Loading AI tools
brytyjski reżyser filmowy Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
David Lean, CBE (ur. 25 marca 1908 w Croydon[1], zm. 16 kwietnia 1991 w Londynie[2]) – angielski reżyser filmowy, scenarzysta, montażysta i producent. Dwukrotny laureat nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego reżysera za filmy Most na rzece Kwai (1957) i Lawrence z Arabii (1962).
![]() David Lean (1965) | |
Data i miejsce urodzenia |
25 marca 1908 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
16 kwietnia 1991 |
Zawód | |
Współmałżonek |
Isabel Lean |
Lata aktywności |
1930–1991 |
Odznaczenia | |
![]() |
Wychował się w rodzinie purytańskiej, a pierwszy film obejrzał w wieku 17 lat. Dla wytwórni filmowych zaczął pracować w 1928, początkowo podając herbatę, a następnie jako klapser. W latach 30. był już cenionym montażystą[3].
Wspólnie z dramaturgiem Noëlem Cowardem nakręcił w 1942 roku Nasz okręt, uznany za film wybitny oraz za esencję brytyjskiego kina wojennego. Jego bohaterem jest okręt HMS Torrin, który bierze udział w walkach z Niemcami w okolicach Krety w 1941 roku. Nie brak tu dramatycznych scen na morzu (atak na torpedowiec niemiecki czy próby ratowania się marynarzy) ukazanych na przemian z retrospekcjami na lądzie[4]. Lean założył wraz z Cowardem firmę Cineguild i zrealizowali kolejne filmy, będące adaptacjami sztuk Cowarda: Ta szczęśliwa rasa (1944), Spotkanie oraz Seans (oba w 1945)[3]. Ta szczęśliwa rasa po raz pierwszy ujawnia epicki talent Leana. Film, skupiający się na losach angielskiej rodziny w latach 1918–1939, pełen jest ładunku emocjonalnego, jego bohaterowie są niejednoznaczni, a przy tym wyraziści[5]. Melodramat Spotkanie przedstawia smutną historię platonicznego romansu Laury (Celia Johnson) i doktora Aleca (Trevor Howard), którzy poznali się na stacji kolejowej[6]. Film ten jest uznawany za „początek powojennego realizmu” w kinie brytyjskim[7]. Natomiast Seans to komedia fantastyczna, w której duch nawiedza dom angielskiego małżeństwa[8].
Następne dwa filmy Leana były adaptacjami Charlesa Dickensa: Wielkie nadzieje (1946) oraz Oliver Twist (1948)[3]. Wielkie nadzieje, uznawane za jeden z najlepszych filmów brytyjskich oraz za najbardziej udaną ekranizację prozy Dickensa, zawierają elementy filmu grozy. Cenione są za skalę i moc wizji[9]. Szczególnie zapada w pamięć sekwencja otwierająca film, z małym Pipem spotykającym na cmentarzu galernika[10]. Nie mniej przejmujący jest Oliver Twist – realistyczny i bezkompromisowy obraz Anglii XIX wieku[11].
W 1950 Cineguild zakończył działalność, a Lean rozpoczął współpracę z producentem Alexandrem Kordą[3]. Wybór Hobsona (1954) jest moralizatorską historią pijaka[10], a Urlop w Wenecji (1955), adaptacja sztuki The Time of the Cuckoo Arthura Laurentsa, ukazuje historię sekretarki Jane Hudson (Katharine Hepburn), spędzającej wakacje w Wenecji[12].
Owocem współpracy z amerykańską wytwórnią Columbia Pictures był dramat jeniecki Most na rzece Kwai (1957)[3]. Jego akcja toczy się w czasach II wojny światowej, a brytyjski pułkownik Nicholson (Alec Guinness), znajdujący się w obozie jenieckim, rządzonym przez japońskich wojskowych, walczy o godność i honor. Jeńcy budują nad tytułową rzeką Kwai most, który zamierzają wysadzić Amerykanie pod dowództwem majora Sheara (William Holden)[13]. Film został jedną z najbardziej dochodowych produkcji w historii kina[11].
Na kanwie losów brytyjskiego oficera T.E. Lawrence’a, biorącego udział w rewolcie arabskiej powstał ceniony film Lawrence z Arabii[3]. Film, uważany za arcydzieło zawierające spektakularne sceny, był inspiracją dla twórców takich jak George Lucas i Steven Spielberg[14].
