Lemurowe[14] (Strepsirrhini) – podrząd ssaków z rzędu naczelnych (Primates) obejmujący gatunki o cechach najbardziej prymitywnych wśród naczelnych, w języku polskim określanych jako niższe naczelne. Wspólną cechą wyróżniającą tę grupę zwierząt jest spiczasty pysk zakończony wilgotnym nosem połączonym z górną wargą. Poza palczakami wszystkie małpiatki zaliczane do Strepsirrhini mają zęby ułożone w grzebień zębowy złożony z dolnych siekaczy i kłów oraz – wykorzystywany do czyszczenia sierści – długi pazur na drugim palcu stopy. W oku większości gatunków występuje błona odblaskowa (tapetum lucidum), nie występuje natomiast charakterystyczny dla wyższych naczelnych (Haplorrhini) dołek środkowy siatkówki oka (fovea centralis).
Szybkie fakty Domena, Królestwo ...
Lemurowe
Strepsirrhini |
É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812[1] |
|
![Ilustracja](//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Katta.jpg/172px-Katta.jpg) Przedstawiciel podrzędu – lemur katta (Lemur catta) |
Systematyka
|
Domena
|
eukarionty |
Królestwo
|
zwierzęta |
Typ |
strunowce |
Podtyp |
kręgowce |
Gromada |
ssaki |
Infragromada |
łożyskowce |
Rząd |
naczelne |
Podrząd |
lemurowe |
Synonimy |
- Prosimii Illiger, 1811[2]
- Heteronychae J.E. Gray, 1821[3]
- Strepsirhina R. Owen, 1858[4]
- Lemuroidea Mivart, 1865[5]
- Brachytarsi Haeckel, 1866[6]
- Prosimiae Cope, 1883[7]
- Prosimia Ameghino, 1889[8]
- Lemuroidei Winge, 1895[9]
- Prosimiae Haeckel, 1895[10]
- Hemipitheci Haeckel, 1895[10]
- Lemures Gregory, 1910[11]
- Strepsirhini McKenna, 1975[12]
- Djebelemuridae[uwaga 1] Godinot, 2010[13]
|
|
Infrarzędy |
4 podrzędy (w tym 1 wymarły) – zobacz opis w tekście |
|
|
|
|
Zamknij
Etymologia
Strepsirrhini: gr. στρεψις strepsis ‘obracanie się dookoła’, od στρεφω strephō ‘obrócić dookoła’[15]; ῥις rhis, ῥινος rhinos ‘nos, pysk’[16].
Podział systematyczny
Strepsirrhini tworzą takson monofiletyczny. Podrząd obejmuje małpiatki zgrupowane w trzech infrarzędach[17][18][19][14]:
Opisano również infrarząd wymarły[20]:
- Adapiformes Hoffstetter, 1997
oraz taksony wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej i nie zgrupowane w żadnym z powyższych infrarzędów[20]:
- Rodzina:
- Azibiidae Gingerich, 1976
- Rodzaje:
- Djebelemur Hartenberger & Marandat, 1992[21] – jedynym przedstawicielem był Djebelemur martinezi Hartenberger & Marandat, 1992
- Lushius Zhou Mingzhen, 1961[22] – jedynym przedstawicielem był Lushius qinlinensis Zhou Mingzhen, 1961
- Omanodon Gheerbrant, H. Thomas, Roger, Şen & Al-Sulaimani, 1993[23] – jedynym przedstawicielem był Omanodon minor Gheerbrant, H. Thomas, Roger, Şen & Al-Sulaimani, 1993
- Shizarodon Gheerbrant, H. Thomas, Roger, Şen & Al-Sulaimani, 1993[24] – jedynym przedstawicielem był Shizarodon dhofarensis Gheerbrant, H. Thomas, Roger, Şen & Al-Sulaimani, 1993
- Gatunek:
- „Anchomomys” milleri Simons, 1997[25]
W.K. Gregory. The orders of mammals. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 27, s. 465, 1910. (ang.). M.C. McKenna: Toward a phylogenetic classification of the Mammalia. W: W.P. Luckett & F.S. Szalay (redaktorzy): Phylogeny of the Primates. A Multidisciplinary Approach. New York: Plenum Press, 1975, s. 41. ISBN 978-1-4684-2166-8. (ang.). M. Godinot: Paleogene prosimians. W: L. Werdelin & W.J. Sanders (redaktorzy): Cenozoic Mammals of Africa. Berkeley: University of California Press, 2010, s. 324. ISBN 0-520-25721-9. (ang.). Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 28–54. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.). N. Upham, C. Burgin, J. Widness, M. Becker, C. Parker, S. Liphardt, I. Rochon & D. Huckaby: Treeview of Mammalian Taxonomy Hierarchy. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 1.11) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2023-09-01]. (ang.). C.J. Burgin: Introduction. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 22. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.). J.-L. Hartenberger & B. Marandat. A new genus and species of an early Eocene Primate from North Africa. „Human Evolution”. 7, s. 9, 1992. (ang.). E.L. Simons. Discovery of the smallest Fayum Egyptian primates (Anchomomyini, Adapidae). „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 94 (1). s. 182. DOI: 10.1073/pnas.94.1.180. (ang.).
- E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Wyd. 3 (Revised second printing). Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1-316. (ang.).
- Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 100. ISBN 83-01-14344-4.
- Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Strepsirrhini. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 9 maja 2008]
- E. Gheerbrant, H. Thomas, J. Roger, Ş. Şen & Z. Al-Sulaimani. Deux nouveaux primates dans l’Oligocène inférieur de Taqah (Sultanat d’Oman): premiers adapiformes (?Anchomomyini) de la péninsule Arabique?. „Palaeovertebrata”. 22 (4), s. 141–196, 1993. (fr.).
Identyfikatory zewnętrzne: