Loading AI tools
żydowska pisarka, poetka i tłumaczka Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Sara Rejzen, także Sora Rejzen, ps. „Sora Kalmans” (ur. 1885 w Kojdanowie, zm. 25 października 1974 w Nowym Jorku) – żydowska poetka i pisarka tworząca w jidysz, tłumaczka literatury pięknej.
Data i miejsce urodzenia |
1885 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
25 października 1974 |
Język |
jidysz |
Dziedzina sztuki |
literatura |
Urodziła się w 1885 roku w Kojdanowie[1] w rodzinie pisarza Kalmana Rejzena[2]. Jej braćmi byli poeta Awrom i filolog Zalman[1]. Ukończyła rosyjską szkołę powszechną w Mogilnie[3]. W 1899 roku zamieszkała w Mińsku, gdzie eksternistycznie zdała egzaminy gimnazjalne i związała się z jidyszowymi kręgami literatów, nawiązując kontakt m.in. z Rachelą Broches[3]. Jej pierwsze próby literackie tworzone w języku rosyjskim ukazały się w 1902 roku[4], jednak dalej tworzyła już w jidysz[2]: jej debiut w tym języku opublikowano na łamach czasopisma „Dos Jidisze Wort”[4]. W tym okresie, publikując na łamach mińskiej prasy, posługiwała się pseudonimem Sora Kalmans[2]. W 1904 roku wyszła za mąż za pisarza Dowida Kasela, z którym miała syna; związek małżeński zakończył się rozwodem[5].
Z początku utrzymywała się z pracy krawcowej[1]. W 1908 roku przeniosła się do Warszawy[1], gdzie w 1911 roku ukazało się jej debiutanckie wydawnictwo: zbiór opowiadań Cholem un wor, w którym bawiła się różnymi konwencjami i stylami, tworząc teksty nawiązujące do baśni, jak i realistyczną prozę[6]. Na tle ówczesnej literatury jidyszowej opowiadania wyróżniały się złożonymi opisami przyrody[6]. W Warszawie ukazały się także jej pierwsze bajki i wiersze dla dzieci w antologii Fraje minuten (1913)[7]. Po wybuchu I wojny światowej Rejzen powróciła do Mińska, gdzie w latach 1916–1921 pracowała jako nauczycielka[3] oraz opublikowała kilka książeczek dla dzieci[7].
W 1921 roku wyjechała do Wilna[1]. W tym okresie współpracowała m.in. z polskim „Undzer Tog”, angielskim „Cajt”, ryskim „Frimorgn”, czy amerykańskimi „Forwerts” i „Cukunft”[7]. W 1924 roku wydała pierwszy tomik poezji pt. Lider, który ukazał się nakładem lokalnego oddziału Związku Literatów i Dziennikarzy Żydowskich[8]. Utwory w zbiorze charakteryzują się prostotą formy i treści[9] często łączoną z sentymentalną ludowością[8]. Ważnym tematem jest tu światowy konflikt zbrojny i jego konsekwencje, nierzadko przedstawione z perspektywy kobiet[10], w tym nowe dla tego konfliktu doświadczenie kontaktu z gazami bojowymi[11].
Zasłużyła się na polu przekładu[12]. Choć zaczęła od przekładu na rosyjski utworu Fir awonim-tojwes („Cztery klejnoty”) Icchoka Lejba Pereca, następnie skupiła się na tłumaczeniu na jidysz[7]. W Mińsku zaangażowała się w działalność koła teatralnego, dla którego stworzyła wiele przekładów[7], ale i napisała nowe utwory[5]. Przetłumaczyła w tym okresie także utwory Oscara Wildeʼa i Daniela Defoe w formie adaptacji na potrzeby szkół[7]. W Wilnie, dla wydawnictwa Borysa Kleckina w latach 20. przetłumaczyła prace Seumasa MacManusa, Iwana Turgieniewa, Aleksandra Puszkina, Leonida Andriejewa, Lwa Tołstoja, S.N. Orłowskiego i Rabindranatha Tagoreʼa[7].
W 1933 roku przeniosła się na stałe do Stanów Zjednoczonych[1]. W 1955 roku opublikowała kolejny zbiór wierszy pt. Lider, w którym wyraziła swój pozytywny stosunek do Nowego Jorku i Ziemi Izraela[13]. Zmarła 25 października 1974 roku w Nowym Jorku[5].
Jej twórczość pojawiła się w takich antologiach, jak Antologie. Finf hundert jor idisze poezje Mojszego Basina (1917), Jidisze dichterins. Antologie Ezry Kormana (1928), Di froj in der jidiszer poezje Szmuela Rożańskiego (1966)[12], czy w Moja dzika koza. Antologia poetek jidysz (2018)[14].
Dla dorosłych
Dla dzieci