Scenariusz Doktora Żywago (1965) powstał na podstawie powieści Borisa Pasternaka, ukazującej losy doktora Jurija Żywagi (Omar Sharif) na tle wydarzeń w Rosji toczących się od początku XX wieku aż po lata 30. Miłością życia lekarza była Lara (Julie Christie). Melodramat mimo krytycznych recenzji odniósł wielki sukces kasowy[14]. Ostatni film Leana – Podróż do Indii (1984), będący adaptacją Drogi do Indii E.M. Forstera, obrazuje konflikt klasowy w Indiach okresu kolonialnego[15].
Lean był sześciokrotnie żonaty i pięciokrotnie rozwiedziony[16]. Jego żonami były m.in. aktorki Kay Walsh (1940–1949) oraz Ann Todd (1949–1957)[1].
Na podstawie[17]
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1947 | Najlepszy reżyser | Spotkanie | Nominacja |
1947 | Najlepszy scenariusz adaptowany | Spotkanie (nominowani także Anthony Havelock-Allan oraz Ronald Neame) |
Nominacja |
1948 | Najlepszy reżyser | Wielkie nadzieje | Nominacja |
1948 | Najlepszy scenariusz adaptowany | Wielkie nadzieje (nominowani także Anthony Havelock-Allan oraz Ronald Neame) |
Nominacja |
1956 | Najlepszy reżyser | Urlop w Wenecji | Nominacja |
1958 | Najlepszy reżyser | Most na rzece Kwai | Wygrana |
1963 | Najlepszy reżyser | Lawrence z Arabii | Wygrana |
1966 | Najlepszy reżyser | Doktor Żywago | Nominacja |
1985 | Najlepszy reżyser | Podróż do Indii | Nominacja |
1985 | Najlepszy scenariusz adaptowany | Podróż do Indii | Nominacja |
1985 | Najlepszy montaż | Podróż do Indii | Nominacja |
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1958 | Najlepszy reżyser | Most na rzece Kwai | Wygrana |
1963 | Najlepszy reżyser | Lawrence z Arabii | Wygrana |
1966 | Najlepszy reżyser | Doktor Żywago | Wygrana |
1985 | Najlepszy reżyser | Podróż do Indii | Nominacja |
1985 | Najlepszy scenariusz | Podróż do Indii | Nominacja |
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1949 | Najlepszy film brytyjski | Oliver Twist | Nominacja |
1953 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Bariera dźwięku | Wygrana |
1953 | Najlepszy film brytyjski | Bariera dźwięku | Wygrana |
1955 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Wybór Hobsona | Nominacja |
1955 | Najlepszy scenariusz w filmie brytyjskim | Wybór Hobsona (nominowani także Norman Spencer oraz Wynyard Browne) |
Nominacja |
1956 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Urlop w Wenecji (nominowany także Ilya Lopert) |
Nominacja |
1958 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Most na rzece Kwai (nagrodzony także Sam Spiegel) |
Wygrana |
1958 | Najlepszy film brytyjski | Most na rzece Kwai (nagrodzony także Sam Spiegel) |
Wygrana |
1963 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Lawrence z Arabii (nagrodzony także Sam Spiegel) |
Wygrana |
1963 | Najlepszy film brytyjski | Lawrence z Arabii (nagrodzony także Sam Spiegel) |
Wygrana |
1967 | Najlepszy film z dowolnego źródła | Doktor Żywago (nominowany także Carlo Ponti) |
Nominacja |
1971 | Najlepszy reżyser | Córka Ryana | Nominacja |
1985 | Najlepszy film | Podróż do Indii (nominowani także John Brabourne oraz Richard B. Goodwin) |
Nominacja |
1985 | Najlepszy scenariusz adaptowany | Podróż do Indii | Nominacja |
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1946 | Złota Palma | Spotkanie | Wygrana |
1949 | Złota Palma | Namiętni przyjaciele | Nominacja |
1966 | Złota Palma | Doktor Żywago | Nominacja |
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1948 | Wenecka Międzynarodowa Nagroda Główna | Oliver Twist | Nominacja |
Rok | Kategoria | Film | Wynik |
---|---|---|---|
1954 | Złoty Niedźwiedź | Wybór Hobsona | Wygrana |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.