ |
صدای آن در واگفت فارسی امروز همانند «ز» است؛ ولی در عربی گونهای از «ز» واگفت میشود. در گویش نخستین فارسی دری واگفتش /ð/
مانند ذال عربی یا th در They انگلیسی بود. دگویشوامروزین فارسی دری ز نویسهٔ ذال کمابیش کمرنگتر شده و ذال کمابیش در همهٔ واژگان فارسی (یعنی غیرعربی) با دال جایگزین شدهاست.
شیوهٔ همهگیر برای جدا کردن «دال» و «ذال» در گویش نخستین فارسی این بودهاست که زمانی پیش از آن نویسهٔ ساکن بود آن را دال نوشته و میخواندند و هنگامی که پیش از آن نویسهٔ صامت بودهاست آن را ذال نوشته و میخواندند. برای نمونه کتاب کشفالمحجوب سجستانی که هانری کربن آن را با نگهداری همهگیر ذال فارسی چاپ کرده با این سخن آغاز میشود: «چیزی در آفریذگار دور کنذ تا بذان نشان آفریذه بوذ بدرست و بذان آفریذه را جذائی افتذ از یک دیگر…»[1] (در این نوشته «درست» یک واژهٔ خودسر است و کسره به در «بِدرست» مایهٔ دگرگونی دال به ذال نمیشود ولی دربارهٔ «بِذان» کسرهٔ ب دستآویز میشود با ذال واگفت شود).
تنها کاربردهای بهجامانده ذال در زبان فارسی را در واژههایی چون «گذشتن»، «پذیرفتن»، و «گذاردن» میتوان دید. در زبان فارسی ذال در آغاز هیچ کلمه نیامده و در این بین «ذرخش» تنها واژهای است که با ذال آغاز میشود.[2]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.