Стэ́фан Бато́рый (венг.: Báthory István, рум.: Ştefan Báthory; 27 верасня 1533, Жыладзішомльё, Трансільванія (цяпер Шымлеў-Сілва́ніей, Румынія) — 12 снежня 1586), кароль польскі, вялікі князь літоўскі.
Стэфан Баторый | |||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Báthory István | |||||||
![]() Партрэт працы Яна Матэйка | |||||||
![]() Зэмбы[d] | |||||||
|
|||||||
Папярэднік | Ян I Заполья | ||||||
Пераемнік | Крыштаф I Баторы | ||||||
|
|||||||
Папярэднік | Генрых Валуа | ||||||
Пераемнік | Жыгімонт III | ||||||
|
|||||||
Папярэднік | Генрых Валуа | ||||||
Пераемнік | Жыгімонт III | ||||||
Нараджэнне |
27 верасня 1533 |
||||||
Смерць |
12 снежня 1586[1][2][…] (53 гады) |
||||||
Месца пахавання | |||||||
Род | Батары | ||||||
Бацька | Іштван Баторы | ||||||
Маці | Каталіна Тэлегдзі[d] | ||||||
Жонка | Ганна Ягелонка[4][3] | ||||||
Дзеці | Вероніка | ||||||
Адукацыя | |||||||
Аўтограф |
![]() |
||||||
![]() |
Біяграфія
Нарадзіўся ў г. Сіладзьшом’ё ў (цяпер Шымлеў-Сілванэй у Румыніі). Паходзіў з венгерскага роду Баторыяў, з лініі Шом’ё (z Somlyó). Трэці, апошні сын Іштвана Баторы і Каталіны Тэлегдзі. З 15 гадоў на вайсковай службе ў караля Чэхіі і Венгрыі Фердынанда Габсбурга. Разам з ім быў у Італіі, вучыўся ў Падуанскім універсітэце. Пасля вучобы вярнуўся на радзіму, дзе ўжо разгарнулася барацьба часткі венгерскіх магнатаў на чале з прэтэндэнтам на каралеўскі трон Венгрыі Янам Жыгімонтам Запольяі супраць германскага імператара, які адначасова быў і каралём Венгрыі. С. Баторый падтрымаў Запольяі, удзельнічаў у бітвах, набыў вопыт адміністратара, дыпламата і ваеннага камандзіра. Быў накіраваны на чале пасольства ў Вену на мірныя перагаворы з імператарам Максіміліянам II, але падчас перамоў па загаду імператара быў арыштаваны і інтэрніраваны ў Вене на працягу двух гадоў.
Пасля смерці Яна Жыгімонта Запольяі 25 мая 1571 быў абраны князем Трансільваніі, нягледзячы на супрацьдзеянне імператарскага двара. Калі кароль польскі і вялікі князь літоўскі Генрых Валуа ўцёк у Францыю, Стэфан Баторый выставіў сваю кандыдатуру на сталец Рэчы Паспалітай і быў абраны (снежань 1575). Пры абранні на трон ажаніўся з Ганнай Ягелонкай — дачкой Жыгімонта I Старога. Каранаваны 1 мая 1576, каранаваны на вялікага князя літоўскага ў чэрвені 1576.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Jan_Matejko-Batory_pod_Pskowem.jpg/640px-Jan_Matejko-Batory_pod_Pskowem.jpg)
Зрабіў значны ўклад ва ўмацаванне Рэчы Паспалітай, спрыяў падняццю яе аўтарытэту ў Еўропе. Умацаваў армію, дзеля чаго стварыў пешае войска для аблог і штурмаў крэпасцей, якое набіралася з замежных жаўнераў-наёмнікаў. Прывёў Лівонскую вайну да задавальняльнага для Рэчы Паспалітай выніку.
Пры Баторыі кожны трэці сойм праходзіў у Гродне. У ВКЛ замест гаспадарскага суда як вышэйшай судовай інстанцыі былі зацверджаныя шляхецкія выбарныя трыбуналы.
Сваю рэзідэнцыю Стэфан Баторый трымаў у Гродне, у Старым замку. Жыхарам Гродна ён даў пэўныя ільготы. Падтрымліваў сяброўскія адносіны з Каспарам Бекешам.
Памёр у Гродне. З-за таго, што прычына яго смерці выклікала спрэчку паміж прыдворнымі медыкамі, было праведзенае першае на тэрыторыі Усходняй Еўропы анатамаванне трупа гродзенскім цырульнікам Янам Зігуліцам (14 снежня 1586).
Ушанаванне памяці
Адна з цэнтральных вуліц Гродна носіць імя Стэфана Баторыя.
Легенды і паданні
Некаторыя легенды, якія распаўсюдзіліся на тэрыторыі Беларусі, сцвярджаюць аб тым, што Стэфан Баторый даваў найменні беларускім паселішчам. У тым ліку, напрыклад, вёскам Саланое і Мільча, якія знаходзяцца ў Вілейскім раёне Мінскай вобласці[5].
Зноскі
- Stephen Bathory // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.
- Stefan (Batory, Báthory István) // Internetowy Polski Słownik Biograficzny
- Catalog of the German National Library Праверана 17 красавіка 2024.
- (unspecified title) Праверана 7 жніўня 2020.
- «Вёска Мільча, якую назваў кароль Баторы» Архівавана 13 лістапада 2013. («Рэгіянальная газета»)
Літаратура
Спасылкі
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.