From Wikipedia, the free encyclopedia
Ներուղեղային արյունազեղում, հայտնի նաև որպես ուղեղի կամ գլխուղեղային արյունազեղում, ներգանգային արյունազեղման տարատեսակ է, որ տեղի է ունենում ուղեղային հյուսվածքի կամ փորոքների սահմաններում[1]։ Ախտանշանները կարող են ներառել սուր գլխացավ, միակողմանի թուլություն, փսխում, ցնցումներ, գիտակցության մթագնում և պարանոցի կարկամություն[2]։ Հաճախ ժամանակի հետ դիտվում է հիվանդության ախտանշանների վատթարացում։ Տենդը նույնպես բնորոշ է վիճակին։ Շատ դեպքերում արյունազեղում առկա է լինում ինչպես ուղեղային հյուսվածքում, այնպես էլ փորոքներում[3]։
Ներուղեղային արյունազեղում | |
---|---|
![]() Դեպի կողմնային փորոք բացվող հանկարծակի ներուղեղային արյունազեղման ՀՇ պատկերավորում | |
Պատճառ | Գլխուղեղի վնասվածք, անևրիզմաներ, զարկերակերակային մալֆորմացիաներ, գլխուղեղի ուռուցքներ |
Հիվանդության ախտանշաններ | Գլխացավ, միակողմանի թուլություն, փսխում, ցնցումներ, գիտակցության մթագնում, պարանոցի մկանների կարկամություն, տենդ |
Բուժաքննություն | Համակարգչային շերտագրություն |
Բժշկական մասնագիտություն | Նյարդավիրաբուժություն |
ՀՄԴ-9 | 430, 432, 850 և 854 |
ՀՄԴ-10 | I60.0, I62 և S06 |
Բուժում | Զարկերակային ճնշման հսկողություն, վիրահատություն, փորոքների դրենավորում |
![]() |
Պատճառների թվում նշվում են գանգուղեղային վնասվածքները, անևրիզման, զարկերակերակային մալֆորմացիաները և գլխուղեղի ուռուցքները։ Հանկարծակի արյունազեղման համար մեծագույն ռիսկի գործոններն են բարձր զարկերակային ճնշումը և ամիլոիդոզը։ Ռիսկի այլ գործոններ են ալկոհոլիզմը, խոլեսթերոլի ցածր մակարդակը, հակամակարդիչ դեղամիջոցները և կոկաինը։ .[2] Ախտորոշվում է համակարգչային շերտագրության միջոցով։ Իշեմիկ ինսուլտը նույնպես ունի նման դրսևորում[3]։
Բուժումը իրականացվում է ինսենսիվ թերապիայի բաժանմունքում։ Ըստ ուղեցույցների անհրաժեշտ է նվազեցնել զարկերակային ճնշումը մինչև սիստոլիկ ճնշման 140 մմ ս.ս. և ավելի ցածր արժեքների։ Անհրաժեշտ է բացառել հակամակարդիչների ընդունումը, իսկ արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը պահել նորմայի սահմաններում։ Հիդրոցեֆալիայի (գլխուղեղում հեղուկի կուտակում) բուժման նպատակով կարելի է կիրառել փորոքների վիրահատական դրենավորում, սակայն կորտիկոստերոիդների կիրառումը հակացուցված է։ Կուտակված արյան վիրահատական հեռացումը կիրառական և օգտակար է միայն որոշակի դեպքերում[3]։
Գխուղեղային արյունազեղումը տարեկան ախտահարում է 10000-ից 2,5 մարդու։ Հաճախ հանդիպում է տղամարդկանց և տարեցների շրջանում։ Ախտահարվածների մոտավորապես 44%-ը մահանում է առաջին մեկ ամսվա ընթացքում։ Միայն 20% դեպքերում է դիտվում բարենպաստ ելք[2]։ Ինսուլտները (գլխուղեղի կաթված) առաջին անգամ 1823 թվականին բաժանեցին 2 մեծ խմբի՝ իշեմիկ (սակավարյունային) և հեմոռագիկ (արյունազեղային)[4]։
Ներպարենքիմային (ուղեղային հյուսվածքի մեջ) արյունահոսություն ունեցող հիվանդների մոտ դիտվում են վնասված ուղեղային շրջանի ֆունկցիաների խաթարմամբ պայմանավորված ախտանշաններ[5]։ Առաջանում են նաև ներգանգային ճնշման բարձրացմանմբ պայմանավորված ախտանշաններ, ինչի պատճառը ուղեղային հյուսվածքը ճնշող օտար զանգվածն է[5]։
Գլխուղեղային արյունազեղումները հաճախ ախտանշանների նմանության պատճառով սխալ են ախտորոշվում և ընդունվում են որպես սուբարախնոիդալ (ենթաոստայնային) արյունազեղում։ Փսխմամբ հաջորդվող սուր գլխացավը համարվում է ներուղեղային արյունազեղման ամենաբնորոշ ախտանշանը։ Այլ հաճախ դիտվող նշան է հիվանդի՝ կոլապսի մեջ ընկնելը։ Որոշ հիվանդների մոտ դիտվում է շարունակական արյունահոսություն ականջից։ Հնարավոր է նաև մինչև արյունազեղման ի հայտ գալը հիվանդի՝ կոմայի մեջ ընկնելու երևույթ։
Ներուղեղային արյունազեղումները կաթվածների 2-րդ ամենահաճախ հանդիպող պատճառն են։ Կաթվածի կապակցությամբ հիվանդանոց ընդունվածների 10%-ի մոտ ախտորոշվում է հենց ներուղեղային արյունազեղում[6]։
