Loading AI tools
nieistniejący zamek w Świerklańcu Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Zamek w Świerklańcu (niem. Schloss Neudeck) – obecnie ruiny dawnego zamku na mokradłach w miejscowości Świerklaniec w powiecie tarnogórskim. Zbudowany przypuszczalnie w XIV wieku przez Piastów na otoczonej wodą wyspie na planie owalnym, z dziedzińcem oraz wieżą. Przebudowywany w XVII wieku w stylu barokowym i rozbudowany o skrzydła pałacowe w XIX wieku w stylu neogotyckim.
![]() Zamek w Świerklańcu (lata 40. XX wieku) | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Adres |
ul. Parkowa 30 |
Typ budynku | |
Styl architektoniczny |
gotycki, barokowy, neogotycki |
Inwestor |
książęta bytomscy, Guido Henckel von Donnersmarck |
Rozpoczęcie budowy |
XIV wiek |
Ukończenie budowy |
2. połowa XVI wieku |
Zniszczono |
1962 r. |
Pierwszy właściciel |
prawdopodobnie Książęta opolsko-raciborscy |
Kolejni właściciele | |
Położenie na mapie gminy Świerklaniec ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu tarnogórskiego ![]() | |
![]() |
W średniowieczu znajdująca się w tym miejscu warownia należała do Piastów. Po śmierci Kazimierza II bytomskiego w 1312 roku nastąpił podział ziem podległego mu piastowskiego księstwa bytomskiego pomiędzy trzech jego synów, w wyniku czego istniejąca tu fortyfikacja i okoliczne ziemie przypadły jego synowi Siemowitowi. W 1316 r. w nieznanych bliżej okolicznościach jego brat książę kozielski – Władysław bytomski pozbawił Siemowita władzy nad Świerklańcem i Bytomiem. Około 1351/1352 r. zmarł Władysław bytomski. Jego ziemie przypadły w spadku jego synowi Bolesławowi bytomskiemu, który władał nimi do śmierci w 1355[1]. W 1355 roku król Czech Karol IV podzielił ziemie księstwa bytomskiego na dwie części, w wyniku czego okolice Świerklańca wraz zamkiem otrzymał w spadku książę Konrad I oleśnicki, a drugą część książęta cieszyńscy. Po zmarłym w 1366 roku księciu Konradzie I oleśnickim Świerklaniec był własnością jego potomków. Nie jest wykluczone, że zamek wybudował jego syn Konrad II Siwy, który panował w latach 1366-1403, ponieważ brak wzmianki o zamku w dokumencie o podziale Księstwa bytomskiego z 1369 roku, a więc warownia przypuszczalnie musiała powstać po tej dacie[2]. Kolejnymi właścicielami zamku byli Konrad III Stary, Konrad VII Biały, a następnie do 1471 roku książę oleśnicki Konrad IX Czarny. W 1475 r. król Węgier i Czech Maciej Korwin zajął księstwo bytomskie Przemysława II cieszyńskiego. W 1477 roku zamek od Macieja Korwina otrzymał w zastaw morawski szlachcic Jan starszy z Žerotína. Od niego w 1498 r. prawa do ziemi bytomskiej wraz z zamkiem w Świerklańcu wykupił książę opolski Jan II Dobry z rodu Piastów za kwotę 19 000 florenów[3]. W 1513 roku budowla w większej części była zbudowana z drewna dębowego a murowane były jedynie eliptyczny mur obwodowy i piwnice. Potwierdza to dokument z 18 czerwca 1513 roku, który opisuje, że wewnętrzna drewniana palisada, do której przylegały budynki, został zastąpiony murowanym[4]. W 1526 r. zamek w Świerklańcu i Bytom na mocy układu z Janem Dobrym, potwierdzonego w 1532 roku przez Ferdynanda I Habsburga, otrzymał prawem zastawu margrabia Jerzy Hohenzollern, książę Karniowa. Od tej pory do ziem tych prawem zastawu mieli roszczenia Hohenzollernowie, jednak dopiero w 1606 r. nad zamkiem przejął rządy książę karniowski Jan Jerzy Hohenzollern. Od niego 6 stycznia 1620 r. zamek wydzierżawił na trzy lata Jan Siekwieciński. W 1621 roku w trakcie wojny trzydziestoletniej księstwo i zamek zostały skonfiskowane przez Ferdynanda II Habsburga.
W 1623 r. księstwo otrzymał w zastaw za przekazane pożyczki bankier Łazarz I Starszy Henckel von Donnersmarck. W 1629 zamek wraz z księstwem stał się pełną własnością Łazarza II Młodszego Henckel von Donnersmarck z prawem dziedziczenia. W następstwie tego zamek stał się główną siedzibą – pochodzącego ze Spiszu – rodu Henckel von Donnersmarck. Około 1670 roku zamek przebudowano w stylu barokowym[5]. Po podziale rodu w 1671 roku zamek do 1945 r. był własnością linii świerklaniecko-tarnogórskiej. Około 1849 roku zamek został od zachodu rozbudowany w stylu neogotyckim i wtedy też wybudowano dwie dekoracyjne wieże z krenelażem[5].
W 1945 roku zamek został rozgrabiony i zniszczony w 65–70%. Ruiny w 1957 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków. W 1960 roku podjęto decyzję o rozbiórce spalonych w czasie wojny części XIX-wiecznych (nie uznawanych ówcześnie za cenne) i odrestaurowanie odsłoniętych w ten sposób murów z okresu średniowiecza. 20 grudnia 1961 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki wydało decyzję nakazującą odbudowę zamku. Pomimo tego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach zleciło ZGKiM w Świerklańcu rozbiórkę ruin zamku, co nastąpiło poprzez wysadzenie go przez wydelegowanych do tego górników we wrześniu 1962 roku. Pozostałości zamku uprzątnęła miejscowa ludność w zamian za możliwość wykorzystania gruzów na własny użytek. Wojewódzki Konserwator Zabytków dowiedział się o zniszczeniu zamku dopiero 30 listopada 1962 r.[6]
Pierwszy murowany z cegły zamek zbudowali książęta piastowscy przypuszczalnie w XIV wieku. Mur zbudowano prawdopodobnie na dawnym wale ziemnym wcześniejszego grodu, stąd w konsekwencji powtórzono jego plan. Analogiczne rozwiązanie zastosowano na przykład na zamkach w Sieradzu i Siewierzu. Średnica średniowiecznego zamku w Świerklańcu wynosiła około 42 i 48 metrów[7]. Do ceglanego muru obwodowego przylegał od wewnątrz gotycki budynek mieszkalny[7]. Wjazd prowadził od zachodu poprzez bramę, którą flankowała od południowej strony zbudowana nieco później w XIV wieku wieża na planie prostokąta[8]. Zarówno wieża jak i mur obwodowy zostały zbudowane z cegły na kamiennym fundamencie[8]. Całość założenia otaczała nawodniona fosa[7]. Po 1670 roku zabudowano wewnętrzny obwód murów w konsekwencji czego powstał barokowy dziedziniec o wymiarach 15 x 28 metrów[7]. Około 1849 roku rozbudowano zamek od strony zachodniej, poprzez wybudowanie dwóch rezydencjonalnych skrzydeł pałacowych o formach neogotyckich[7].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.