Ali Suat Ürgüplü[1] (13 Ağustos 1903, Şam - 26 Aralık 1981, İstanbul), Türk siyasetçi. Türkiye Cumhuriyeti'nin 11. Başbakanı.
Suat Hayri Ürgüplü | |
---|---|
![]() | |
11. Türkiye başbakanı | |
Görev süresi 20 Şubat 1965 - 27 Ekim 1965 | |
Cumhurbaşkanı | Cemal Gürsel |
Yerine geldiği | İsmet İnönü |
Yerine gelen | Süleyman Demirel |
Cumhuriyet Senatosu Başkanı | |
Görev süresi 28 Ekim 1961 - 6 Kasım 1963 | |
Yerine geldiği | Makam oluşturuldu |
Yerine gelen | Mehmet Enver Aka |
Türkiye Gümrük ve Tekel Bakanı | |
Görev süresi 9 Mart 1943 - 13 Şubat 1946 | |
Yerine geldiği | Raif Karadeniz |
Yerine gelen | Tahsin Çoşkan |
Türkiye Büyük Millet Meclisi 6., 7. ve 9. Dönem Milletvekili | |
Görev süresi 22 Mayıs 1950 - 12 Mart 1954 | |
Seçim bölgesi | 1950 - Kayseri |
Görev süresi 3 Nisan 1939 - 14 Haziran 1946 | |
Seçim bölgesi | 1939 - Kayseri 1943 - Kayseri |
Kişisel bilgiler | |
Doğum | Ali Suat[1] 13 Ağustos 1903 Şam, Osmanlı İmparatorluğu |
Ölüm | 26 Aralık 1981 (78 yaşında) İstanbul, Türkiye |
Defin yeri | Edirnekapı Şehitliği, İstanbul |
Partisi | Cumhuriyet Halk Partisi Demokrat Parti Adalet Partisi |
Evlilik(ler) | Zeynep Nigar Ürgüplü [2][3](e. 1932; ö. 1981) |
Çocuk(lar) | Hayri Ürgüplü (1936-2017[4]) |
Bitirdiği okul | Galatasaray Lisesi, İstanbul Hukuk Fakültesi, İstanbul |
Mesleği | Hukukçu |
Hükûmeti | 29. Türkiye Hükûmeti |
Dini | İslam |
Ailesi
I. Dünya Savaşı'na katılma fetvasını veren Şeyhülislam Ürgüplü Mustafa Hayri Efendi'nin oğludur. Lâle Devri Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın soyundandır.
Hayatı
Galatasaray Lisesi'nden sonra 1926 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'ni bitirdi. Çeşitli devlet hizmetlerinde bulundu. Türkiye-Yunanistan 1924 Nüfus Mübadelesi mahkemelerinde çalıştı. Galatasaray Spor Kulübü'nde atletizm yaptı.
1929-1932 yılları arasında İstanbul Ticaret Mahkemesi yargıçlığında bulundu.
1939 ve 1943 yıllarında Kayseri Milletvekili seçildi. 2. Şükrü Saraçoğlu kabinesinde Gümrük ve Tekel Bakanı oldu.
Bakanlığında kahve ithalatı konusunda yolsuzluklar olduğu yolunda dedikodular çıkınca örnek bir davranışta bulundu:
“ | Adımın da karıştığı kahve yolsuzluğuyla ilgili, bakanlığımda bir komisyon kurulmuştur. Bu teftiş heyetinin selametle çalışabilmesi için, benim, bu bakanlık koltuğundan ayrılmam gerekir; aksi halde, komisyonu etkilerim, sağlıklı bir karar oluşmaz. O nedenle, siyasi ahlak gereği, bakanlıktan istifa ediyorum. | „ |
Daha sonra Yüce Divan'da yapılan yargılama sonucunda beraat etti. Bu olay hâlen bazı okullarda idare hukuku dersinde okutulmaktadır.
1950 yılında tekrar TBMM'ye döndü. 1952 yılına kadar Demokrat Parti Kayseri Milletvekilliği yaptı. Avrupa İstişari Meclisinde başkan yardımcılığı görevinde bulundu.
1952 yılında TBMM'den ayrılarak Bonn Büyükelçiliğine getirildi. 1955 yılında Londra, 1959 yılında Washington, DC, 1960 yılında Madrid Büyükelçiliğine atandı.
1961 seçimlerine katılarak Adalet Partisi Kayseri Senatörü seçildi. Cumhuriyet Senatosu'nun ilk başkanı oldu. Bu görevi tamamladıktan sonra 1965 yılında İsmet İnönü'nün başbakanlıktan istifa ettiği 5 Şubat tarihinden 10 Ekim 1965 genel seçimleri sonrasına kadar Adalet Partisi'nin öncülüğündeki koalisyon hükûmetinin başkanlığını yaptı. 1966 yılında kontenjan senatörü seçildi. 1972 yılına kadar bu görevde kaldı.
Nihat Erim hükûmetinin 17 Nisan 1972'de istifasından sonra, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay yeni hükûmeti kurma görevini önce Suat Hayri Ürgüplü'ye verdi. Ancak daha sonra - büyük olasılıkla 12 Mart darbesini yapan komutanların, eski DP ve AP geçmişi nedeniyle uygun bulmamaları nedeniyle - Ürgüplü'nün kabinesini onaylamadı ve yeni hükûmeti kurma görevini Ferit Melen'e verdi.
26 Aralık 1981 tarihinde, 13 yıldır muzdarip olduğu kalp hastalığından dolayı öldü. Mezarı Edirnekapı Şehitliği'ndedir.
Ailesi
Suat Hayri Ürgüplü'nün babası Hayri Efendi Osmanlı Devleti'nin son döneminde Şeyhülislamlık yapmış bir din adamıydı. Eşi Zeynep Nigar Hanım ile 1933 yılında evlenen Ürgüplü'nün bu evlilikten Hayri adında bir oğlu vardı.[2][3] Suat Hayri Ürgüplü'nün oğlu Hayri Ürgüplü, 1965 yılında Eski Irak kralı Gazi bin Faysal'ın nişanlısı ve aynı zamanda son Osmanlı Padişahı Vahdettin'in torunu Hanzade Sultan'ın kızı Fazıla İbrahim ile evlenmişti. Bu evlilikten iki torunu bulunmaktaydı.[5] Sabiha Sultan'ın kızı Hanzade Sultan ile dünür olmuştu. Kardeşi Münip Hayri Ürgüplü de milletvekilliği yaptı.
Kaynakça
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.