From Wikipedia, the free encyclopedia
Theodore Roosevelt /ˈθiːəˌdɔːr ˈroʊzəvɛlt/ (Nueva York; 27 d'ochobre de 1858-Oyster Bay; 6 de xineru de 1919) foi'l ventenu sestu presidente de los Estaos Xuníos (1901-1909). Ye recordáu pola so personalidá exuberante, la so amplitú d'intereses y llogros, la so personalidá de "cowboy", el so masculinidad y el so lideralgu del Movimientu Progresista, un periodu d'activismu social y reforma en EE. XX. ente 1890 y 1920 destináu a acabar cola corrupción. Foi líder del Partíu Republicanu y fundador del efímeru Partíu Progresista de 1912. Antes d'aportar a la presidencia ocupó cargos na alministración llocal, estatal y federal. Los llogros de Roosevelt como naturalista, esplorador, cazador, escritor y soldáu contribúin tanto a la so fama como los sos cargos políticos.
Premiu Nobel de la Paz ![]() |
Theodore Roosevelt![]() | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||||||||||
Voz | |||||||||||||
14 setiembre 1901 - 4 marzu 1909 ← William McKinley - William Howard Taft →
4 marzu 1901 - 14 setiembre 1901 ← Garret Hobart - Charles Warren Fairbanks →
1r xineru 1899 - 31 avientu 1900 ← Frank S. Black - Benjamin Barker Odell, Jr. (es) ![]()
19 abril 1897 - 10 mayu 1898 ← William McAdoo - Charles Herbert Allen →
| |||||||||||||
Vida | |||||||||||||
Nacimientu | Manhattan, 27 d'ochobre de 1858[1] | ||||||||||||
Nacionalidá |
![]() | ||||||||||||
Residencia |
Nueva York Oyster Bay (es) ![]() Washington DC Sagamore Hill (en) ![]() | ||||||||||||
Llingua materna | inglés d'Estaos Xuníos | ||||||||||||
Muerte |
Sagamore Hill (en) ![]() | ||||||||||||
Sepultura |
Youngs Memorial Cemetery (en) ![]() | ||||||||||||
Causa de la muerte |
trombosis pulmonar (es) ![]() | ||||||||||||
Familia | |||||||||||||
Padre | Theodore Roosevelt, Sr. | ||||||||||||
Madre | Martha Bulloch Roosevelt | ||||||||||||
Casáu con |
Alice Hathaway Lee Roosevelt (es) ![]() Edith Kermit Carow Roosevelt (1886 – m. 1919)[5] | ||||||||||||
Fíos/es | |||||||||||||
Hermanos/es | |||||||||||||
Pueblu |
Roosevelt (es) ![]() | ||||||||||||
Estudios | |||||||||||||
Estudios |
Harvard College (es) ![]() Escuela de Leyes Columbia (es) ![]() Universidá de Columbia Friends Seminary (en) ![]() | ||||||||||||
Nivel d'estudios | Grau n'Artes | ||||||||||||
Llingües falaes |
inglés[8] francés alemán italianu | ||||||||||||
Alumnu de |
Yamashita Yoshiaki (es) ![]() | ||||||||||||
Oficiu | esplorador, historiador, ensayista, escritor, políticu, autobiógrafu, ganaderu, naturalista, estadista, conservacionista, ornitólogu, diarista | ||||||||||||
Altor | 179 cm | ||||||||||||
Llugares de trabayu | Nueva York y Washington DC | ||||||||||||
Trabayos destacaos |
African game trails : an account of the African wanderings of an American hunter-naturalist (en) ![]() Hunting trips of a ranchman, sketches of sport on the northern cattle plains; (en) ![]() The wilderness hunter; an account of the big game of the United States and its chase with horse, hound, and rifle; (en) ![]() | ||||||||||||
Premios |
ver
| ||||||||||||
Nominaciones |
ver
| ||||||||||||
Miembru de |
Academia d'Estaos Xuníos de les Artes y les Lletres[11] American Historical Association (es) ![]() Sociedá Filosófica Americana[13] Phi Beta Kappa (es) ![]() Veterans of Foreign Wars (en) ![]() Camp Fire Club (en) ![]() | ||||||||||||
Serviciu militar | |||||||||||||
Cuerpu militar | Exércitu de los Estaos Xuníos | ||||||||||||
Graduación | Coronel | ||||||||||||
Lluchó en | guerra d'España y Estaos Xuníos[5] | ||||||||||||
Creencies | |||||||||||||
Relixón |
Iglesias Reformadas (es) ![]() anglicanismu Ilesia episcopal nos Estaos Xuníos | ||||||||||||
Partíu políticu |
Partíu Republicanu de los Estaos Xuníos Partido Progresista (Estados Unidos, 1912) (es) ![]() | ||||||||||||
IMDb | nm0740485 | ||||||||||||
![]() | |||||||||||||
![]() |
