From Wikipedia, the free encyclopedia
مجمع البیان | |
---|---|
ترمیم ![]() |
مؤلف | ابوعلی فضل بن حسن طبرسی (۴۶۸ق-۵۴۸ق) |
---|---|
زبان | عربی |
موضوع | تفسیر قرآن |
تعداد جلد | ۱۰ جزء ۵ مجلد |
تریخ نشر | ۵۳۶ق |
مجمع البیان قرآن کریم دتی عربی تفسیر اے اس دے مولف فضل بن حسن الطبرسی المعروف شیخ طبرسی نيں۔ کتاب دا مکمل ناں "مَجمعُ البَیان فی تفسیرِ القُرآن" اے۔ شیعہ دینی مدارس دے نصاب وچ شامل کتاب اے۔
مجمعُ البیان فی تفسیر القُرآن، قرآن کریم دی اہم تفاسیر وچوں اے جسنوں شیعہ عالم دین تے مفسر قرآن فضل بن حسن طبرسی (متوفی ۵۴۸ ق) نے تالیف کیتا اے۔ اس تفسیر دی شیعہ تے سنی دانشمنداں نے تعریف کيتی اے تے اسنوں علم تفسیر وچ قدیمی ترین منابع وچوں شمار کیتا اے۔ محققین نے اس کتاب دی اہمیت نوں اوہدی جامعیت تے مطالب دے اتقان و استحکام، دقیق ترتیب، روشن و مفید تفسیر تے تنقید وچ انصاف دی رعایت وچ بیان کیتا اے۔
ایہ تفسیر قرائت، اعراب، لغات، بیان مشکلات، معانی تے بیان دے موارد دا ذکر، شأن نزول آیات، شان نزول وچ وارد ہونے والی احادیث تے مختلف قصص و حکایات دی توضیح و تبیین جداں موضوعات اُتے مشتمل اے۔ مجمع البیان کيتی قابل ذکر نکات وچوں اک اس دے موضوعات تے آیات وچ تناسب اے۔ اس بنا اُتے کہ سکدے نيں کہ طبرسی شیعہ مفسرین وچ اک بے نظیر مفسر اے جو علم مناسبات توں مکمل آگاہ سن ۔
شیعہ مفسر، متکلم تے فقیہ امین الاسلام ابو علی فضل بن حسن طبرسی چھیويں صدی ہجری دے وڈے علماء وچوں نيں۔ اکثر مورخین تے تریخ نگاراں نے انہاں دی علمی مقام تے شان و منزلت دے بارے وچ لکھیا اے تے انہاں نوں نیک لفظاں وچ یاد کیتا اے۔ انہاں دتی محل ولات دے بارے وچ اختلاف پایا جاندا اے لیکن ایہ گل مسلم اے کہ انہاں دی علمی تے فکری شخصیت مشہد تے سبزوار وچ پروان چڑھی اے تے اوتھے اُتے ہی اس دنیا توں کوچ کر گئے۔ انہاں دا مدفن مشہد وچ امام رضا(ع) دے حرم دے نزدیک اک شاہراہ دے کنارے اُتے اے اسی وجہ توں اس شاہراہ دا ناں وی خیابان طبرسی رکھیا گیا اے۔[1]
طبرسی کئی قسم دے تفاسیر دے ملک نيں انہاں نے اپنی زندگی وچ تن قسم دی تفاسیر لکھے نيں: مجمع البیان، جوامع الجامع تے الکافی الشافی۔ انہاں وچوں سب توں زیادہ مفصل تفسیر ایہی تفسیر اے تے سب توں مختصر تفسیر الکافی الشافی اے۔ جواع دے مقدمے وچ موجود مطالب دے مطابق مجمع البیان تے الکافی الشافی دے لکھنے دے بعد آپ دی نظر تفسیر کشاف اُتے پیندی اے تے زمخشری دی ادبی، بلاغی تے عقلی گرایش اسنوں متعجب کردی اے اس بنا اُتے تفسیر کشاف توں متأثر ہو کے مجمع البیان کيتی نسبت مختصر تفسیر لکھدے نيں۔[2]
