իրանական անօդաչու թռչող սարք From Wikipedia, the free encyclopedia
Շահեդ-136 (պարս.՝ شاهد ۱۳۶, թարգմանաբար՝ վկա) իրանական անօդաչու թռչող սարք է, որը պաշտոնապես շահագործվում է 2021 թվականից, որը նախագծել է HESA ընկերությունը։ Համեմատաբար էժան Շահեդ-136-ը նախատեսված է հակաօդային պաշտպանությունից խուսափելու և նախատեսված է ցամաքային թիրախներին հեռվից գրոհելու համար։ Հարձակման ժամանակ նաև նպատակ ունի սպառել հակաօդային պաշտպանության զինամթերքը։ Անօդաչու թռչող սարքը բացահայտվել է 2021 թվականի դեկտեմբերին՝ հրապարակված կադրերի միջոցով։ Թռիչքի առավելագույն երկարության միջինը 2000 կմ է[2]։
Շահեդ-136 | |
---|---|
![]() | |
Տեսակ | զենքի մոդել |
Ենթատեսակ | թափառող զինամթերք |
Երկիր | ![]() |
Պատերազմներ | Եմենի քաղաքացիական պատերազմ, Ռուս-ուկրաինական պատերազմ, Հարձակումներ Աբկայքի և Հուրայսի վրա (2019), Օմանի ծոցի միջադեպ (2021) և Իրանի հարվածները Իսրայելին (2024) |
Արտադրող | Իրանական ավիաարդյունաբերական ընկերություն |
Արտադրված է | մոտ 100[1] |
2022 թվականին Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման ժամանակ Ուկրաինան և նրա արևմտյան դաշնակիցները մեղադրել են Ռուսաստանին 2022 թվականի սեպտեմբերից «Շահեդ-136» օգտագործելու մեջ, թեև ԱԹՍ-ը վերանվանվել է ռուսերեն «Գերան-2» (ռուս.՝ Герань, թարգմանաբար՝ խորդենի) անվանումով[3][4][5]։ Իրանը բազմիցս հերքել է ուկրաինական պատերազմում օգտագործելու համար Ռուսաստանին զենք տրամադրելը՝ պնդելով, որ ինքը չեզոք է պատերազմում, նման պնդումները անհիմն են և Իրանի դեմ քարոզչական արշավի մաս են կազմում[5][6][7]։
Ինքնաթիռը կտրված, եզրերին կայունացնող ղեկերով դելտայաձև թևեր ունի, որոնք միաձուլված են սավառնակի հիմնակմախքին (ֆյուզելաժ)։ Քթի հատվածին ամրացված է մարտագլխիկ, ինչպես նաև ճշգրիտ հարձակման համար անհրաժեշտ օպտիկա։ Շարժիչը տեղադրվում է ինքնաթիռի հիմնակմախքի հետևի մասում և աշխատեցնում է երկու թևով օդային պտուտակ[2][8]։ Ինքնաթիռի երկարությունը 3,5 մետր է, թևերի բացվածքը՝ 2,5 մետր, թռչում է ժամում 185 կմ/ժ արագությամբ և կշռում է մոտ 200 կիլոգրամ։ Թռիչքի առավելագույն երկարությունը գնահատվում է 1800-ից 2500 կիլոմետրի միջակայքում՝ ապահովելով օդում ազատ դեգերելու հնարավորություն[9] ։
Ինքնաթիռները արձակվում են գրեթե հորիզոնական՝ մի փոքր վերև ուղղված անկյան տակ։ Թռիչքի սկզբնական փուլին օժանդակում են RATO հրթիռները։ Արձակումից անմիջապես հետո հրթիռը դեն է նետվում, ինչից հետո անօդաչու թռչող սարքը թռնում է իրանական արտադրության Mado MD-550 չորս մխոցային շարժիչի օգնությամբ (հնարավոր է փոխակերպված Limbach L550E շարժիչն է, որն օգտագործվում է իրանական այլ անօդաչու սարքերում[10])[11]։ Գործարկման շրջանակի և անօդաչու սարքի շարժունակության պատճառով ամբողջ հանգույցը կարող է տեղադրվել ցանկացած ռազմական կամ առևտրային բեռնատարի հետևի մասում, ինչը հնարավորություն է տալիս «հարվածել և փախնել», ինչն էլ հնարավորություն է տալիս խուսափել հակաքայլերից[12]։