Nacíu nel senu d'una faneguera familia, Theodore Roosevelt foi un neñu enfermizo y débil que sufrió asma y salió pocu de casa, onde se quedaba aprendiendo historia natural. Pa compensar la so debilidá física, desenvolvió una vida intensa. Estudió en casa y allegó a la Universidá de Harvard, onde practicó'l boxéu y desenvolvió interés polos asuntos navales. En 1881 foi escoyíu pa l'Asamblea del Estáu de Nueva York como'l so miembru más nuevu. El so primer llibru d'Historia, La Guerra Naval de 1812 (1882), dio-y fama como historiador seriu. Tres unos años trabayando nun ranchu de ganáu nes Dakotas, Roosevelt retornó a la ciudá de Nueva York y ganóse fama lluchando contra la corrupción policial. La Guerra d'España y Estaos Xuníos españó cuando Roosevelt taba dirixendo'l Departamentu de l'Armada, cargu al qu'arrenunció de momentu pa liderar en Cuba un pequeñu reximientu conocíu como Rough Riders, que llogró una nominación pa la Medaya d'Honor y que-y foi apurrida de forma póstuma en 2001. Tres la guerra volvió a Nueva York y foi nomáu gobernador nuna reñida eleición. Nel plazu de dos años foi escoyíu vicepresidente de los Estaos Xuníos.
En 1901 el presidente William McKinley foi asesináu y asoceder Roosevelt, qu'entós cuntaba 42 años y convertíase asina nel presidente más nuevu de la historia de los Estaos Xuníos[16] y el primeru dende 1865 que nun lluchara na Guerra de Secesión. Roosevelt trató de virar el Partíu Republicanu escontra'l progresismu, incluyendo la llucha contra los monopolios y la regulación de les empreses. Acuñó la frase "Square Deal" pa describir la so política interna, faciendo fincapié en que'l ciudadanu d'a pies tendría la so xusta parte so les sos polítiques. Como amante de la naturaleza, promovió la caltenimientu ambiental. Nel escenariu internacional les polítiques de Roosevelt tuvieron caracterizaes pola doctrina del Gran Garrote (Big Stick). Promovió la terminación de la Canal de Panamá, unvió la Gran Flota Blanca a circunnavegar el mundu pa demostrar el poder de la so nación y axustó el fin de la Guerra Ruso-Xaponesa, polo que foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz, convirtiéndose asina nel primeru d'Estaos Xuníos en ganar un premiu Nobel.
Roosevelt tornó presentase a la reeleición en 1908. En dexando'l cargu embarcar nun safari por África y un tour por Europa. A la so torna a los EE. XX. enfrentar col nuevu presidente William Howard Taft. En 1912 intentó arrampuña-y la nominación republicana a Taft; como nun lo consiguió, fundó'l Partíu Progresista. Nes siguientes eleiciones, Roosevelt consiguió ser l'únicu candidatu d'un tercer partíu en quedar en segundu llugar nunes eleiciones presidenciales nos Estaos Xuníos, batiendo a Taft pero perdiendo contra Woodrow Wilson. Tres les eleiciones, embarcar nuna gran espedición a Suramérica, onde'l ríu pol que saleó recibió'l so nome. Mientres esti viaxe careció de malaria, lo que deterioró la so salú. Morrió pocos años dempués, a la edá de 60. Roosevelt foi consideráu polos historiadores como unu de los meyores presidentes de los Estaos Xuníos.
Los sos padres, Theodore Roosevelt Sr y Martha Bulloch, veníen de families aristocrátiques d'orixe holandés y vivíen holgadamente gracies a los ingresos proporcionaos pola so empresa d'importación y esportación. Mientres la so adolescencia sufrió asma. Esto provocó posiblemente la so obsesión pol exerciciu y la vida sana. Profesaba la fe calvinista.
En 1880, remata los sos estudios d'Historia na Universidá de Harvard y cásase con Alice Hathaway, fía d'un banqueru. Empieza a estudiar Llicenciatura en Derechu Derechu, pero abandonar al ser escoyíu pa l'Asamblea del Estáu de Nueva York de 1882 a 1884 pol Partíu Republicanu. La so madre y la so esposa muerren el mesmu día, esta postrera al dar a lluz a la so fía, Alice Roosevelt Longworth. Theodore retirar a una granxa de Dakota del Norte pa escaecer eses traxedies.
Mientres dos años va vivir como un cowboy d'Estaos Xuníos. «Nun puede suañase una vida más curiosa pa un mozu con bona salú que la d'un ranchu nesa dómina. Ye una vida verdaderamente prestosa y sana; enseñóme a ser independiente, aportunante y a adoptar decisiones con rapidez... Aprecié esti tipu de vida real y dafechu». Esti periodu foi bien importante p'algamar el maduror: «Nunca pudiera llegar a presidente ensin la esperiencia adquirida en Dakota del Norte».
