From Wikipedia, the free encyclopedia
Ang tanso (tinatawag ding kobre, o tumbaga[8]; Kastila: cobre; Ingles: copper) ay isang elementong kimikal. Mayroon itong atomikong bilang na 29 at may simbolong Cu (mula sa salitang cuprum ng Latin). Kabilang din sa pag-aaring katangian nito ang pagkakaroon ng atomikong timbang na 63.54, punto ng pagkatunaw na 1,083 °C, punto ng pagkulo 2,595 °C, espesipikong grabidad na 8.96, at balensiyang 1 at 2. Isa itong malambot at madaling mahubog na kulay kapeng metal, at isa ring magandang konduktor ng kuryente. Ginagamit ito sa paggawa ng mga kawad ng kuryente, sa mga tubo ng tubig, at hindi kinakalawang na mga piyesa ng makinarya, partikular na kapag hinalo sa ibang mga metal upang maging bronse.[9]
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Copper | |||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Appearance | Red-orange metallic luster | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Standard atomic weight Ar°(Cu) | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Copper sa talahanayang peryodiko | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
Atomikong bilang (Z) | 29 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Group | 11 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Period | 4 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Block | d-block | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Electron configuration | [Ar] 3d10 4s1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Electrons per shell | 2, 8, 18, 1 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Physical properties | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Phase at STP | solido | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Melting point | 1357.77 K (1084.62 °C, 1984.32 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Boiling point | 2835 K (2562 °C, 4643 °F) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Density (at 20° C) | 8.935 g/cm3 [3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
when liquid (at m.p.) | 8.02 g/cm3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Heat of fusion | 13.26 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Heat of vaporization | 300.4 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Molar heat capacity | 24.440 J/(mol·K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Vapor pressure
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
Atomic properties | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Oxidation states | −2, 0,[4] +1, +2, +3, +4 (isang katamtamang panimulang oksido) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Electronegativity | Pauling scale: 1.90 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Ionization energies |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||
Atomic radius | empirical: 128 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Covalent radius | 132±4 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Van der Waals radius | 140 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Other properties | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Natural occurrence | primordiyal | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Crystal structure | face-centered cubic (fcc) (cF4) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Lattice constant | a = 361.50 pm (at 20 °C)[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Thermal expansion | 16.64×10−6/K (at 20 °C)[3] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Thermal conductivity | 401 W/(m⋅K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Electrical resistivity | 16.78 nΩ⋅m (at 20 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Magnetic ordering | diamagnetic[5] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Molar magnetic susceptibility | −5.46×10−6 cm3/mol[6] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Young's modulus | 110–128 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Shear modulus | 48 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Bulk modulus | 140 GPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Speed of sound thin rod | (annealed) 3810 m/s (at r.t.) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Poisson ratio | 0.34 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Mohs hardness | 3.0 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Vickers hardness | 343–369 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Brinell hardness | 235–878 MPa | ||||||||||||||||||||||||||||||||
CAS Number | 7440-50-8 | ||||||||||||||||||||||||||||||||
History | |||||||||||||||||||||||||||||||||
Naming | after Cyprus, principal mining place in Roman era (Cyprium) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Discovery | Middle East (9000 BC) | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Symbol | "Cu": mula sa Latin na cuprum | ||||||||||||||||||||||||||||||||
Isotopes of copper | |||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
Karaniwang ginagamit ang tanso bilang konduktor ng kuryente, isang materyal sa paggawa ng mga gusali, at bilang isang bahagi ng maraming mga haluang metal o aloy. Isa rin itong kinakailangang nutriente sa lahat ng mga mataas na halaman at hayop. Sa mga hayop, kasama ang tao, unang-unang matatagpuan ang tanso sa dugo. Sa sapat na dami, malason at nakakamatay ang tanso sa mga organismo.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.