Loading AI tools
wieś w województwie lubelskim Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kryłów – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Mircze[4][6]. Leży nad Bugiem, 16 km na południe od Hrubieszowa.
wieś | |
![]() Zamek w Kryłowie | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2021) | |
Strefa numeracyjna |
84 |
Kod pocztowy |
22-530[3] |
Tablice rejestracyjne |
LHR |
SIMC |
0895050[4] |
Położenie na mapie gminy Mircze ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa lubelskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu hrubieszowskiego ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Dawniej prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1523, położone było w XVI wieku w województwie ruskim[7]. W latach 1867–1954 miejscowość była siedzibą gminy Kryłów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.
Wieś jest sołectwem w gminie Mircze[8]. Według Narodowego Spisu Powszechnego (marzec 2011 r.) liczyła 351 mieszkańców i była siódmą co do liczby ludności miejscowością gminy[9].
Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny[10].
Początki osadnictwa sięgają X wieku. W tym czasie na wyspie istniał gród, zapewne należący do zespołu Grodów Czerwieńskich. Prawa miejskie Kryłów otrzymał około 1497 za sprawą Mikołaja Tęczyńskiego, który zaczął wówczas budować murowany zamek. Mikołaj Tęczyński Kryłów i okoliczne wsie odziedziczył po przodku Jędrzeju Tęczyńskim. Stanisław Ostroróg ożenił się z Zofią Tęczyńską i dobra kryłowskie (około 13 wsi po obu stronach Buga) otrzymał w posagu. Stanisław, będąc kalwinem, założył zbór kalwiński, natomiast jego potomek Mikołaj – kalwińskie gimnazjum. W 1635 zbór został zamknięty, a na jego miejsce erygowano kościół katolicki w czasie, gdy właścicielem Kryłowa był biskup Samuel Radziejowski. Następnymi właścicielami byli starosta kamionecki Jerzy Wiśniowiecki i Eufrozyna Eulalia Tarnowska, a od 1642 Hieronim Radziejowski. W 1651 na zamku w Kryłowie gościł król Jan Kazimierz udający się pod Beresteczko. 15 stycznia 1687 na kryłowskim zamku wysłannik papieski A. Cusani wręczył Michałowi Radziejowskiemu kapelusz kardynalski. W 1704 klucz kryłowski kupił Krzysztof Towiański, następnie właścicielami zostali przedstawiciele rodów Prażmowskich, od 1754 Jeżewscy, od 1781 Chrzanowscy, od 1878 Horodyscy[potrzebny przypis]. Powstały prawdopodobnie w połowie XIX wieku browar w 1896 rocznie produkował 7000 wiader piwa. Kryłów po raz pierwszy bez wątpienia wymienia się jako miasto w 1523, a po raz ostatni w 1869, kiedy po powstaniu styczniowym utracił prawa miejskie. W 1860 liczył 116 domów i 1216 mieszkańców (pod koniec XIX wieku już 2000 mieszkańców), z czego 588 stanowili Żydzi[11]. Polska ludność była wyznania rzymskokatolickiego, natomiast ruska, a następnie ukraińska, wyznawała początkowo prawosławie, zaś po 1667 – unię. W 1875 unicka diecezja chełmska została skasowana przez władze rosyjskie, a wyznawcy katolicyzmu w obrządku wschodnim zmuszeni do przyjęcia prawosławia. 13 stycznia 1870 pozbawiono Kryłów praw miejskich[12]. W 1911 cerkiew drewnianą zastąpiono murowaną. Przetrwała ona tylko do 1938, kiedy to została zburzona w czasie akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej[13].
Według spisu z 1921 we wsi było 185 budynków mieszkalnych i 1286 mieszkańców (617 mężczyzn oraz 669 kobiet). Wśród nich było 289 rzymskich katolików, 372 prawosławnych, 2 ewangelików, 1 osoba należąca do innej wspólnoty chrześcijańskiej oraz 622 wierzących Żydów. Wielu Żydów opuściło wioskę w czasie I wojny światowej ze względu na bliskość frontu i przeniosło się do większych miast w powiecie lubelskim, w szczególności do Hrubieszowa. W dwudziestoleciu międzywojennym społeczność żydowska nadal praktykowała swoje tradycyjne rzemiosła i handel. Ich sposób życia był religijny, znaczny wpływ wywarł także ruch syjonistyczny.
