Loading AI tools
europejska rakieta nośna Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ariane 5 – europejska ciężka rakieta nośna zaprojektowana przez Europejską Agencję Kosmiczną i francuski Państwowy Ośrodek Badań Kosmicznych w celu dostarczania satelitów na orbitę geostacjonarną i do wysyłania ładunków na niską orbitę okołoziemską. Wszystkie starty przeprowadzane były z Gujańskiego Centrum Kosmicznego.
Ariane 5 była rakietą produkowaną przez EADS Astrium i zarządzaną przez Arianespace. Stanowiła całkowicie nowy projekt należący do rodziny Ariane, nie czerpiący pomysłów z poprzednika – Ariane 4. Rakieta składała się z trzech segmentów. Pierwszy z nich to dwie rakiety boczne napędzane paliwem stałym. Główny człon Ariane 5 w ostatniej wersji rakiety stanowił Ariane 5 EPC, który wykorzystywał mieszankę ciekłego tlenu i ciekłego wodoru. Ostatni ucieczkowy człon różnił się w zależności od wariantu. Ostatni lot rakiety Ariane 5 odbył się w lipcu 2023 roku[1].
Start rakiety Ariane 5 ECA rozpoczyna się testowaniem silnika Vulcain 2, po pomyślnym teście uruchomione zostają boczne rakiety i wraz z pracującym silnikiem pierwszego stopnia rakiety, rozpoczynają jej wynoszenie. Rakiety pomocnicze mają średnicę 3 m, długość 31 m, masę bez paliwa 38 t, masę brutto (z paliwem) 278 t. W trakcie lotu rakiety na paliwo stałe pracują przez 140 sekund po starcie. Po tym etapie zostają odstrzelone a pracę przejmuje pierwszy stopień, napędzany mieszanką ciekłego tlenu i wodoru. Człon ten ma średnicę 5,4 m, długość 30,5 m, masę bez paliwa wynoszącą 15 t, z paliwem – 185 t, jego praca opiera się o silnik Vulcain 2. Stopień wypala paliwo w czasie 540 sekund od startu, po czym zostaje odrzucony. Następnie pracę przejmuje drugi stopień Ariane 5. W wariancie 5 ECA ma on średnicę wynoszącą 5,4 m, a długość zaledwie 4,7 m. Masa netto to 4600 kg, z paliwem zaś – 19 200 kg. Ostatni stopień, wykorzystujący silnik HM-7 zużywa paliwo najdłużej, bo aż przez 970 sekund. W ten sposób naprowadza się wystrzeliwany obiekt na docelową orbitę. Po uzyskaniu właściwej trajektorii wejścia, również ten stopień zostaje odstrzelony i spalony w ziemskiej atmosferze.
Dotychczas powstało 5 wariantów rakiety. Podstawowy, oznaczany literą G (od ang. generic), G+ – zastąpiony później przez GS, oraz najsilniejszy, ECA, a także ES wynoszący pojazdy ATV oraz satelity systemu nawigacyjnego Galileo.
