From Wikipedia, the free encyclopedia
Teatri Kombëtar ka qenë teatri kryesor në Tiranë. Në mars të 2020 Teatri Kombëtar i Shqipërisë u zgjodh nga Europa Nostra mes 7 monumenteve të rrezikuara në Evropë, si shembull përjashtimor të arkitekturës moderne italiane të viteve '30 të shekullit 20 dhe një nga sitet më të shquara kulturore të Shqipërisë, i ballafaquar me rrezikun e pashmangshëm të shembjes. Pas dy muajve, më 17 maj 2020 godina e teatrit u shemb.
Pronësia e truallit iu ble familjes Libohova për interes publik.[1]
Ndërtesa e teatrit është e vetmja godinë futuriste e inxhinierit dhe arkitektit italian, Giulio Berté, projekti i nisur në fillimjanarin e 1938 dhe që përfundoi në shtator të 1939. U porosit nga Mbretëria Shqiptare në bazë të marrëveshjes italo-shqiptare të janarit të 1938, në hulli të planit rregullues të qendrës së Tiranës. Aty u vendos rrethi italo-shqiptar "Scanderbeg", si qendër kulturore, artistike, sportive dhe argëtuese, e ndërtuar nga firma "Pater". Sipërfaqja tokës së dhënë për projektin përfshinte 13 mijë m2, prej të cilave 7 mijë m2 mbulohen nga godina brenda së cilës ishte biblioteka, zyra e informacionit, zyra e përkthimit letrar, etj.
Funksionet kulturore dhe sportive godina vazhdoi t'i ushtronte edhe pas pushtimit italian.
Pas kapitullimit italian, ndërtesa ndërroi emër dhe u quajt Kinema "Kosova".
Më 1 mars 1945, nĕ atë teatër u zhvillua Gjyqi Special, 1945, që dënoi 60 intelektualë, civilë e ushtarakë, 17 të pushkatuar e 43 me burg, ku vdiqën. Kjo i hapi rrugë zyrtarizimitt e ligjërimit te krimit, sepse në çdo qytet u ngritën gjyqet speciale që çuan në pushkatim mbi 6000 shqiptarë të pafajshëm, dhe mijra tə vdekur në burgje e kampe internimi.
Më 1945 iu bë edhe ndryshimi i fundit, duke u shndërruar në Teatër Popullor, më pas Kombëtar.[2]
Aktorët të parë të Teatrit Profesionist ishin Mihal Popi, Gjon Karma, Mihal Stefa, Ndrek Shkjezi, Liza Vorfi, Behije Çela, Ndoc Meshkalla, Hasan Reçi. Me vonë erdhën nga lëvizja amatore emra shumë të njohur si Marie Logoreci, Prokop Mima, Sandër Prosi, Sulejman Pitarka, Pjetër Gjoka, Loro Kovaçi, Besa Imami, Violeta Manushi si dhe regjisori i porsadiplomuar Pandi Stillu.
Djana Çuli, |
Aleksandër Pogaçe,
Andon Lopari,
Arben Derhemi, Artan Imami, Artur Gorishti,
Ben Shaka, Birçe Hasko, Bujar Lako, Demir Hyskja,
Ina Gjonçi, Jani Riza,
Mario Ashiku, Mirush Kabashi, Naim Frashëri,
Ndrek Prela,
Pandi Siku,
Perika Gjezi, Petraq Xhillari, Petrika Riza, Petrit Malaj,
Rikard Ljarja,
Shkëlqim Daja,
Tinka Kurti, Vangjo Grabocka,
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.