Yahve[3] (ivr.יַהְוֶה/𐤉𐤄𐤅𐤄, jahˈwe; mənası – "rəbb")[4] — iudaizm və xristianlıqdatanrının çoxsaylı adlarından biri, Cənubi İsrail və Yəhudi çarlıqlarında milli tanrı.[5] Onun dəqiq mənşəyi mübahisəli bir mövzudur, lakin onun mənşəyi erkən dəmir dövrünə, hətta tunc dövrünə qədər gedib çatır.[6][7] Onun adı Kənan xalqının dininin baş tanrısı olan Elin adından törəmiş ola bilər,[8] ancaq Yahvenin adının ən erkən münasib sadalanması Qədim Misir mətnlərindədir. Bu mətnlərdə Transiordaniyanın cənubunda yaşayan Şasu köçəri tayfasıdır.[9]
E.ə. IV əsrə aid draxma (bir şekelin dörddə biri). Yehud Medinata (indiki İsrail), Əhəmənilər dövləti. Təxmin edilir ki, bu sikkədə Yahve təmsil edilib.[1][2]
Ən qədim dini ədəbiyyat nümunələrində Yahve tipik bir Yaxın Şərq "döyüşçü tanrısı"dır, hansı ki, müqəddəs ordusunu İsrailin düşmənlərinə qarşı yürüdür.[10] O, daha sonra İsrail və Yəhudi çarlıqlarının əsas tanrısına çevrilir.[11] Vaxt keçdikcə saray və Yərusəlim məbədi Yahveni bütün kainatın hər bir ilah və ilahənin hər bir müsbət keyfiyyətini daşıyan tanrısı elan edir.[12][13]Babiloniya sürgününün (e.ə. VI əsr) sonunda özgə tanrıların varlığı inkar edilir və Yahve bütün kainatın qurucusu, bütün dünyanın yeganə tanrısı hesab edilir.[13]
Becking, Bob. The Gods in Whom They Trusted // Becking, Bob (redaktor). Only One God?: Monotheism in Ancient Israel and the Veneration of the Goddess Asherah. A&C Black. 2001. ISBN9780567232120.
Betz, Arnold Gottfried. Monotheism // Freedman, David Noel; Myer, Allen C. (redaktorlar ). Eerdmans Dictionary of the Bible. Eerdmans. 2000. ISBN978-9053565032.
Betz, Hans Dieter. The Greek Magical Papyri in Translation Including the Demonic Spells (2). Chicago, Illinois: University of Chicago Press. 1996. ISBN978-0226044477.
Arnold, Clinton E. The Colossian Syncretism: The Interface Between Christianity and Folk Belief at Colossae. Eugene, Oregon: Mohr Siebeck. 1996. ISBN978-1-4982-1757-6.
Cohen, Shaye J.D. The Temple and the Synagogue // Finkelstein, Louis; Davies, W. D.; Horbury, William (redaktorlar ). The Cambridge History of Judaism: Volume 3, The Early Roman Period. Cambridge University Press. 1999. ISBN9780521243773.
Coogan, Michael David; Brettler, Marc Zvi; Newsom, Carol Ann. Editors' Introduction // Coogan, Michael David; Brettler, Marc Zvi; Newsom, Carol Ann (redaktorlar ). The New Oxford Annotated Bible with the Apocryphal/Deuterocanonical Books. Oxford University Press. 2007. ISBN9780195288803.
Davies, Philip R. Urban Religion and Rural Religion // Stavrakopoulou, Francesca; Barton, John (redaktorlar ). Religious Diversity in Ancient Israel and Judah. Continuum International Publishing Group. 2010. ISBN9780567032164.
Elior, Rachel. Early Forms of Jewish Mysticism // Katz, Steven T. (redaktor). The Cambridge History of Judaism: The Late Roman-Rabbinic Period. Cambridge University Press. 2006. ISBN9780521772488.
Freedman, D.N.; O'Connor, M.P.; Ringgren, H. YHWH // Botterweck, G.J.; Ringgren, H. (redaktorlar ). Theological Dictionary of the Old Testament. 5. Eerdmans. 1986. ISBN9780802823298.
Gnuse, Robert. "The Emergence of Monotheism in Ancient Israel: A Survey of Recent Scholarship". Religion. 29 (4). 1999: 315–36. doi:10.1006/reli.1999.0198.
Gorman, Frank H., Jr. Feasts, Festivals // Freedman, David Noel; Myers, Allen C. (redaktorlar ). Eerdmans Dictionary of the Bible. Amsterdam University Press. 2000. ISBN978-1-57506-083-5.
Humphries, W. Lee. God, Names of // Mills, Watson E.; Bullard, Roger Aubrey (redaktorlar ). Mercer Dictionary of the Bible. Mercer University Press. 1990. ISBN9780865543737.
McKenzie, John L. "Aspects of Old Testament Thought" in Raymond E. Brown, Joseph A. Fitzmyer, and Roland E. Murphy, eds., The New Jerome Biblical Commentary (New Jersey: Prentice Hall, 1990), 1287, S.v. 77:17.
Smith, Mark S. Astral Religion and the Divinity // Noegel, Scott; Walker, Joel (redaktorlar ). Prayer, Magic, and the Stars in the Ancient and Late Antique World. Penn State Press. 2003. ISBN978-0271046006.
Smith, Morton; Cohen, Shaye J.D. Studies in the Cult of Yahweh: Volume Two: New Testament, Christianity, and Magic. Leiden, The Netherlands, New York City, New York, and Cologne, Germany: E. J. Brill. 1996b. 242–56. ISBN978-90-04-10479-2.
Sommer, Benjamin D. God, names of // Berlin, Adele; Grossman, Maxine L. (redaktorlar ). The Oxford Dictionary of the Jewish Religion. Oxford University Press. 2011. ISBN9780199730049.
Van der Toorn, Karel. Yahweh // Van der Toorn, Karel; Becking, Bob; Van der Horst, Pieter Willem (redaktorlar ). Dictionary of Deities and Demons in the Bible. Eerdmans. 1999. ISBN9780802824912.
Wyatt, Nicolas. Royal Religion in Ancient Judah // Stavrakopoulou, Francesca; Barton, John (redaktorlar ). Religious Diversity in Ancient Israel and Judah. Continuum International Publishing Group. 2010. ISBN978-0-567-03216-4.