yaro From Wikipedia, the free encyclopedia
2021 (MMXXI per Romala algarismi) esas la 21ma yaro di la 3ma yarmilo e di la 21ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 2020a. Segun Gregoriala kalendario, ca yaro komencis ye venerdio. Katolik-eklezio proklamis 2021 la yaro di Santa Iosefus.
Historio > yarcento |
Yarcenti: |
20ma21ma22ma
|
Yardeki: 2000a • 2010a • 2020a • 2030a • 2040a |
Yari: 2001 • 2002 • 2003 • 2004 • 2005 |
Pro la pandemio di COVID-19, l'Olimpiala Ludi, qua eventus en Tokyo dum la yaro 2020, ajornesis por eventar de la 23ma di julio til la 8ma di agosto ca yaro. Anke la Paralimpiala Ludi di 2020, qui eventus de la 25ma di agosto til la 6ma di septembro 2020 ajornabis, e fakte eventis erste de la 24ma di agosto til la 5ma di septembro 2021. Altra eventi ajornita en 2020, exemple legifala elekti en Hong Kong, ank eventis ca yaro.
Ye la 2ma di januaro, la mutaco VOC-202012/01 de la viruso COVID-19, deskovrita unesmafoye en l'Unionita Rejio, ja deskovrabis en 33 altra landi en tota mondo, inkluzite Pakistan, Sud-Korea, Suisia, Taiwan, Norvegia, Japonia, India, Kanada, Dania, Francia, Germania, Islando e Popul-Republiko Chinia.[1] Ca mutaco esas plu kontagioza kam l'originala viruso, tamen on deskovris ke la vacini qui komencis uzesar dum la fino di 2020 ank esas efikiva kontre ol. Usa, Israel, Popul-Republiko Chinia ed altra landi komencabis vacinizar lia habitanti en decembro 2020. Ye la 12ma di februaro 2021, entote 216 170 000 homi, o 0,94% ek tota habitantaro mondala, ja vacinizabis per 10 diferanta vacini. Tamen, la procento di vacinizo varias segun la quanto di habitanti di singla lando, exemple: til la 12ma di februaro Unionita Araba Emirii vacinizabis 50,9% ek lua habitantaro, Israel vacinizabis 42,55%, e Bolivia, Equador, Egiptia ed altri vacinizabis min kam 0,01% ek lua habitantaro.
Ye la 17ma di aprilo, la morto-statistiko pro COVID-19 superiras 3 milion personi en tota mondo.[2] Ye la 29ma di aprilo, la quanto di personi kontaminita dal koronaviruso superiris 150 milioni en tota mondo.[3]
L'unesma vacini kontre COVID-19 komencis developesar ja en 2020, ed en decembro ca yaro l'unesma dozi ja aplikabis en Usa, Rusia ed en altra landi. Un yaro pose, en decembro 2021, 239 274 656 personi, o 72,1% de la habitantaro di Usa, ja recevabis la du dozi di vacini.[4] En tota mondo, 56,1% del individui ja recevabis adminime 1 dozo di vacino kontre COVID-19 en decembro, 8,51 miliardi dozi ja uzabis, e 36,5 milion individui esis vacinizita omnadie.[5] De la komenco di la pandemio til la 14ma di decembro 2021, 271 232 200 individui infektesis per COVID-19, di qui 5 331 866 mortis.[6] En novembro deskovresis nova mutaco dil viruso, qua baptesis kom omicron. L'unesma kazi deskovresis en Sudafrika, e rapide deskovresis ke ol esas plu kontagiiva kam antea mutaci.[7] En Germania, pro l'expanso di la mutaco omicron, riadoptesis plu intensa restrikti, exemple kancelar la celebri por la Nov-Yaro en publika loki, e la devo pri uzo di maskili en butiki ed en publika transporti.[8]
Segun artiklo publikigita ye la 25ma di januaro da jurnalo The Cryosphere, Tero perdabis 28 bilioni di tuni di glacio de 1994 til 2017, e to augmentis marala nivelo per 34,6 ±3,1 milimetri.[9] Ye la 7ma di aprilo, Usan agenterio NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) informis ke la koncentri di karbobioxo che atmosfero esis plu alta kam irgatempe de la pasinta 3,6 milion yari, to esas, de Plioceno, kande marala nivelo esis 24 milimetri plu alta kam nun. Segun la sama raporto, la mezavalora temperaturo di la planeto esas 4°C plu alta kam la mezavalora temperaturi di la planeto ante Industriala Revoluciono.[10]
Ye la 14ma di julio komencis serio di violentoza inundadi en Europa, nome en Germania, Luxemburgia, Belgia, Nederlando ed anke Suisia, pos rekordo di pluvego. Adminime 70 personi mortis, di qui 58 en Germania. Ye la 15ma di julio, 200 mil habitanti di Liège mustis evakuesar, nam existis risko pri rupto di digo che rivero Maas.[11] Proxim Limburg, Maas atingis lua maxim alta nivelo en plu kam 100 yari. Entote, plu kam 200 personi mortis pro l'inundadi.
