Ас диэн киhиэхэ уонна да атын хамсыыр харамайдарга аһылык буолар туох эмэ. Ол аата баһыйар аҥаардара карбогидраттартан, сыалартан, ууттан уонна протеиннартан турар бородуукталар, эттиктэр. Үөскүүр айылҕаларынан ас буолуохтарын сөп үүнээйилэр, хамсыыр харамайдар, тэллэйдэр уонна кинилэр оҥорон таһаарбыт оҥоhуулара (холобур, үүт), өссө туһунан араарыахха сөп ферменнаммыт, ол аата микробтар уларыппыт бородуукталарын (холобур, арыгы). Былыр дьон бултаан уонна сир астаан ас булаллара. Билигин аан дойдуга ас улахан өттүн анаан үүннэрэн, иитэн уонна балыктаан ылаллар.
Аһы-үөлү, эбэтэр бэйэтэ чэпчэки аһы аһыыр аһылык. Ону тэҥэ сууламмыт эбэтэр түһэрбит диэн ааттыыллар[1].
Хас биирдии омук бэйэтэ туспа ас астыыр үгэстэрдээх. Араас култуураларга аhы араастаан астыыллар уонна бэлэмнииллэр.
Аһылык сыаннаһа — киһи этин- сиинин, энергиятын сүрүн аһылыктарыгар киһи этин- сиинин хааччыйыы степенин киллэрэн туран, ис кыаҕын толору көрдөрөр өйдөбүл. Ас- үөл бородууктата химическэй састаабынан уратылаах. Ас- үөл сыаната, бастатан туран энергетика уонна биологическай сыанаҕа кини компоненын, ону тэҥэ биирдиилээн компоненнар уопсай ахсааннарыгар киирэллэр. Аһы- үөлү батарыы сыаннастара маннык көрдөрүүлэри киллэрэллэр:
Үксүгэр ас араас компоненнаах, ол эрээри ас көрүҥэ биир эрэ компонент эбэтэр кини көстүүтүттэн турар, холобур, углеводочнай аһылык.
Энергетическэй аһылык (калорийность) - тепловой энергия (калорийдарга эбэтэр дьоулаахха мээрэйдэммит), киһи этигэр- сиинигэр (катаболизмҥа) өлөрүллүбүт бородуукта ахсаанын ааҕыы. Ас химическэй састаабыттан (белоктар, эмис, углеводтар уонна да атын веществолар ахсааннара) тутулуктаах. Энергетическэй сыана, быраабыла курдук, ханнык баҕарар бородууксуйаны суулааһыҥҥа, оҥорон таһаарыыга ыйыллар.[2]
Манна бу ыстатыйаҕа кэпсэнэр аһылык диэн биир эрэ суолтатыгар олоҕурбут сомоҕо домохтор бэрилиннилэр.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.