Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
HMS Tartar – brytyjski niszczyciel z okresu II wojny światowej, typu Tribal, w służbie Royal Navy w latach 1939–1946. Nosił znaki taktyczne F43, G43. Podczas wojny służył w kampanii norweskiej, na Atlantyku, w Arktyce, na Morzu Śródziemnym oraz na Oceanie Indyjskim.
![]() „Tartar” 12 lutego 1944 | |
Historia | |
Stocznia | |
---|---|
Położenie stępki | |
Wodowanie | |
![]() | |
Wejście do służby | |
Wycofanie ze służby | |
Los okrętu |
złomowany w 1948 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność |
standardowa: 1854 t |
Długość |
114,9 m |
Szerokość |
11,12 m |
Zanurzenie |
3,96 m |
Napęd | |
2 turbiny parowe o mocy łącznej 44 000 KM, 3 kotły parowe, 2 śruby | |
Prędkość |
36 w |
Zasięg |
5700 Mm przy 15 w |
Uzbrojenie | |
8 dział 120 mm (4xII), 4 działka 40 mm plot (1xIV), 8 wkm plot (2xIV), 4 wt 533 mm (1xIV), 20 bg, 2 mbg (- stan na 1939-40, szczegóły w tekście) | |
Załoga |
190 |
Za przebieg służby otrzymał aż 12 wyróżnień bitewnych (battle honours): Norwegia 1940-41, operacja przeciw pancernikowi Bismarck 1941, Arktyka 1941, konwoje maltańskie 1942, północna Afryka 1942-43, Sycylia 1943, Salerno 1943, Morze Śródziemne 1943, lądowanie w Normandii 1944, kanał La Manche 1944, Zatoka Biskajska 1944, Birma 1945[1].
Okręt zamówiono 12 czerwca 1936 w ramach programu budowy na 1936 rok w stoczni Swan Hunter & Wigham Richardson w Wallsend. Stępkę pod jego budowę położono 26 sierpnia 1936 (wraz z bliźniaczym „Somali”). Kadłub wodowano 21 października 1937, a okręt wszedł do służby w Royal Navy 10 marca 1939. Był siódmym okrętem brytyjskim noszącym tę nazwę (pol. Tatar)[1]. Wyposażony był do pełnienia funkcji okrętu flagowego flotylli (lidera).
„Tartar” wszedł w skład 6. Flotylli Niszczycieli Floty Metropolii (Home Fleet)[uwaga 1]. W czerwcu brał udział w bezskutecznej akcji ratowania okrętu podwodnego HMS „Thetis” w Zatoce Liverpoolskiej.
Po wybuchu II wojny światowej głównie patrolował z 6. Flotyllą na Morzu Północnym i Atlantyku oraz osłaniał główne siły floty, stacjonując w Scapa Flow.
W dniach 4–7 kwietnia 1940 „Tartar” wraz z HMS „Mashona”, „Somali” i „Matabele” eskortował konwój HN-24 z Norwegii. Tuż przed niemieckim atakiem na Norwegię, 7 kwietnia niszczyciele te dołączyły do głównych sił Floty Metropolii adm. Forbesa[uwaga 2], które wyszły w morze w bezskutecznym poszukiwaniu niemieckich okrętów. Następnie pomiędzy 9 a 12 kwietnia eskortował konwój HN-25 z okolic Bergen (wraz z polskimi niszczycielami „Grom”, „Błyskawica” i „Burza”). 11 kwietnia „Tartar” atakował okręt podwodny, lecz bezskutecznie. 14–15 kwietnia wraz z „Błyskawicą” i „Gromem” wyruszył na patrol pod Skagerrak celem zwalczania żeglugi, lecz z powodu sztormu operację odwołano[2]. Ponownie miał patrolować z „Błyskawicą” i „Gromem” oraz HMS „Javelin” w nocy 17 kwietnia, lecz akcję odwołano z powodu przewagi lotnictwa niemieckiego. 17–18 kwietnia okręty te dołączyły do eskorty powracającego z Norwegii uszkodzonego krążownika HMS „Suffolk”[3]. 22 kwietnia atakował okręt podwodny U-29, który jednak zdołał ujść. Tego dnia też eskortował z Norwegii uszkodzony slup HMS „Pelican”.