بعض مورخین نے علامہ طبرسی توں اک داستان نقل کیتا اے جس وچ اوہ اس تفسیر دے لکھنے دے علل اسباب دے بارے وچ کہندے نيں کہ علامہ طبرسی نوں ہارٹ اٹیک ہو جاندا اے تے انہاں دے ورثاء اس خیال توں کہ آپ فوت ہو گئے نيں انہاں نوں دفن کر دیندے نيں۔ جدوں قبر وچ پہنچ جاندا اے تاں آپ ہوش وچ آجاندے نيں اس وقت آپ نذر کردے نيں کہ جے خدا انہاں نوں اس قبر توں نجات دے دین تاں اوہ قرآن دی اک تفسیر لکھن گے۔ اتفاق توں اسی رات اک کفن چور کقن چوری کرنے دے قصد توں انہاں دی قبر کھود دے نيں ایويں علامہ طبرسی قبر توں باہر آجاندے نيں۔ اس دے بعد آپ نے نذر دی وفا دی خاطر ایہ تفسیر لکھی اے۔
اس داستان نوں پہلی بار مرحوم افندی نے ریاض العلماء وچ نقل کیتا اے۔[3] اس گل نوں مد نظر رکھدے ہوئے کہ مرحوم طبرسی چھیويں صدی ہجری دے علماء وچوں سن تے مرحوم آفندی بارہويں صدی ہجری دے علماء وچوں، ایہ داستان سند دا محتاج اے لیکن مرحوم آفندی نے اسنوں بغیر سند دے نقل کیتا اے تے مرحوم محمدث نوری وی تصریح کردے نيں کہ ایہ داستان ریاض العلماء توں پہلے کسی وی منابع وچ مذکور نئيں اے ۔[4]
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
|
مجمع البیان وچ : قرائت، اعراب، لغات، بیان مشکلات، معانی و بیان دے موارد دا ذکر، شأن نزول آیات، شان نزول وچ واردہ احادیث تے قصص و حکایات دی شرح و تبیین ورگے موضوعات اُتے مشتمل اے۔ ایہ تفسیر شیخ طوسی دی تفسیر تبیان توں زیادہ مؤثر تر اے ۔اس تفاوت دے نال کہ علامہ طبرسی نے مباحث دی تقسیمبندی دے ذریعے بہتر استفادہ کرنے دے لئی زمینہ ہموار کیتا اے۔ جو شخص تفسیر دے جس حصے دا مطالعہ کرنا چاہے آسانی دے نال اس حصے دے ادبیات، قرائت تے تفسیر دی طرف مراجعہ کر سکدے نيں۔ جدوں کہ مجمع البیان وچ مباحث نوں موضوع وار بیان نئيں کردا بلکہ اہل سنت مفسرین دی نظریات نوں نقل کرکے عالمانہ انداز وچ بحث کردے نيں.[5]
مجمع البیان دے قابل ذکر نکات وچوں اک اس دے موضوعات تے آیات وچ تناسب اے۔ اس بنا اُتے کہہ سکدے نيں کہ طبرسی شیعہ مفسرین وچ اک بے نظیر مفسر اے جو علم مناسبات توں مکمل آگاہ سن ۔[6]
مجمع البیان ادبی تفسیر دا کامل نمونہ اے۔[7] علامہ طبرسی اس تفسیر وچ پہلے اک سورے دی چند آیات نوں ذکر کردے نيں اس دے بعد انہاں آیات وچ بیان ہونے والے معارف نوں اک عنوان دے تحت تجزیہ و تحلیل کردے نيں۔ اس مرحلے وچ پہلے قراء دے درمیان قرأت وچ اختلاف نوں "حجت" دے عنوان توں اس دے بعد مشکل لفظاں نوں عربی گرائمر دے تمام قواعد و ضوابط دی روشنی وچ بررسی کردے نيں اگلے مرحلے وچ اسباب نزول فیر آیات دے اس مجموعے دے مفہوم نوں "نظم" دے عنوان دے تحت دوسرے مفاہیم توں مرتبط کردے ہوئے انہاں دی شرح دیندے نيں۔
