Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Panteon w Dobrzycy (dawniej zwany też „lożą masońską”[1][2]) – klasycystyczny, zabytkowy pawilon ogrodowy na terenie zespołu pałacowo-parkowego w Dobrzycy.
![]() | |
![]() Panteon w Dobrzycy | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Typ budynku | |
Styl architektoniczny | |
Architekt | |
Inwestor | |
Ukończenie budowy |
ok. 1795–1799 r. |
Pierwszy właściciel | |
Położenie na mapie Dobrzycy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu pleszewskiego ![]() | |
Położenie na mapie gminy Dobrzyca ![]() | |
![]() |
Panteon powstał ok. 1795–1799 r.[3] na zamówienie ówczesnego właściciela majątku dobrzyckiego, gen. Augustyna Gorzeńskiego[4]. Autorem projektu był warszawski architekt doby Oświecenia Stanisław Zawadzki[5]. Budynek znajduje się na południowych obrzeżach parku w Dobrzycy, nieopodal oranżerii.
Nie jest znane pierwotne przeznaczenie obiektu. W przeszłości funkcjonowały hipotezy o Panteonie, jako miejscu tajnych obrządków wolnomularskich[6] (sam inicjator budowy, gen. Gorzeński zajmował wysokie miejsce w hierarchii struktur masońskich, a motyw budowli przypominającej panteon pojawia się nagminnie w ikonografii masońskiej[7], m.in. na fartuszku wolnomularskim Woltera[8]). Być może jednak budynek pełnił czysto użytkowo-rozrywkowe funkcje (jako centralna część oranżerii i jako pawilon parkowy, tzw. Kaffehaus[9][10]). W początkach XX wieku Panteon służył jako lodownia[11]. W latach 50. znajdował się – wraz z całym założeniem pałacowo-parkowym – w gestii Powiatowego Zarządu Rolnictwa w Krotoszynie[12]. Później był użytkowany m.in. przez lokalny oddział PTTK[12]. Obecnie, z inicjatywy Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy, we wnętrzach Panteonu organizowane są wystawy okolicznościowe.
W 1842 r. Edward Raczyński opublikował w swoim dwutomowym dziele Wspomnienia Wielkopolski rycinę Charlesa Ransonnette’a przedstawiającą Panteon w Dobrzycy (nazwany tam „kaplicą w Dobrzycy”) – dzięki tej popularnej publikacji Panteon stał się znany poza granicami Wielkopolski już w XIX wieku[4].
W historii architektury polskiej Panteon jest zaliczany do najważniejszych obiektów klasycystycznych[4]. Zarówno jego nazwa, jak i kształt architektoniczny nawiązują do słynnej antycznej świątyni wszystkich bogów – Panteonu w Rzymie[3]. Został założony na planie koła. Od strony północnej do budynku przylega portyk kolumnowy toskański z trójkątnym tympanonem i fryzem tryglifowym. Część główna Panteonu została nakryta spłaszczoną kopułą z latarnią. Wewnątrz ustawione przy ścianach kolumny wspierają profilowany, okrągły gzyms pod kopułą. Ściany pomiędzy kolumnami ozdobione są wnękami. Trzy duże otwory okienne pochodzą z 1931 r. (pierwotnie Panteon nie posiadał okien[11]). Być może w przeszłości wnętrza ozdobione były polichromią, jednak liczne remonty i zmiany funkcji na przestrzeni wieków mogły doprowadzić do całkowitego zatarcia dekoracji malarskich[13]. W 2003 r., w trakcie remontu generalnego, portyk kolumnowy został przesunięty do przodu o ok. 80 cm, co nie tylko zdeformowało pierwotny projekt Stanisława Zawadzkiego, ale także odbyło się ze złamaniem przepisów konserwatorskich[14]. Usterkę naprawiono sześć lat później[15].
Panteon w Dobrzycy jest jedyną w Wielkopolsce budowlą o takim kształcie[11]. Na terenie Polski do podobnych architektonicznie obiektów można zaliczyć kościół Wniebowzięcia NMP w Puławach[16]; w Niemczech – panteon w Wörlitz[17]; w Wielkiej Brytanii – panteon w Stourhead[18] czy świątynię w Chiswick Garden[19], a w Stanach Zjednoczonych – rotundę University of Virginia w Charlottesville[20].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.