W nocy 30 kwietnia – 1 maja „Tartar” brał udział w ewakuacji wojsk z Molde, eskortując transportowiec wojska „Ulster Monarch”. 3 maja wykonał kolejny patrol na Skagerrak, z HMS „Sikh” i trzema niszczycielami francuskimi. W dniach 18–23 maja w ramach ewakuacji z Harstad, eskortował do Clyde polskie statki służące jako transportowce wojska MS Sobieski i MS Batory (wraz z niszczycielem HMS „Westcott” )[4].
Pod koniec maja 1940 zmieniono mu znak taktyczny z F43 na G43. W tym okresie, podczas remontu HMS „Somali” do sierpnia 1940, „Tartar” pełnił rolę okrętu flagowego 6. Flotylli Niszczycieli (kmdr C. Caslon). „Tartar” wówczas głównie patrolował na wodach brytyjskich, a 6-8 czerwca wziął jeszcze udział w osłonie konwojów ewakuacyjnych z Harstad w Norwegii[uwaga 3].
„Tartar” następnie kontynuował służbę na wodach metropolii, głównie patrolową i eskortową. 20 czerwca wraz z „Mashona” i „Maori” zajął na Wyspach Owczych dwa niszczyciele i dwa torpedowce zakupione przez Szwecję we Włoszech, po czym eskortował „Puke” i „Remus” odprowadzone do Scapa Flow (okręty te zostały jednak 2 lipca zwrócone rządowi szwedzkiemu)[uwaga 4].
Od 4 października do połowy grudnia 1940 „Tartar” był remontowany w Devonport, przy czym zastąpiono na nim 2 działa 120 mm na rufowej pozycji X przez działa przeciwlotnicze 102 mm (podobnie, jak na innych okrętach tego typu) i otrzymał prawdopodobnie radar. Po powrocie do służby został przydzielony do 8 Dywizjonu 4 Flotylli Niszczycieli Floty Metropolii komandora Viana[1], wkrótce jednak powrócił do 6. Flotylli.
W dniach 1–6 marca 1941 „Tartar” eskortował dwa transportowce wojska „Queen Emma” i „Princess Beatrix” podczas rajdu komandosów na norweskie Lofoty (z niszczycielami HMS „Somali”, „Eskimo”, „Bedouin” i „Legion” – operacja Claymore). 4 marca zatopił tam dwa niemieckie statki „Hamburg” (5470 BRT) i „Pasajes” (1996 BRT)[5].
22 maja 1941 wyruszył w eskorcie transportowca wojska „Britannic” do Halifaxu w Kanadzie, wraz z pancernikiem HMS „Rodney” i niszczycielami „Somali”, „Mashona” i „Eskimo”. 24 maja wraz z „Rodney”, „Somali” i „Mashona” został odłączony w celu poszukiwania pancernika „Bismarck”. Z powodu niskiego stanu paliwa, 27 maja skierował się wraz z „Mashona” do bazy. Po drodze, po zatopieniu „Mashony” 28 maja przez lotnictwo niemieckie, uratował 127 członków załogi[6]
W dniach 25–28 czerwca wziął udział w operacji przechwycenia niemieckiego statku rozpoznania pogodowego WBS-2 „Lauenburg” (z krążownikiem HMS „Nigeria” i niszczycielami „Bedouin” i „Jupiter”). Po przechwyceniu statku koło wyspy Jan Mayen, został on zatopiony przez „Tartar”[7].