Model Ariane 5 G w Musée de l’air et de l’espace w Le Bourget, we Francji | |
Producent | |
---|---|
Koszt wystrzelenia |
180 mln USD (2000 r.) |
Data pierwszego startu |
4 czerwca 1996 |
Data ostatniego startu |
18 grudnia 2009 |
Statystyki | |
Wszystkie starty |
25 |
Udane starty |
24 (96%) |
Nieudane starty |
1 |
Zdolność wynoszenia |
18 000 kg na LEO o wys. 407 km i nachyl. 51,6° |
Siła ciągu przy starcie |
G, G+: 11 400 kN |
Wymiary | |
Długość |
54,05 m |
Średnica |
5,4 m |
Masa całkowita |
746 000 kg |
Stopnie rakiety | |
Stopień 0. | |
Stopień 1. | |
Stopień 2. |
Wariant | Pierwszy start | Ostatni start | Liczba startów wszystkich/udanych |
Silniki 0. stopnia (boostery) |
Silnik 1. stopnia | Silnik 2. stopnia | Udźwig na LEO (t) |
Udźwig na GEO (t) |
Uwagi |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
G | 1996 | 2003 | 16/13 | P230 (paliwo stałe) | Vulcain (LH2/LOX) | Aestus | 16,00 | 6,20 | – |
G+ | 2004 | 2004 | 3/3 | P230 (paliwo stałe) | Vulcain (LH2/LOX) | Aestus | – | 6,95 | – |
GS | 2005 | 2009 | 6/6 | P230 (paliwo stałe) | Vulcain (LH2/LOX) | Aestus | – | 6,10 | – |
ECA | 2002 | – | 76/75 | P241 (paliwo stałe) | Vulcain 2 (LH2/LOX) | HM7-B | – | 10,50 | – |
ES | 2008 | 2018 | 8/8 | P241 (paliwo stałe) | Vulcain 2 (LH2/LOX) | Aestus | 21,00 | – | Wyłącznie do wynoszenia statków ATV i satelitów Galileo |
To podstawowa wersja rakiety nośnej Ariane 5, nad którą prace rozpoczęły się w 1984, natomiast program budowy rozwinięto na pełną skalę w roku 1988. Kosztował 8 mld USD. Rakieta została zaprojektowana z myślą o europejskim statku załogowym Hermes, anulowanym w 1992. Masa startowa wynosiła 746 t, a rakieta była zdolna wynieść 6100 kg na niską orbitę geostacjonarną. Spośród 16 startów 3 zakończyły się porażką, w tym 2 częściową.
Ulepszona wersja rakiety Ariane 5 G powstała w celu zwiększenia możliwości wynoszenia ładunków. Za jej pomocą przeprowadzono tylko 3 starty, w tym jeden z sondą Rosetta. Kilka niewielkich modyfikacji zaowocowało zwiększeniem udźwigu na orbitę geostacjonarną o około 200 kg:
Zdecydowano się na powiększenie zbiorników paliwa bocznych członów EAP oraz członu głównego EPS, który został ponadto wyposażony w nowy silnik Vulcain 1B. Przedział ładunkowy tej wersji był zbliżony do wersji Ariane 5 ECA. Ostatni start Ariane 5GS miał miejsce 18 grudnia 2009 r.
Data i godzina startu (UTC) | Nr lotu (fr. Vol) | Typ | Numer seryjny | Ładunek | Wynik |
---|---|---|---|---|---|
1996-06-04 12:34 | V-88[2] | G | 501 | Cluster | Porażka |
1997-10-30 13:43 | V-101 | G | 502 | MaqSat-H, TEAMSAT, MaqSat-B, YES | Częściowa porażka[3] |
1998-10-21 16:37 | V-112 | G | 503 | MaqSat 3, ARD | Sukces |
1999-12-10 14:32 | V-119 | G | 504 | XMM-Newton | Sukces |
2000-03-21 23:28 | V-128 | G | 505 | Insat 3B, AsiaStar | Sukces |
2000-09-14 22:54 | V-130 | G | 506 | Astra 2B, GE-7 | Sukces |