Արյան բարձր ճնշումը 2-6 անգամ մեծացնում է սպոնտան արյունազեղման առաջացման ռիսկը[7]։ Առավելապես մեծահասակների շրջանում հնարավոր է արյունազեղման առաջացում գլխի թափանցող վնասվածքների կամ գանգի սեղմված ճաքի հետևանքով։ Կտրուկ արագացմամբ կամ արգելակմամբ պայմանավորված տրավմաները, Acceleration-deceleration trauma[8][9][10], անևրիզմայի կամ զարկերակերակային մալֆորմացիայի պատռումը և ուռուցքից արյունահոսությունը համարվում են ներուղեղային արյունազեղման լրացուցիչ պատճառներ։ 55 տարեկանից բարձր անձանց շրջանում արյունազեղման ոչ հազվադեպ պատճառ է նաև անոթների ամիլոիդային ախտահարումը։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է նաև արյունազեղում գլխուղեղի երակային հյուսակի թրոմբոզի հետևանքով։
Ռիսկի գործոններն են.[11]
Հետվնասվածքային ներուղեղային հեմատոմաները բաժանվում են սուր և հետաձգվածների։ Սուր հեմատոման առաջանում է վնասվածքից անմիջապես հետո, մինչդեռ հետաձգվածը՝ վնասվածքից 6 և ավելի ժամ անց (հնարավոր է նույնիսկ շաբաթներ)։
Streptococcus mutans-ի k շճատիպով պայմանավորված ինֆեկցիան նույնպես կարող է լինել ռիսկի գործոն, քանի որ արտադրվում է կոլագեն կապող սպիտակուց[12]։
Ինչպես համակարգչային շերտագրության, այնպես էլ մագնիսառեզոնանսային շերտագրության հսկողությամբ կատարվող անգիոգրաֆիան ունի ապացուցված արդյունավետություն ներգանգային արյունազեղումից հետո անոթային մալֆորմացիաների հայտնաբերման համար[13]։ Այսիպոսով հաճախ ՀՇ անգիոգրաֆիան իրականացվում է բացառելու համար արյունազեղման որևէ երկրորդային պատճառ[14]։
Ներհյուսվածքային արյունազեղումը համակարգչային շերտագրության ժամանակ երևում է որպես ավելի բաց գունավորում ունեցող շրջան։ Արյան շուրջ եղած ուղեղային հյուսվածքի խտությունը այտուցի հետևանքով նվազած է, ուստի պատկերավորման ժամանակ ավելի մուգ է երևում[14]։
Արյան գերճնշման հետևանքով առաջացած արյունազեղումները հիմնական տեղակայվում են կճեպում կամ տեսաթմբում (60%), ինչպես նա մեծ կիսանգնդերում (20%), ուղեղիկում (13%) և կամրջում (7%)[15]։
Բուժման եղանակը մեծապես կախված է արյունազեղման տիպից և տեղակայումից։ Շտապ կարգով կատարվող ՀՇ պատկերավորումը կամ այլ ախտորոշիչ մեթոդներ թույլ են տալիս որոշել հետագա քայլերի ընթացքը։ Բուժումը կարող է ընդգրկել ինչպես դեղորայքային, այպես էլ վիրահատական միջամտություն։
Վիրահատական բուժում է ցուցված, եթե հեմատոման 3սմ-ից մեծ է, առկա է անոթների զարգացման կառուցվածքային անոմալիա կամ բլթային արյունազեղում երիտասարդ հիվանդի մոտ։
Գլխուղեղի վնասվածքներից առաջացող ներհյուսվածքային արյունահոսությունների ժամանակ մահվան ռիսկը հատկապես մեծ է գանգուղեղային տասներորդ նյարդի (թափառող նյարդ) վնասում, որը կարևոր նշանակություն ունի արյան շրջանառության և շնչառության պրոցեսների կարգավորման հարցում։ Մեծ թվով բարդություններ են առաջացնում նաև գլխուղեղի կեղևի կամ ենթակեղևային շրջանների արյունազեղումները։ Հիմնականում վնասվում են ճակատային կամ քունքային բլթերը՝ գլխի վնասվածքների արդյունքում[8][24]։
Հանկարծակի գլխուղեղային արյունազեղումների դեպքում մահացության մակարդակը կազմում է 34–50% առաջին մեկ ամսվա ընթացքում, ընդ որում՝ մահերի կեսը տեղի է ունենում առաջին 2 օրերի ընթացքում[25]։ Չնայած մահերը առավելապես բնութագրական են առաջին օրերին, այդուհանդերձ, սուր վիճակը վերապրածների մահացության ռիսկն էլ սովորական բնակչության համեմատ 27%-ով ավելի բարձր է[26]։
Միացյալ Նահանգներում գլխուղեղային արյունազեղումները կազմում են բոլոր գլխուղեղանոթային հիվանդությունների 20%-ը՝ զիջելով գլխուղեղային թրոմբոզին (40%) և էմբոլիային (30%)[27]։
Սևամորթների մոտ հանդիպում է 2 անգամ ավելի հաճախ, քան սպիտակամորթ մարդկանց մոտ[28]։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.