W dniach 27 lipca – 2 sierpnia 1941 wraz z krążownikami HMS „Aurora” i „Nigeria” oraz niszczycielem „Punjabi” rozpoznawał rejon Spitsbergenu oraz Wysp Nedźwiedziej (operacja FB). Od 20 sierpnia brał udział w operacji Gauntlet – wysadzeniu garnizonu na Spitsbergenie. Od września do 17 października był modernizowany w Londynie (m.in. otrzymał radar artyleryjski Typ 285, usunięto rufowy maszt i skrócono drugi komin)[1].
Od 4 do 11 stycznia 1942 „Tartar” eskortował konwój arktyczny do ZSRR PQ-7B (wraz z niszczycielem HMS „Icarus”), od 13 do 16 stycznia konwój powrotny QP-5 (wraz z „Icarus” i krążownikiem HMS „Cumberland”). 22 lutego osłaniał pancernik HMS „King George V” ubezpieczający nieudany atak lotniskowca „Victorious” przeciw niemieckim ciężkim krążownikom „Admiral Scheer” i „Prinz Eugen” (nie odnaleziono wroga)[uwaga 5].
W ramach operacji związanych z osłoną konwoju PQ-12, 9 marca „Tartar” osłaniał lotniskowiec „Victorious” podczas nieudanych ataków lotnictwa na pancernik „Tirpitz”, a 11 marca z innymi niszczycielami poszukiwał bezskutecznie „Tirpitza” pod Bodø[uwaga 6]. Od kwietnia do 7 czerwca 1942 był remontowany[1].
Od początku sierpnia „Tartar” został skierowany na Morze Śródziemne, w celu osłony dużej operacji dowozu zaopatrzenia dla Malty o kryptonimie Pedestal. Brał udział w intensywnych walkach z lotnictwem niemieckim i włoskim 11–12 sierpnia oraz atakował 12 sierpnia bombami głębinowymi włoskie okręty podwodne „Granito” i „Emo”, będąc w składzie zespołu Z sił głównych. Wieczorem został skierowany w kierunku Gibraltaru, holując uszkodzony niszczyciel HMS „Foresight” . Z uwagi na zagrożenie dla zespołu, 13 sierpnia rano zatopił uszkodzony HMS „Foresight” i powrócił do Gibraltaru, a następnie do Scapa Flow.
9 września „Tartar” został skierowany do osłony konwoju arktycznego PQ-18 w składzie zespołu kadm. Burnetta[uwaga 7]. 16 września został skierowany do osłony konwoju powrotnego QP-14.
W październiku 1942 „Tartar” został przeniesiony do Gibraltaru i od 8 listopada wspierał w składzie 6. Flotylli Niszczycieli lądowania w Afryce Północnej (operacja Torch).
Od grudnia 1942 działał z Algieru na Morzu Śródziemnym w składzie zespołu Q (Force Q), zwalczając żeglugę państw Osi i osłaniając konwoje przybrzeżne (m.in. z HMS „Eskimo”). 28 kwietnia 1943 walczył z kutrami torpedowymi koło Marrettimo w Algierii. Od 7 maja uczestniczył w blokadzie morskiej półwyspu Bon, z którego siły Osi prowadziły ewakuację do Włoch. W czerwcu zespół Q został przebazowany na Maltę. „Tartar” w tym okresie ostrzeliwał pozycje na Pantellerii przed lądowaniem na wyspie, a 10 czerwca wspierał desant (operacja Corkscrew)[uwaga 8]
Od 10 lipca wspierał ogniem inwazję na Sycylię (operacja Husky). 11 lipca ratował ok. 200 rozbitków ze statku szpitalnego „Talamba” zatopionego przez lotnictwo. 12 lipca dobił płonący statek z amunicją „Baarn”. 13 lipca odholował uszkodzony niszczyciel „Eskimo” na Maltę. W sierpniu w dalszym ciągu pełnił służbę patrolową u brzegów Sycylii.