2000-11-16 01:07 | V-135 | G | 507 | PAS-1R, Amsat P3D, STRV 1C, STRV 1D | Sukces |
2000-12-20 00:26 | V-138 | G | 508 | Astra 2D, GE-8, LDREX | Sukces |
2001-03-08 22:51 | V-140 | G | 509 | Eutelsat 28A, BSAT-2a | Sukces |
2001-07-12 21:58 | V-142 | G | 510 | Artemis, BSAT-2b | Częściowa porażka[4] |
2002-03-01 01:07 | V-145 | G | 511 | Envisat | Sukces |
2002-07-05 23:22 | V-153 | G | 512 | Stellat 5, N-Star c | Sukces |
2002-08-28 22:45 | V-155 | G | 513 | Atlantic Bird 1, Meteosat 8 | Sukces |
2003-04-09 22:52 | V-160 | G | 514 | Insat 3A, Galaxy 12 | Sukces |
2003-06-11 22:38 | V-161 | G | 515 | Optus and Defence C1, BSAT-2c | Sukces |
2003-09-27 23:14 | V-162 | G | 516 | Insat 3E, e-Bird, SMART-1 | Sukces |
2004-03-02 07:17 | V-158 | G+ | 518 | Rosetta | Sukces |
2004-07-18 00:44 | V-163 | G+ | 519 | Anik F2 | Sukces |
2004-12-18 16:26 | V-165 | G+ | 520 | Helios 2A, Essaim 1, 2, 3, 4, PARASOL, Nanosat 01 | Sukces |
2005-08-11 08:20 | V-166 | GS | 523 | Thaicom 4 | Sukces |
2005-10-13 22:32 | V-168 | GS | 524 | Syracuse 3A, Galaxy 15 | Sukces |
2005-12-21 22:33 | V-169 | GS | 525 | INSAT-4A, Meteosat 9 | Sukces |
2007-10-05 22:02 | V-178 | GS | 526 | Intelsat 11, Optus D2 | Sukces[5] |
2007-12-21 21:41 | V-180 | GS | 530 | RASCOM-QAF 1, Horizons-2 | Sukces[6] |
2009-12-18 16:26 | V-193 | GS | 532 | Helios 2B | Sukces[7] |
Rodzina rakiet nośnych Ariane | |
Ariane 5 z Arabsat 5C, SES-2ECA przed startem 21 września 2011 | |
Producent | |
---|---|
Data pierwszego startu |
11 grudnia 2002 |
Statystyki | |
Wszystkie starty |
76 |
Udane starty |
75 (99%) |
Nieudane starty |
1 |
Zdolność wynoszenia |
9700 kg na GTO |
Siła ciągu przy starcie |
15 360 kN |
Wymiary | |
Długość |
(zależy od osłony balistycznej) maks. 53 m |
Średnica |
5,4 m |
Masa całkowita |
777 000 kg |
Stopnie rakiety | |
Stopień 0. | |
Stopień 1. | |
Stopień 2. |
To pierwsza poważna modyfikacja Ariane 5. Najcięższy i najsilniejszy wariant rakiet serii do użytku wszedł w roku 2002, jednak pierwszy lot zakończył się katastrofą. Rakieta wróciła do pracy w roku 2005. Nazwa rakiety to akronim od słów Evolution Cryotechnique type A.
Zmiany w stosunku do wersji podstawowej:
Wszystkie te modyfikacje pozwoliły zwiększyć udźwig rakiety o około 60%, z 6000 kg do 9700 kg na orbitę transferową (GTO).
Nieudany dziewiczy lot Ariane 5 ECA był poważnym ciosem dla europejskiego przemysłu astronautycznego. Jak ustaliła specjalna komisja, awarię najpewniej spowodował wyciek w obwodach chłodzących dyszę silnika Vulcain 2. W 178 sekund po starcie rakieta zaczęła schodzić z wyznaczonej trajektorii. Obsługa naziemna była zmuszona wydać polecenie samozniszczenia. Przenoszony ładunek, wart 638 mln euro nie był ubezpieczony, co podważyło reputację Arianespace. Loty wersji ECA zostały wstrzymane aż na 3 lata, do 2005 roku.