Շահեդ-136-ը արտաքինից նման է ավելի փոքր Շահեդ-131-ին, նա հիմնականում տարբերվում է իր թևերի կայունացուցիչներով, որոնք տարածվում են վեր ու վար, այլ ոչ միայն դեպի վեր՝ ինչպես Շահեդ-131-ի վրա է[13]։ Շահեդ-131-ն ունի պարզ իներցիոն նավարկման համակարգ (INS), գլոբալ տեղորոշման համակարգ` առաջնորդվում է GPS/GLONASS ազդանշաններով։ և որոշակի ռադիոէլեկտրոնային պաշտպանություն, որը կարող է ունենալ նաև Շահեդ-136-ը[14]
Չնայած նշագրման բացակայությանը, ուկրաինացի փորձագետները կարծում են, որ Շահեդ-136-ը, օգտագործում է ամերիկյան Altera ընկերության արտադրած համակարգչային պրոցեսոր՝ Analog Devices մոդուլներ և Microchip Technology-ի LDO չիպեր։ Անորոշ է, թե արդյոք բաղադրիչները քաղաքացիական վաճառքում կա՞ն, թե ոչ[15]։
Թռիչքի ժամանակ Շահեդ-136-ների շարժիչի բարձր ձայնը ակնարկելով հաճախ նրանց անվանում են «մոպեդ» կամ «խոտհնձիչ»,և «դորիտոս»՝ նկատի ունենալով նրանց դելտայաձև ուրվագիծը[16][17]։
Ըստ Military Watch Magazine ամսագրի՝ Շահեդ-136 նօդաչու սարքերը հատկապես վտանգավոր են հակաօդային պաշտպանության ռադարների և հրետանային համակարգերի դեմ։ Դրանք կարող են դառնալ հակաօդային պաշտպանության ռադարների համար շատ տեսանելի թևավոր և հակառադարային հրթիռներին, համեմատաբար թանկ և մեծ թուրքական և ամերիկյան անօդաչու թռչող սարքերին ավելի էժան այլընտրանք[18]։
Պաշտպանական հետազոտությունների թագավորական համատեղ ինստիտուտի վերլուծաբանները նշել են, որ Շահեդ-136-ը, եռանկյունաձև թևի պատճառով, ունի սթելս տեխնոլոգիայի տարրեր, և դրանց դեմ Ս-300 դասի հակաօդային պաշտպանության համակարգերի օգտագործումը կարող է անարդյունավետ լինել, ինչը կարող է Շահեդ-136-ի օգտագործման ժամանակ հանգեցնել թշնամու «մեծ ռազմական կորուստների»[19]։ Շահեդ-136-ունի նաև պարզ իներցիոն նավիգացիոն համակարգ, հետևաբար, նույնիսկ հաջող ռադիոէլեկտրոնային պայքարի գործողության դեպքում, այն կարող է շարունակել շարժվել դեպի թիրախը ընդունելի ճշգրտությամբ[20]։
Ֆորբսը նշում է, որ իրանական նմանատիպ անօդաչուները ցուցադրել են իրենց արդյունավետությունը Սաուդյան «Արամկո» նավթավերամշակման գործարանի գրոհի ժամանակ Սաուդյան Արաբիայի ՀՕՊ համակարգերը շրջանցելու հարցում։ Արդյունքում, Շահեդ-136-ը ստացավ «Արամկոյի մարդասպան» (անգլ.՝ Aramco killer) մականունը։ Բարձր կողմնորոշման ճշգրտությունը ենթադրում է, որ այս անօդաչու սարքերը, հավանաբար, ունեն ինքնավար նավարկման համակարգ (օպտիկական կամ ջերմային), որը միացված չէ գլոբալ տեղորոշման համակարգին[21]։