31 sierpnia wspierał ogniem desant w Kalabrii[uwaga 9]
Od 9 września wspierał desant pod Salerno (operacja Avalanche) w składzie zespołu północnego. M.in. 19 września wspierał ogniem obrońców przyczółka przed niemieckim kontratakiem. W październiku „Tartar” został wycofany z obszaru działań i od listopada 1943 do lutego 1944 remontowany w Devonport.
Po remoncie przydzielony został do 10. Flotylli Niszczycieli w Plymouth, w składzie Dowództwa Plymouth, jako jej okręt flagowy[uwaga 10]. Brał udział w patrolach ofensywnych przeciw niemieckiej żegludze przybrzeżnej (operacje Tunnel) i osłonie własnych konwojów, na kanale La Manche. Osłaniał też w maju operacje stawiania aktywnych zagród minowych przez stawiacze „Bellona” i „Apollo”. W czerwcu 1944 brał udział w osłonie lądowania w Normandii. 9 czerwca 1944 wziął aktywny udział w bitwie koło wyspy Ushant (Ouessant) z niemieckimi niszczycielami, w której został uszkodzony. Naprawy przeprowadzono w Devonport od 11 do 25 czerwca[1].
W nocy 7 lipca „Tartar” i „Huron” zatopiły niemieckie trałowce M-4601 i M-4605 z 46. Flotylli w rejonie Wysp Normandzkich[8]. W nocy z 14 na 15 lipca, „Tartar”, „Haida” i ORP „Błyskawica” zatopiły niemieckie patrolowce Uj-1420 („Eylau”) i Uj-1421 („Hela”)[8]. 6 sierpnia „Tartar”, „Ashanti”, „Haida”, „Iroquois” z krążownikiem HMS „Bellona” zaatakowały konwój pod St Nazaire, topiąc trałowce M-263 i M-486, patrolowiec V-414 i mały statek „Otto”. Od listopada 1944 do lutego 1945 „Tartar” był remontowany, po czym, w związku ze zmniejszeniem niebezpieczeństwa ze strony floty niemieckiej, został skierowany na Daleki Wschód i przydzielony do Floty Wschodniej.
W marcu-kwietniu 1945 „Tartar” dotarł przez Morze Śródziemne na Ocean Indyjski. Od 28 kwietnia w składzie Zespołu 63 sił głównych Floty poszukiwał japońskiej żeglugi między Nikobarami a Andamanami (operacja Bishop, m.in. z pancernikiem HMS „Queen Elizabeth”). Od 30 kwietnia do 2 maja brał udział w atakach na lotniska na Car Nicobar i Port Blair. Na początku maja 1945 wspierał desant w Rangunie (operacja Dracula). 16 maja był atakowany przez lotnictwo, ale bezskutecznie. 21 maja powrócił do bazy Trincomalee.
Od 5 czerwca wchodził w skład zespołu niszczycieli Force 65 atakującego żeglugę między Nikobarami a Sabangiem (operacja Irregular)[uwaga 11]. W ramach tego, 12 czerwca zatopił z „Nubian” i „Eskimo” statek „Kuroshima Maru No.2” i ścigacz okrętów podwodnych Nr 57 na północ o Sabangu. 15 czerwca powrócił do Trincomalee. W lipcu miał osłaniał przygotowania do planowanej inwazji na Malaje. W sierpniu działał w rejonie Penangu[1].
7 września „Tartar” odpłynął z Penangu i przez Trincomalee, 17 listopada 1945 powrócił do Wielkiej Brytanii. Na początku 1946 został wycofany do rezerwy w Plymouth. Używany był jako hulk mieszkalny dla Floty Rezerwowej. W 1947 został skreślony z listy floty. 6 stycznia 1948 sprzedany BISCO na złom, przybył do stoczni złomowej w Newport w Płd. Walii 22 lutego 1948.[1]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.