Data i godzina startu (UTC) | Nr lotu (fr. Vol) | Numer seryjny | Ładunek | Wynik |
---|---|---|---|---|
2002-12-11 22:22 | V-157 | 517 | Hot Bird 7, Stentor | Porażka[8] |
2005-02-12 21:03 | V-164 | 521 | XTAR-EUR, Maqsat-B2, Sloshsat | Sukces |
2005-11-16 23:46 | V-167 | 522 | Spaceway F2, TELKOM-2 | Sukces[9] |
2006-03-11 22:32 | V-170 | 527 | Spainsat, Hot Bird 7A | Sukces[10] |
2006-05-26 21:09 | V-171 | 529 | Satmex 6, Thaicom 5 | Sukces[11] |
2006-08-11 22:15 | V-172 | 531 | JCSAT-10, Syracuse 3B | Sukces[12] |
2006-10-13 20:56 | V-173 | 533 | DirecTV-9S, Optus D1, LDREX-2 | Sukces[13] |
2006-12-08 22:08 | V-174 | 534 | WildBlue 1, AMC-18 | Sukces[14] |
2007-03-11 22:03 | V-175 | 535 | Skynet 5A, INSAT-4B | Sukces[15] |
2007-05-04 22:29 | V-176 | 536 | Astra 1L, Galaxy 17 | Sukces[16] |
2007-08-14 23:44 | V-177 | 537 | Spaceway-3, BSAT-3A | Sukces[17] |
2007-11-14 22:06 | V-179 | 538 | Skynet 5B, Star One C1 | Sukces[18] |
2008-04-18 22:17 | V-182 | 539 | Star One C2, Vinasat-1 | Sukces[19] |
2008-06-12 22:05 | V-183 | 540 | Turksat 3A, Skynet 5C | Sukces[20] |
2008-07-07 21:47 | V-184 | 541 | Badr 6, ProtoStar I | Sukces[21] |
2008-08-14 20:44 | V-185 | 542 | AMC-21, Superbird 7 | Sukces[22] |
2008-12-20 22:35 | V-186 | 543 | Eutelsat W2M, Hot Bird 9 | Sukces[23] |
2009-02-12 22:09 | V-187 | 545 | Hot Bird 10, NSS-9, Spirale A, Spirale B | Sukces[24] |
2009-05-14 13:12 | V-188 | 546 | Herschel, Planck | Sukces[25] |
2009-07-01 19:52 | V-189 | 547 | TerreStar-1 | Sukces[26] |
2009-08-21 22:09 | V-190 | 548 | JCSAT-12, Optus D3 | Sukces[27] |
2009-10-01 21:59 | V-191 | 549 | Amazonas 2, COMSATBw-1 | Sukces[28] |
2009-10-29 20:00 | V-192 | 550 | NSS-12, Thor 6 | Sukces[29] |
2010-05-21 22:01 | V-194 | 551 | Astra 3B, COMSATBw-2 | Sukces[30] |
2010-06-26 21:41 | V-195 | 552 | Arabsat-5A, COMS-1 | Sukces[31] |
2010-08-04 20:59 | V-196 | 554 | Nilesat 201, RASCOM-QAF 1R | Sukces[32] |
2010-10-28 21:51 | V-197 | 555 | Eutelsat W3B, BSAT-3b | Sukces[33] |
2010-11-26 18:39 | V-198 | 556 | Intelsat 17, HYLAS-1 | Sukces[34] |
2010-12-29 21:27 | V-199 | 557 | Koreasat 6, HispaSat-1E | Sukces[35] |
2011-04-22 21:37 | VA-201 | 558 | Yahsat 1A, Intelsat New Dawn | Sukces[36] |
2011-05-20 20:38 | VA-202 | 559 | ST-2, GSAT-8 | Sukces[37] |
2011-08-06 22:52 | VA-203 | 560 | Astra 1N, BSAT 3c | Sukces[38] |
2011-09-21 21:38 | VA-204 | 561 | Arabsat 5C, SES-2 | Sukces[39] |
2012-05-15 22:13 | VA-206 | 562 | JCSAT-13, Vinasat-2 | Sukces[40] |
2012-07-05 21:36 | VA-207 | 563 | EchoStar XVII, MSG-3 | Sukces[41] |
2012-08-02 20:54 | VA-208 | 564 | INTELSAT 20, HYLAS 2 | Sukces[42] |
2012-09-28 21:18 | VA-209 | 565 | Astra 2F, GSAT-10 | Sukces[43] |