En 1886, torna a Nueva York y reinicia la so carrera política, escribe tres llibros y vuélvese a cásase con Edith Kermit Carow. El presidente Benjamin Harrison nomar miembru d'una comisión sobre los funcionarios federales. Dirixe de siguío la prefeutura de policía de Nueva York en 1895. En 1897, el presidente William McKinley nomar secretariu axuntu pa l'Armada, puestu dende'l que prepara la Guerra contra España. Roosevelt actuó astutamente: acusó a España de la destrucción del acorazáu Maine en Cuba, ensin nenguna prueba. Sofitáu pol magnate de la prensa William Randolph Hearst, punxo a l'Armada n'estáu d'alerta ensin autorización del presidente McKinley.
Al españar en 1898 la guerra contra España, apúntase a la cabeza d'un reximientu de caballería, los Rough Riders ('Duros caballeros'), lo que-y dexa ganar se una desproporcionada reputación d'héroe. Roosevelt foi nomáu pa recibir la Medaya d'Honor, la máxima condecoración militar d'Estaos Xuníos, pero'l pidimientu foi tornada en delles ocasiones. En 2001, Roosevelt recibió la medaya a títulu póstumu, siendo l'únicu presidente en recibila.[17]
Dempués de la guerra vuelve a entamar la so carrera política nel estáu de Nueva York, del que ye escoyíu gobernador nesi mesmu añu. Consigue enfrentase a los dirixentes del Partíu Republicanu lluchando contra la corrupción, y estos, pa desfacer d'él, proponer como candidatu a la vicepresidencia, un puestu d'escasa relevancia.
Candidatu | Partíu | Votu popular | % | Colexu eleutoral |
Theodore Roosevelt | Republicanu | 7.626.593 | 56,4 | 336 |
Alton B. Parker | Demócrata | 5.028.898 | 37,6 | 140 |
Al rematar el so segundu mandatu, Roosevelt, fiel a los sos compromisos, nun se vuelve presentar. Viaxa a África pa realizar un safari y torna dempués de mercar más de 3000 animales.
En política esterior, Theodore Roosevelt abogó pol espansionismu d'Estaos Xuníos , pasando a controlar les posesiones españoles nel Caribe y nel océanu Pacíficu. Socatró una revuelta en Panamá pa consiguir la separación d'esi país que con anterioridá se xunió a la Gran Colombia en 1822 y décades dempués convirtióse nun departamentu autónomu de Colombia. L'oxetivu de dicha insurrección yera construyir la canal y que quedaría baxu control de los Estaos Xuníos. Roosevelt, fervosu defensor de la Marina, cuntaba que el pasu al traviés del ismu de Panamá yera fundamental pa poder crear una marina fuerte y cohesionada.
Mientres el periodu de la so presidencia, l'exércitu de los Estaos Xuníos estableció en 1903 en Cuba la base de Guantánamo, según lo convenío nel Tratáu ente Cuba y Estaos Xuníos, con unes condiciones tan ferriales que nin siquier el gobiernu comunista de Fidel Castro pudo llograr la so devolución al país. Tamién intervieno na República Dominicana en 1904 y ocupó Cuba en 1906.
Roosevelt instituye un corolariu a la doctrina del presidente James Monroe al afirmar que los Estaos Xuníos teníen d'intervenir pa defender los sos intereses nel conxuntu del mundu. Intervieno personalmente nel arbitraxe del conflictu ente Francia y Alemaña sobre Marruecos y nel que se produció ente Rusia y Xapón, lo que lu sirvió pa llograr el Premiu Nobel de la Paz.
Foi un detractor de les intervenciones humanitaries.[19] Al respective de les falcatrúes cometíes polos belgues nel Congo Belga, Roosevelt repitió'l so sofitu al rei Leopoldu II, qu'Estaos Xuníos -y confirió mientres el mandatu de Chester A. Arthur,[20] diciendo en 1906 que "yera una lliteral imposibilidá física intervenir" y llamó "babayu" a la campaña favorable a la intervención.[19]
Roosevelt yera partidariu d'un fuerte poder federal, capaz de regular l'actividá económica del país. Atacó a les grandes empreses privaes y la so política económica taba contra'l monopoliu, a les qu'acusaba de llograr enormes beneficios en desterciu de los consumidores, y empecipia procedimientos contra los grandes capitalistes del ferrocarril, del petroleu y de la industria agroalimentaria. L'entamu formal d'esta cruzada contra los trusts industriales producir nun llargu discursu de más de 30 páxines que pronuncia na Cámara de Representantes.