Pod koniec września 1939 wieś została zajęta przez Niemców. Wielu Żydów uciekło na drugą stronę Bugu, na ziemie wówczas będące pod okupacją sowiecką. Pozostałych zapędzono do getta. Społeczność żydowska została zniszczona w lecie 1942. Niektórzy Żydzi zostali wysłani do obozu zagłady w Bełżcu, innych zamordowano w samym mieście. Jedynymi, którzy przeżyli byli ci, którym udało się uciec do lasu. Podczas okupacji Niemcy rozebrali żydowską synagogę, istniejącą co najmniej od 1893[potrzebny przypis].
Przed samą II wojną światową Kryłów liczył 2500 mieszkańców, w 1943 już tylko 1500, a po wojnie jedynie 300 osób. W drugiej połowie XX wieku liczba mieszkańców osiągnęła 600 osób. Według danych na rok 2009 mieszkańców było 354, jednakże już bez osobnej wsi Prehoryłe z 384 mieszkańcami. Wcześniej jako przedmieście zaliczana była do Kryłowa. W 1912 Kryłów (liczący 2000 mieszkańców) wraz z przedmieściem Prehoryłe (940 mieszkańców) osiągnął maksimum demograficzne, mając ok. 3 tysiące mieszkańców.
W 1906 miejscową parafię wizytował biskup lubelski Franciszek Jaczewski[potrzebny przypis].
Podczas II wojny światowej, a i w pierwszych latach po niej, był tu dobrze usytuowany ośrodek nacjonalistów ukraińskich. 25 marca 1945 we wczesnych godzinach rannych do Kryłowa przybył oddział UPA. Upowcy zajęli wieś, a na jej obrzeżach wystawili posterunki. Pozostała grupa nacjonalistów w mundurach Armii Radzieckiej podeszła pod Posterunek Milicji Obywatelskiej i z zaskoczenia wtargnęła do wewnątrz opanowując budynek. Ukraińcy rozpoznali mjr. Stanisława Basaja, ps. „Ryś”, dowódcę Batalionów Chłopskich z okresu II wojny światowej, którego znaleziono i zatrzymano w jednym z domostw w Kryłowie. Został on postawiony w rogu sali, zabrano mu płaszcz i buty, a następnie znęcano się nad nim. Leżących na podłodze i skrępowanych 17 funkcjonariuszy MO sprawcy również rozebrali, a następnie wszystkich zastrzelili. Nacjonaliści ukraińscy zamordowali też 28 cywilnych mieszkańców Kryłowa. Następnie pod posterunek sprowadzili kilka furmanek powożonych pod przymusem przez polskich gospodarzy i załadowali na nie pozostałych aresztowanych. Na jednej z furmanek umieszczony został mjr Stanisław Basaj. Po przejechaniu ok. 1 km od Kryłowa, sprawcy kazali Adeli G. przesiąść się na furmankę, na której jechał mjr Basaj. Zapamiętała, że leżał on na słomie, w pozycji „na brzuchu”, konwojowany przez czterech upowców. W okolicach Dołhobyczowa, ok. 7 km od Kryłowa, furmanki rozdzielono. Upowcy zastrzelili furmanów (jeden ranny przeżył) i odjechali sami. Furmankę, na której był mjr S. Basaj, skierowano w nieznanym kierunku, w jedną z leśnych dróg. Wiadomo też, że mjr Basaj był przez pewien czas więziony i torturowany, następnie zamordowany w nieustalonym dotąd miejscu. Obecnie w sprawie zbrodni w Kryłowie toczy się śledztwo prowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej. Spośród sprawców zbrodni świadkowie rozpoznali Ukraińców Piotra M., Mykołaja B., Mykołaja K., Władysława M., Juliana G., Mykołaja B., Tomasza L., mieszkańców Ukrainy[potrzebny przypis].
Od 2009 w Kryłowie odbywają się Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa. Jednym z głównych celów imprezy jest zniesienie granic między Polską a Ukrainą poprzez prezentację międzynarodowej kultury. W 2010 na scenie dobrosąsiedztwa wystąpił Sidney Polak, a w 2011 zespół Lady Pank. Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa w 2011 otrzymały tytuł Najlepszego Produktu Turystycznego Województwa Lubelskiego 2011. Inne znane zespoły, które wystąpiły w Kryłowie („gwiazdy wieczoru”): Kombi, Brathanki, Skaner, Ich Troje, Video, Piersi, Top One.
Przez miejscowość przechodzą szlaki turystyczne:
Liczba ludności miasta i wsi Kryłów
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.