2012-11-10 21:05 | VA-210 | 566 | Eutelsat 21B, Star One C3 | Sukces[44] |
2012-12-19 21:49 | VA-211 | 567 | Skynet 5D, MEXSAT-3 | Sukces[45] |
2013-02-07 21:36 | VA-212 | 568 | Amazonas-3, Azerspace-1/Africasat-1a | Sukces[46] |
2013-07-25 19:54 | VA-214 | 569 | Alphasat, Insat 3D | Sukces[47] |
2013-08-29 20:30 | VA-215 | 570 | Eutelsat 25B / Es'hail 1, GSAT-7 | Sukces[48] |
2014-02-06 21:30 | VA-217 | 572 | ABS 2, Athena-Fidus | Sukces[49] |
2014-03-22 22:04 | VA-216 | 571 | ASTRA 5B, Amazonas 4A | Sukces[50] |
2014-09-11 22:05 | VA-218 | 573 | MEASAT 3b, Optus 10 | Sukces[51] |
2014-10-16 21:43 | VA-220 | 574 | Intelsat 30, ARSAT-1 | Sukces[52] |
2014-12-06 20:40 | VA-221 | 575 | DirecTV-14, GSAT-16 | Sukces[53] |
2015-04-26 20:00 | VA-222 | 576 | Thor 7, SICRAL-2 | Sukces[54] |
2015-05-27 21:16 | VA-223 | 577 | DirecTV-15, Sky Mexico 1 | Sukces[55] |
2015-07-15 21:42 | VA-224 | 578 | Star One C4, MSG-4 | Sukces[56] |
2015-08-20 20:34 | VA-225 | 579 | Eutelsat 8 West B, Intelsat 34 | Sukces[57] |
2015-09-30 20:30 | VA-226 | 580 | NBN Co 1A, ARSAT-2 | Sukces[58] |
2015-11-10 21:34 | VA-227 | 581 | Arabsat 6B, GSAT-15 | Sukces[59] |
2016-01-27 23:20 | VA-228 | 583 | Intelsat 29e | Sukces[60] |
2016-03-09 05:20 | VA-229 | 582 | Eutelsat 65 West A | Sukces[61] |
2016-06-18 21:38 | VA-230 | 584 | EchoStar 18, BRISat | Sukces[62] |
2016-08-24 22:16 | VA-232 | 586 | Intelsat 33e, Intelsat 36 | Sukces[63] |
2016-10-05 20:30 | VA-231 | 585 | Sky Muster II, GSAT-18 | Sukces[64] |
2016-12-21 20:30 | VA-234 | 595 | Star One D1, JCSAT 15 | Sukces[65] |
2017-02-14 21:39 | VA-235 | 588 | Telkom-3S, Intelsat 32e | Sukces[66] |
2017-05-04 21:50 | VA-236 | 589 | Koreasat 7, SGDC-1 | Sukces[67] |
2017-06-01 23:45 | VA-237 | 590 | ViaSat-2, Eutelsat 172B | Sukces[68] |
2017-06-28 21:15 | VA-238 | 591 | EuropaSat / HellasSat-3, GSAT-17 | Sukces[69] |
2017-09-29 21:56 | VA-239 | 5100 | Intelsat 37e, BSAT-4a | Sukces[70] |
2018-01-25 22:20 | VA-241 | 5101 | SES-14, Al Yah 3 | Częściowy sukces[71][72] |
2018-04-05 21:34 | VA-242 | 5102 | Superbird-8, HYLAS-4 | Sukces[73] |
2018-09-25 22:38 | VA-243 | 5103 | Horizons-3e, Azerspace-2/Intelsat 38 | Sukces[74] |
2018-10-20 01:45 | VA-245 | 5105 | BepiColombo | Sukces[75][76] |
2018-12-04 20:37 | VA-246 | 5104 | GSAT-11, GEO-KOMPSAT 2A | Sukces[77] |
2019-02-05 21:01 | VA-247 | 5106 | GSAT-31, Hellas Sat 4/SaudiGeoSat1 | Sukces |
2019-06-20 21:43 | VA-248 | 5107 | DirecTV-16, Eutelsat 7C | Sukces |
2019-08-06 19:30 | VA-249 | 5108 | EDRS-C/HYLAS-3, Intelsat 39 | Sukces |
2019-11-26 21:23 | VA-250 | 5109 | Inmarsat-5 F5 (GX5), TIBA-1 | Sukces |
2020-01-16 21:05 | VA-251 | Eutelsat Konnect, GSAT 30 | Sukces[78] | |