Theodore Roosevelt comprometer a consiguir que se respete'l acta Sherman. Tamién intervién p'arbitrar el conflictu ente los mineros en fuelga y la patronal; esti fechu dexa que consigan una xornada de 8 hores y unos salarios más xustos pa los trabayadores, lo que se llamó un alcuerdu equitativo». Roosevelt pertenez a la corriente progresista y dellos conflictos, como'l que-y enfrentó al banqueru J. P. Morgan diéron-y esa reputación na historia.
Roosevelt ye'l primer presidente que s'esmolez de manera efectiva pol caltenimientu de los espacios naturales y pola fauna. Creó les bases del sistema de Parques Nacionales, de Monumentos Nacionales y de Montes Nacionales lo mesmo que de les Reserves Naturales, faciendo pasar estos terrenes al control federal. De la mesma, en 1902, el National Reclamation Act (o Newlands Act) daba al gobernador federal los poderes supremos pa la construcción de preses o pa los proyeutos de regación. Créase una nueva axencia federal, el Reclamation Service pa collaborar colos científicos. La xestión de l'agua pasa a control federal, lo que ye especialmente relevante na parte oeste del territoriu. En total fueron más d'un millón de km² los que pasaron a ser controlaos y protexíos pol gobiernu federal. Mientres el so mandatu creáronse los parques de Crater Lake, Wind Cave y Mesa Verde.
Candidatu | Partíu | Votu popular | % | Colexu eleutoral |
Woodrow Wilson | Demócrata | 6.293.152 | 41,9 | 435 |
Theodore Roosevelt | Progresista | 4.119.207 | 27,4 | 88 |
William H. Taft | Republicanu | 3.486.333 | 23,2 | 8 |
Tres esta derrota Roosevelt siguió llevando una vida aventurera que lu llevó a diversos llugares del mundu, destacar ente los sos viaxes la Espedición científica Roosevelt-Rondon, gracies a la cual consiguió qu'un ríu, enantes esploráu y bautizáu pol esplorador brasilanu Cândido Rondon como Ríu de la Dulda, y depués por él xunto a este en Brasil ente 1913-1914, güei lleve nel so honor el nome de ríu Roosevelt tal que foi rebautizado dende entós.
Al españar la Primer Guerra Mundial (1914-1918), Roosevelt pronunciar en favor del sofitu a Gran Bretaña (lo que'l presidente Wilson nun fixo hasta 1917).
Roosevelt foi un escritor prolíficu, y trató temes que van dende la política esterior hasta la importancia de los parques nacionales. Roosevelt tamién yera un vidueñu llector de poesía. El poeta d'Estaos Xuníos, Robert Frost dixo d'él, «foi de la nuesa especie. Citó la poesía pa mi. Sabía poesía.»[21]
Como editor de la revista Outlook tuvo accesu selmanal a una gran audiencia educada. En total Roosevelt escribió unos 18 llibros (en delles ediciones), incluyendo la so Autobiografía,[22] The Rough Riders,[23] Historia de la Guerra Naval de 1812[24] y otros de temes d'interés como la ganadería, esploraciones científiques y la vida montesa. Siendo'l so llibru más ambiciosu una narración en cuatro volúmenes The Winning of the West, na que rellaciona l'orixe de la nueva «raza» d'Estaos Xuníos (l'actual población de los Estaos Xuníos) coles condiciones de la frontera a lo llargo de los sieglos XVII, XVIII y principios del XIX.
Theodore Roosevelt ta consideráu polos ciudadanos d'Estaos Xuníos como unu de los sos presidentes más importantes debíu en gran parte a qu'impulsó munches lleis progresistes. Roosevelt inauguró'l 18 de marzu de 1911 una presa cerca de Phoenix, nel estáu d'Arizona, que lleva'l so nome y qu'entá anguaño ye la presa de mayor tamañu de los Estaos Xuníos. Ye unu de los cuatro presidentes esculpíos nel granitu del Monte Rushmore xunto a George Washington, Thomas Jefferson y Abraham Lincoln. El portaviones de propulsión nuclear de la Marina d'Estaos Xuníos CVN-71 lleva'l so nome, USS Theodore Roosevelt y cuenta con un monumentu nacional na Isla Theodore Roosevelt en Washington D.C.
Inclusive una cita de la plataforma de Partíu Progresista de 1912 de Roosevelt foi citada como un epigrama por Julian Assange, fundador de WikiLeaks, nel so manifiestu de 2006: «Detrás del aparente Gobiernu siéntase entronizado un gobiernu invisible, nun debiendo nenguna llealtá y nun reconocer nenguna responsabilidá a la xente. Pa destruyir esta invisible Gobiernu, eslleir l'alianza impía ente negocios corruptos y la política corrupta ye la primer xera de l'habilidá política del día».[25][26]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.