Loading AI tools
miasto na Litwie Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Święciany (lit. Švenčionys) – miasto rejonowe na Litwie, na Wileńszczyźnie i w Auksztocie, położone ok. 60 km na północny wschód od Wilna. Ludność: 5658 mieszkańców (2005).
![]() | |||||
| |||||
Państwo | |||||
---|---|---|---|---|---|
Okręg | |||||
Burmistrz |
Zigmas Garla | ||||
Powierzchnia |
6,36 km² | ||||
Populacja (2021) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy |
387 | ||||
Kod pocztowy |
LT-18116 | ||||
Położenie na mapie Litwy ![]() | |||||
![]() | |||||
Strona internetowa |
W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, lekki oraz zielarski[1].
Święciany są jednym z najstarszych miast na Litwie. Były one dogodnie położone na trakcie z Wilna do Połocka i Witebska. W XV w. znajdował się tam dwór księcia litewskiego Witolda. Był on również fundatorem pierwszego kościoła. Zasługą Witolda było również sprowadzenie do miasta Tatarów. Już w 1486 roku Święciany posiadały prawa miejskie.
Lata świetności miasto przeżywało w XV i XVI w. Od 1565 roku miasto było siedzibą sądu ziemskiego. W 1633 roku przybyli franciszkanie i na przedmieściach zbudowali swój kościół (zakonników usunięto w ramach carskich represji po powstaniu listopadowym).
Prywatne miasto szlacheckie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie oszmiańskim województwa wileńskiego[2].
W 1812 roku podczas marszu na Moskwę, miasto odwiedził Napoleon i przyjął tam defiladę wojsk.
Podczas powstania listopadowego Święciany były głównym punktem oporu na Litwie. 20 kwietnia 1831 roku powołano tam Tymczasowy Rząd Polski na Litwie z hrabią Edwardem Mostowskim na czele. W 1839 roku po synodzie połockim w Święcianach powstała jedna z pierwszych parafii prawosławnych po zniesieniu unii brzeskiej. W 1898 roku na koszt państwa rosyjskiego w miejscowości wzniesiono cerkiew Świętej Trójcy. Parafia prawosławna liczyła w 1913 r. 709 wiernych[3].
W dniach 13-14 maja 1919 r. wojska polskie stoczyły pod miastem zwycięską bitwę z wojskami sowieckimi. Miasto powróciło wówczas do Polski. W dniach 8-9 lipca 1920 r. wojska polskie przegrały bitwę z sowieckim 3 Korpusem Kawalerii Gaja. Za II RP Święciany były siedzibą gminy wiejskiej. 20 października 1933 roku do miasta włączono zaścianek Ligumy (nazwa miejscowa: Podligumy) z gminy wiejskiej Święciany[4]. 10 marca 1924 roku honorowym obywatelem miasta został Józef Piłsudski.
Po zajęciu przez Armię Czerwoną miasto zostało wcielone do Białoruskiej SRR i poddane surowym represjom. Większość Polaków działających politycznie i bogatych właścicieli ziemskich zostało wywiezionych w głąb ZSRR. Po włączeniu Litwy w skład ZSRR w 1940 roku miasto z rejonem zostało przekazane Litewskiej SRR. Po wkroczeniu Niemców w 1941 roku, represje dotknęły Żydów, którzy przed wojną stanowili ponad połowę mieszkańców miasta. Hitlerowcy zamordowali ponad 4 tys. Żydów. 19 i 20 maja 1942 roku niemieckie i litewskie formacje policyjne dokonały zbrodni na ludności polskiej, mordując około 400 Polaków.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca w Święcianach rodzina Walulewicz udzieliła pomocy Goldzie Buszkaniec z d. Fejgel. W 2004 roku Instytut Jad Waszem podjął decyzję o przyznaniu Irenie i Zofii Walulewicz tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata[5].
W pobliżu Święcian (w Zułowie) urodził się Józef Piłsudski, a w podświęciańskich Łyngmianach Ignacy Oziewicz. Miasto jest miejscem urodzenia m.in. asa polskiego lotnictwa – Franciszka Żwirki, generałów Wojska II RP: Rudolfa Niemiry i Wiktora Thomée. W latach 20. posłem na Sejm ze Święcian był Stanisław Cat-Mackiewicz.
Po II wojnie światowej i utracie miasta przez Polskę, do 1 listopada 1946 roku z rejonu święciańskiego w obecne granice Polski wysiedlono ok. 4,4 tys. Polaków, natomiast ok. 5,8 tys. zarejestrowanych do przesiedlenia Polaków pozostało w rejonie[6]. Aktualnie Polacy stanowią ok. 27,4% mieszkańców rejonu święciańskiego.
W październiku 2011 roku na cmentarzu w Święcianach zniszczono 50 grobów polskich legionistów. Nacjonaliści zamazali krzyże i tablice pamiątkowe na grobach farbą, oraz namalowali na nich swastyki[7].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.