Loading AI tools
język z gałęzi saamskiej (lapońskiej) rodziny uralskiej Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Język lule (sámegiella lub julevsámegiella)[1] – język saamski, którym posługuje się ludność w północnych częściach Szwecji i Norwegii[2]. Wśród języków saamskich plasuje się na drugim miejscu pod względem liczby użytkowników, po północnosaamskim[1].
Obszar | |||
---|---|---|---|
Liczba mówiących |
700 (2022) | ||
Pismo/alfabet | |||
Klasyfikacja genetyczna | |||
| |||
Status oficjalny | |||
Organ regulujący | ?↗ | ||
UNESCO | 4 poważnie zagrożony↗ | ||
Ethnologue | 2 prowincjonalny↗ | ||
Kody języka | |||
ISO 639-2 | smj | ||
ISO 639-3 | smj | ||
IETF | smj | ||
Glottolog | lule1254 | ||
Ethnologue | smj | ||
SIL | SMJ | ||
Występowanie | |||
![]() Zasięg języka lule zaznaczono cyfrą 4 | |||
W Wikipedii | |||
| |||
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. |
Jest bardzo blisko spokrewniony z językiem północnosaamskim. Można uznać, że tworzy z nim kontinuum dialektalne[1].
Według danych z 1992 r. posługuje się nim 2000 osób (w Szwecji – ok. 1500 osób, w Norwegii – ok. 500)[2]. Według nowszych szacunków (2022) ma ok. 700 użytkowników[1].
Jest zdecydowanie zagrożony wymarciem. Przeważnie nie jest przyswajany przez dzieci, ale zaobserwowano, że w pewnym stopniu wzmacnia się jego użycie[3].
Wśród osób dorosłych powszechna jest dwujęzyczność (znane są języki norweski i szwedzki). We wschodnich częściach terytorium dużą rolę odgrywał niegdyś język fiński (meänkieli)[1].
Pomimo niewielkiej liczby użytkowników język lule jest wykorzystywany w szkolnictwie wyższym, w nowoczesnych środkach masowego przekazu, a także w innych sferach życia (aczkolwiek w ograniczonym zakresie)[1].
Większość użytkowników języka lule zamieszkuje Laponię, w szczególności szwedzkie gminy Gällivare i Jokkmokk, oraz norweskie gminy Tysfjord i Hamarøy[2].
Język lule zapisywany jest odmianą alfabetu łacińskiego. Obecny standard zapisu języka ustanowiono w 1983[4].
A a | Á á | B b | D d | E e | F f | G g | H h |
I i | J j | K k | L l | M m | N n | Ŋ ŋ | O o |
P p | R r | S s | T t | U u | V v | Å å | Ä ä |
Za pioniera w kodyfikacji pisanej formy języka lule uważany jest Lars Levi Laestadius, który tworzył w nim literaturę religijną – kazania i historie biblijne. Jego pierwszym dziełem w tym języku była Hålaitattem Ristagasa ja Satte almatja kaskan (pol. Rozmowa chrześcijanina z niewierzącym) opublikowana w 1839[5].
Pomimo zainteresowania tym językiem, Laestedius nie opracował jego gramatyki czy słownika. Jako pierwszy zajął się tym Karl Bernhard Wiklund, który w 1890 opublikował słownik lule-niemiecki (Lule-lappisches Wörterbuch), a w 1891 – opis morfologiczny i fonetyczny (Laut- und Formenlehre der Lule-lappischen Dialekten) języka[6].
Pierwszym Saamem, który opublikował książkę w języku lule, był Anta Pirak. Jego utwór, Jåhttesáme viessom, opublikowany w 1937, opowiada o życiu hodowców reniferów[7].
W Szwecji języki saamskie, wśród nich lule, uzyskały w 2000 oficjalny status języków mniejszości narodowych[8].
W norweskiej gminie Tysfjord lule jest od 2006, obok norweskiego, językiem urzędowym[9].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.