قرآن دی تفسیر وچ اس طرح دی روش تے فصل بندی قاریاں نوں اپنے مشکلات جو کہ انہاں ابواب تے فصول وچوں کسی اک دے ضمن وچ موجود ہُندی اے، نوں بہ آسانی تلاش کرنے وچ مدد کردی اے تے دوسرے تفاسیر دی طرح اپنی مشکل نوں دریافت کرنے وچ تمام صفحات پلٹانے نئيں پیندے۔[8]
تفسیر مجمع البیان جہان اسلام دا اک اہم ترین تے قیمتی تفسیر اے جسنوں شیعہ تے سنی دونے فریق دے دانشمنداں نے مورد توجہ قرار دتا اے تے اسنوں علم تفسیر دے منابع وچ شمار کردے نيں۔ ایہ تفسیر قدیمی تفاسیر وچ اک ممتاز مقام رکھدی اے کیونکہ اک مناسب روش دے نال فصل بندے دے طریقے اُتے لکھی گئی اے ۔ اہل سنت دے مشہور مفتی شیخ شلتوت نے اس کتاب اُتے لکھی گئی اپنے مقدمے وچ لکھدے نيں:[9]
مجمع البیان کيتی اہمیت اوہدی جامعیت، مطالب وچ اتقان و استحکام، دقیق ترتیب، روشن تے مفید تفسیر تے تنقید وچ انصاف دی رعایت دی وجہ توں اے۔[10]
مجمع البیان ہن تک مصر، بیروت تے تہران وچ کئی بار منظر عام اُتے آچکی اے۔ جنہاں دی کثرت دی وجہ توں اک اک ایڈیشن دی طرف اشارہ کرنا ایتھے ممکن نئيں اے۔ لیکن انہاں وچوں اک ایڈیش جسنوں مرحوم علامہ ابوالحسن شعرانی دی تحقیق دے نال تہران وچ منظر عام اُتے آئی اے، اک منفرد خصوصیات منجملہ ادبی، تاریخی، تفسیری، کلامی تے اعتقادی مسائل دے مفید تے قیمتی مطالب اُتے مشتمل اے۔ اس ایڈیشن دی اک ہور خصوصیت جو قابل ذکر اے اوہ اس دا مقدمہ اے جس وچ مؤلف دی حالات زندگی تے علم تفسیر تے اس دے طبقات اُتے وی سیر حاصل بحث کيتی گئی اے۔[11]
ایہ تفسیر30 جلداں وچ مترجمین دی اک گروہ دے توسط توں فارسی وچ ترجمہ ہويا اے تے مؤسسہ انتشارات فراہانی نے سنہ ۱۳۵۰ توں ۱۳۵۶ شمسی تک منتشر کیتا اے۔[12]
جلد | سورتاں | جلد | سورتاں |
---|---|---|---|
اول | سورہ حمد تے سورہ بقرہ دی آیت نمبر 182 تک | ششم | رعد، ابراہیم، حجر، نحل، اسراء، کہف، مریم |
دوم | سورہ بقرہ دا بقیہ حصہ تے آل عمران | ہفتم | طہ، سورہ انبیاء، حج، مؤمنون، نور، فرقان، شاعر، نمل، قصص |
سوم | نساء، مائدہ | ہشتم | عنکبوت، روم، لقمان، سجدہ، احزاب، سبأ، فاطر، یس، صافات، ص، زمر، غافر |
چہارم | انعام، اعراف، انفال | نہم | فصلت تے صف |
پنجم | توبہ، یونس، ہود، یوسف | دہم | سورہ جمعہ توں آخر قرآن تک |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.