2020-02-18 22:18 | VA-252 | JCSAT 17, GEO-Kompsat 2B | Sukces[79] | |
2020-08-15 22:04 | VA-253 | Galaxy 30, MEV 2, BSat 4b | Sukces[80] | |
2021-07-30 21:00 | VA-254 | Star One D2, Eutelsat Quantum | Sukces[81] | |
2021-10-23 | VA-255 | SES 17, Ovzon 3 | Sukces[82] | |
2021-12-25[83] | VA-256 | 5114 | Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba | Sukces[84] |
2022-06-22 | VA-257 | 5116 | MEASAT-3d, GSAT-24 | Sukces[85] |
2022-09-07 | VA-258 | 5117 | Eutelsat Konnect VHTS | Sukces[86] |
Rodzina rakiet nośnych Ariane | |
Ariane 5 ES ze statkiem ATV 4 na pokładzie w drodze na stanowisko startowe | |
Producent | |
---|---|
Data pierwszego startu |
9 marca 2008 |
Data ostatniego startu |
25 lipca 2018 |
Statystyki | |
Wszystkie starty |
8 |
Udane starty |
8 (100%) |
Nieudane starty |
0 |
Zdolność wynoszenia |
21 000 kg na LEO |
Siła ciągu przy starcie |
15 360 kN |
Wymiary | |
Długość |
53 m |
Średnica |
5,4 m |
Masa całkowita |
775 000 kg |
Stopnie rakiety | |
Stopień 0. | |
Stopień 1. | |
Stopień 2. |
Wersja przeznaczona do wynoszenia ładunku wyłącznie na niską i średnią orbitę okołoziemską. Jako trzecia rakieta z tej serii jest najbardziej niezawodna (zaraz po G+ i GS). Akronim ES pochodzi od ang. Evolution Storable.
Zbudowana specjalnie na potrzeby pojazdu ATV, którego celem jest zaopatrywanie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jest ona połączeniem technologii z rakiet Ariane 5 GS (2. człon) i Ariane 5 ECA (1. człon i dopalacze). Po raz pierwszy Ariane 5 ES wyniosła ATV na orbitę 9 marca 2008. Statki te są najcięższymi ładunkami, jakie kiedykolwiek wynosiła europejska rakieta.
Rakieta była przeznaczona do wynoszenia wycofanych już statków ATV i satelitów konstelacji Galileo. Po 5 lotach statków ATV i 3 startach grupy czterech satelitów Galileo rakieta została wycofana z użytku. Ostatni lot odbył się 25 lipca 2018, z satelitami Galileo FOC 19-22. Następne satelity Galileo będą już startowały za pomocą rakiety Ariane 62.
Data i godzina startu (UTC) | Nr lotu (fr. Vol) | Numer seryjny | Ładunek | Wynik |
---|---|---|---|---|
2008-03-09 04:03 | V-181 | 528 | ATV Jules Verne | Sukces[87] |
2011-02-16 21:50 | V-200 | 544 | ATV Johannes Kepler | Sukces[88] |
2012-03-23 04:34 | VA-205 | 553 | ATV Edoardo Amaldi | Sukces[89] |
2013-06-05 21:52 | VA-213 | 592 | ATV Albert Einstein | Sukces[90] |
2014-07-29 23:47 | VA-219 | 593 | ATV Georges Lemaître | Sukces[91] |
2016-11-17 13:06 | VA-233 | 594 | Galileo (FOC-FM7, FOC-FM12, FOC-FM13, FOC-FM14) | Sukces[92] |
2017-12-12 18:36 | VA-240 | 595 | Galileo FOC FM 15-18 | Sukces[93] |
2018-07-25 11:25 | VA-244 | 596 | Galileo FOC FM 19-22 | Sukces[94] |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.