Ըստ ռազմական վերլուծաբան Բրեթ Ֆրիդմանի՝ Շահեդ-136-ի մոտ 40 կիլոգրամ պայթուցիկ է կրում, մինչդեռ սովորական 155 մմ տրամաչափի M795 հրետանային արկը կրում է 11 կիլոգրամ պայթուցիկ, ուստի մեկ Շահեդ-136 անօդաչու թռչող սարքը մոտ երեք անգամ արդյունավետ է M795 արկից, բայց առանց։ հրետանային արկերին բնորոշ բեկորների հաջորդական մասնատման[22][23]։
Ռազմական փորձագետների կարծիքով՝ անօդաչու թռչող սարքի դեմ հակաօդային պաշտպանության համակարգերի կիրառումը նույնպես արդյունավետ չէ, քանի որ ԱԹՍ-ի արժեքը շատ ավելի էժան է, քան հակաօդային պաշտպանության հրթիռը։ Փորձագետների կարծիքով Շահեդի դեմ կարող են արդյունավետ լինել հակաօդային հրետանային համակարգերը և հատուկ պատրաստված հրաձիգները։ Թեև, հաշվի առնելով Շահեդ-136-ի մոտավոր արժեքը՝ $20,000, նույնիսկ եթե հաջողվի խոցել արձակված 10 անօդաչու թռչող սարքերից 4-7-ը, դրա օգտագործումը դեռ բավականին էժան և արդյունավետ կլինի[20]։
Անօդաչու թռչող սարքի թերությունների թվում նշվում է, որ այն աղմկոտ է, տեսողականորեն հեշտ է հայտնաբերվում թիրախին մոտենալիս, այն բավականին դանդաղ է գործում և կարող է խոցվել սպառազինությունների ամբողջ շարքից՝ ներառյալ փոքր և հակաօդային զենիթային զենքերից[24]։
Ըստ Newsweek շաբաթաթերթիի՝ Իրանը Եմենին տրամադրել է Շահեդ-136-ներ, որոնք տեղակայվել են երկրի հյուսիսային Ալ Ջաուֆ շրջանում՝ պատրաստ հարձակում գործելու թիրախների դեմ, որոնք գտնվում են հասանելիության գոտում[25]։
Ուկրաինա ռուսական ներխուժման ժամանակ՝ 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին ուկրաինական զինված ուժերի խփած, ռուսական ուժերի կողմից շահագործվող անօդաչու թռչող սարքի մնացորդների լուսանկարում երևում է Շահեդ-136, որոնց վրա գրված է ռուսերեն՝ Գերան-2[9][8][26]։ Այս պատերազմում Շահեդ-136-երն օգտագործվել են 2022 թվականի սեպտեմբերից և ուղղված են եղել Խարկովի մարզում մարտադաշտում գտնվող օբյեկտներին։ Հետագայում անօդաչու թռչող սարքերը կիրառվել են էներգետիկ օբյեկտների, Ուկրաինայի քաղաքացիական նյութատեխնիկական ենթակառուցվածքի վրա[27], ինչպես նաև բնակելի տարածքների վրա հարձակվելու համար, ինչը հանգեցրել է քաղաքացիական զոհերի[28][29][30]։
2022 թվականին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ցամաքային ուժերը օգտագործել են «Շահեդ 136» անօդաչու թռչող սարքը Իրաքյան Քուրդիստանի շրջանում քրդական անջատողական խմբավորման շտաբի վրա հարձակումների ժամանակ[31]։
Շահեդ-136-ի արձակումը որպես բեռնատար քողարկված ավտոմեքենայից։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.