From Wikipedia, the free encyclopedia
Tumorski protein P53, znan i kao p53, ćelijski tumorski-antigen p53 (UniProt ime), domaćinski gen,[5] fosfoprotein p53, tumorski supresor p53, antigen NY-CO-13 ili transformacijski vezani protein 53 (TRP53), je bilo koja proteinska izoforma proteina kodiranog homolognim genom u različitim organizmima, kao što su TP53 (ljudi) i Trp53 (miševi). Ovaj homolog (za koji se prvobitno mislilo da je, i o njemu se često govori, kao jedan protein) presudan je u višim kičmenjacima, gdje sprečava stvaranje karcinoma, te stoga funkcionira kao supresor tumora.[6] Kao takav, p53 je opisan kao "čuvar genoma" zbog svoje uloge u očuvanju stabilnosti, sprečavanjem mutacije genoma.[7] Stoga se TP53 koriste za označavanje imena gena TP53 i razlikovanje od proteina koje kodiraju (klasificiran je kao gen za supresiju tumora).[8][9][10][11][12]
Naziv 'p53' dobio je 1979. godine opisujući prividnu molekulskuu masu. Analiza SDS-PAGE pokazuje da je riječ o proteinu od 53-kilodaltona (kDa). Međutim, stvarna masa proteina p53 pune dužine (p53α) na osnovu zbroja mase aminokiselinskih ostataka iznosi samo 43,7 kDa. Ova razlika je zbog velikog broja prolinskih ostataka u proteinu, koji usporavaju njegovu migraciju na SDS-PAGE, čineći ga tako težim nego što zapravo jeste.[13] Pored proteina pune dužine, ljudski gen TP53 kodira najmanje 15 izoformnih proteina, veličine od 3,5 do 43,7 kDa. Svi ovi proteini p53 nazivaju se izoformama p53.[6] Gen TP53 je najčešće mutirani gen (> 50%) u karcinomu čovjeka, što ukazuje da TP53 ima presudnu ulogu u sprečavanju stvaranja karcinoma. Gen TP53 kodira proteine koji se vežu za DNK i regulišu ekspresiju, kako bi se spriječile mutacije genoma.[14]
U ljudi se gen TP53 nalazi na kratkom kraku hromosoma 17 (17p13.1).[8][9][10][11] Proteže na 20 kb, s nekodirajućim egzonom 1 i vrlo dugim intronom od 10 kb. Kodirajuća sekvenca sadrži pet regija koje imauju visok stupanj konzerviranosti kod kičmenjaka, pretežno u egzonima 2, 5, 6, 7 i 8, ali sekvence pronađene kod beskičmenjaka pokazuju samo sličnost sa sisarskim TP53.[15]Ortolozi TP53[16] su identificirani kod većine sisara za koje su dostupni potpuni podaci o genomu.
U ljudi, uobičajeni polimorfizam uključuje zamjenu arginina za prolin na kodonskom položaju 72. Mnoge studije su istraživale genetičku vezu između ove varijacije i osjetljivost na rak; međutim, rezultati su kontroverzni. Naprimjer, meta-analiza iz 2009. godine nije pokazala vezu za rak vrata maternice.[17] Studija iz 2011. otkrila je da je mutacija prolina TP53 imala dubok utjecaj na rizik od raka gušterače kod muškaraca.[18] Studija na arapskim ženama otkrila je da je homozigotnost prolina na kodonu TP53 povezana sa smanjenim rizikom od raka dojke.[19] Jedno istraživanje sugeriralo je da polimorfizmi kodona TP53 , MDM2 SNP309 i A2164G mogu biti grupno povezani sa osjetljivošću na nerofarinksni karcinom i da je MDM2 SNP309 u kombinaciji s kodonom 72 'TP53' može ubrzati razvoj neorofarinksnog karcinoma kod žena.[20] Metaanalize iz 2011. nisu otkrile značajne veze između polimorfizama kodona 72 TP53 i oba rizika od raka debelog creva[21][22] i rizik od karcinoma endometrija.[23]
p53 ima sedam domena:
Mutacije koje deaktiviraju p53 u raku obično se javljaju u DBD. Većina ovih mutacija uništava sposobnost proteina da se veže za svoje ciljne sekvence DNK i na taj način sprečava transkripcijsku aktivaciju ovih gena. Kao takve, mutacije u DBD-u su recesivne mutacije sa gubitakom funkcije. Molekule p53 s mutacijama u OD smanjuju se s divlji tip p53 i sprečavaju ih da aktiviraju transkripciju. Stoga mutacije OD imaju dominantan negativan efekat na funkciju p53.
Divlji tip p53 je labilni protein, koji sadrži presavijene i nestrukturirane regije, koje funkcioniraju na sinergijski način.[27]
p53 ima ulogu u regulaciji ili napredovanju tokom ćelijskog ciklusa, apoptoza i genomske stabilnosti pomoću nekoliko mehanizama:
WAF1 / CIP1 kodiranje za p21 i stotine drugih nizvodnih gena p21 (WAF1) veže se za G1 –x S / CDK (CDK4/CDK6, CDK2 i CDK1) kompleksi (važne molekule za G1 / S tranziciju u ćelijskom ciklusu) koji inhibiraju njihovu aktivnost.
Kada je p21 (WAF1) složen sa CDK2, ćelija ne može nastaviti ćelijske diobe do slijedeće faze. Mutant p53 više neće vezati DNK na učinkovit način i kao posljedica toga, protein p21 neće biti dostupan kao "zaustavni signal" za diobu ćelija.[29] Studije ljudskih embrionskih matičnih ćelija (hESC) obično opisuju nefunkcionalnu os p53-p21 G1 / S puta kontrolne tačke s naknadnim značajem za regulaciju ćelijskog ciklusa i odgovor na oštećenje DNK (DDR). Važno je da je p21 iRNK jasno prisutna i povećana regulacija nakon DDR-a u hESC-ima, ali protein p21 nije moguće otkriti. U ovom tipu ćelija, p53 aktivira brojne mikroRNK (poput miR-302a, miR-302b, miR-302c i miR-302d), koje direktno inhibiraju ekspresiju p21 u hESCs.
Protein p21 veže se direktno za ciklin-CDK komplekse, koji pokreću ćelijski ciklus i inhibira njihovu kinaznu aktivnost, uzrokujući tako zaustavljanje ćelijskog ciklusa, kako bi se omogućilo popravak. Pritom p21 također može posredovati zaustavljanje rasta povezano s diferencijacijom i trajnije zaustavljanje rasta povezano sa ćelijskom senescencijom. Gen p21 sadrži nekoliko elemenata odgovora p53 koji posreduju u direktnom vezivanju proteina p53, što rezultira transkripcijskom aktivacijom gena koji kodira protein p21.
Putevi p53 i RB1 povezani su putem p14ARF, što povećava mogućnost da se mogu međusobno regulirati.[30]
Ekspresiju p53 može podstaknuti UV-svjetlost, koja također uzrokuje oštećenje DNK. U ovom slučaju, p53 može inicirati događaje koji vode do sunčanja.[31][32]
Pokazano je da p53 uspostavlja interakcije sa:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.