Ye la 21ma di julio en Popul-Republiko Chinia eventis la maxim intensa pluvegi en 60-yara historio. Segun la nacionala meteorologiala servado Chiniana, che urbo Zhengzhou falis 617,7 milimetri di pluvo en 24 hori. La pluvegi efektigis inundadi qui produktis adminime 12 morti en la urbo, ed en la provinco Henan plu kam 10 mil personi mustis evakuesar de lia domi.[12] Ank existas risko pri rupto dil aquofalo Yihetan, ye la sama regiono.[12] Che stato Maharashtra, en India, la pluvegi komencis ye la 22ma di julio, e divenis la maxim intensa pluvego en 40 yari.[13] Til la 28ma di julio li produktis 251 morti e cirkume 100 plusa homi desaparinta.
Altralatere, che biomo* Pantanal, en Brazilia, segun previdado da meteorologiisti, la sikeso dum la vintro di 2021 (junio til septembro) esos plu intensa kam en 2020, lor la maxim intensa sikeso en 47-yara historio. On kredas ke fairi povos produktar plua destrukturo kam l'antea yaro.[14] La maxim granda sikeso en preske 1 yarcento en multa stati de sud-estala e centro-westala regioni minacis la produktado di elektro en Brazilia,[15][16] nam preske 2/3 del elektro produktata en la lando havas hidroelektrala origino.
Alta temperaturi en julio ed agosto efektigis granda incendii en sudal Europa, nome en Portugal, Hispania, Norda Macedonia e Grekia, ed ank en Turkia.[17] Segun Turka guvernerio, l'incendii en forestala proxim Mediteraneo esas la maxim mala de la historio di la lando.[18] En Grekia, la regioni maxim afektata esas Atika, Olimpia, Mesenia, e l'insulo Euboea, ube fairego minacas lokala monakeyo.[19]
En Brazilia, pluvegi komencinta ye la 7ma di decembro frapis diversa municipi en la nordo dil stato Minas Gerais e sudo dil stato Bahia. Multa municipi dekretis urjanteso-situaciono pro la granda quanto di personi qui perdis lia domi, e pro destrukto di chosei, izolinta diversa loki.[20] En Minas Gerais, la pluvegi komencis en oktobro, e til la 12ma di decembro 5 personi mortis, 1979 personi perdis komplete lia domi e plusa 9 565 personi ne povis retroirar a lia domi.[21] En Bahia, segun statistiki publikigita ye la 30ma di decembro ja esis 25 morti, 517 plusa homi vundita, 163 urbi afektita, di qui 151 esis en urjanta situaciono. Adminime 643 068 personi afektesis da inundadi, di qui 91 806 mustis abandonar lia domi, e 37 035 personi perdis komplete lia habiteyi.[22]
Ye la 2ma di marto 2023, Usana jurnalo Science publikigis artiklo montranta ke incendii en boreala foresti - qui ordinare reprezentas 10% del emiso globala di CO2 - reprezentis 23% de globala emisi di ca polutanto en 2021. To esis la maxim alta chifro depos la yaro 2000.[23]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.