Coincheap rialtais is ea an stát leasa ina imríonn an stát ról lárnach i gcosaint agus i gcur chun cinn dea-bhail eacnamaíocha agus sóisialta a chuid saoránach. Tá sé bunaithe ar na prionsabail a bhaineann le comhionannas deiseanna, cothroime dáileadh an rachmais, agus freagrach phoiblí dóibh siúd nach bhfuil in ann leas a bhaint as na soláthairtí íosta le haghaidh an tsaoil mhaith. D'fhéadfadh an téarma ginearálta foirmeacha d'eagraíochtaí eacnamaíocha agus sóisialta a chuimsiú.[1] Chuir an socheolaí T. H. Marshall síos ar an stat leasa nua-aimseartha mar mheascán sainiúil de dhaonlathas, leasa, agus chaipitleachas.[2]
██ >30%
██ 25–30%
██ 20–25%
██ 0–20%
Cuimsíonn na stáit leasa nua-aimseartha an Ghearmáin, an Fhrainc, an Bheilg agus an Ísiltír,[3] , chomh maith leis na tíortha Nordacha, den sórt sin mar an Íoslainn, an tSualainn, an Iorua, an Danmhairg, agus an Fhionlainn[4] a úsáideann an múnla ar a dtugtar an tsamhail Nordach. Rangaigh Gøsta Esping-Andersen na córais leasa is forbartha de chuid na stát i dtrí chatagóir: sóisialach daonlathach, coimeádach agus liobrálach.[5][lower-alpha 1]
Baineann an stát leasa shóisialaigh le haistriú cistí ón stát chun na seirbhísí a chuirtear ar fáil (. i. sláinte, oideachas, srl.) chomh maith le le haistriú díreach do dhaoine aonair ("sochair"), agus maoinítear é trí na gcánacha. Is minic a thugtar an geilleagar measctha air.[6] De ghnáth bíonn ar an lucht ardioncaim níos mó cánach a íoc, ar a dtugtar cáin fhorchéimnitheach.
Baineadh feidhm as an téarma Gearmáinise sozialstaat ("stát sóisialta ") ó 1870 chun cur síos a dhéanamh ar chláir thacaíochta an stáit beartaithe ag sozialpolitiker Gearmánacha ("polaiteoirí sóisialta") agus a curtha i bhfeidhm mar chuid de leasuithe coimeádacha Bhismarck. Sa Ghearmáin, úsáidtear an téarma wohlfahrtsstaat, aistriúchán díreach ón Bhéarla "welfare state", chun cur síos a dhéanamh na socruithe clúdaithe faoin árachas sóisialta sa tSualainn .
Chuir an an tImpire Ashoka chun cinn a smaoineamh ar stát leasa sa 3ú haois Roimh Chomh-Ré (RCR) .
Tugann fianaise eimpíreach le fios go bhfuil laghdaíonn cánachas agus aistrithe go mór an bhochtaineacht sa chuid is mó de na tíortha gur ionann ar a laghad aon chúigiú den OTI a ranníocaíochtaí leasa shóisialaigh.[7][8]
Tír | An ráta bochtaineachta iomlán (1960-1991) (tairseach atá leagtha síos ag 40% d'ioncam teaghlaigh meánach SAM) |
An ráta na bochtaineachta coibhneasta (1970-1997) | ||
---|---|---|---|---|
Réamh-leas | Iar-leas | Réamh-leas | Iar-leas | |
![]() |
23.7 | 5.8 | 14.8 | 4.8 |
![]() |
9.2 | 1.7 | 12.4 | 4.0 |
![]() |
22.1 | 7.3 | 18.5 | 11.5 |
![]() |
11.9 | 3.7 | 12.4 | 3.1 |
![]() |
26.4 | 5.9 | 17.4 | 4.8 |
![]() |
4.3 | 9.7 | 5.1 | |
![]() |
12.5 | 3.8 | 10.9 | 9.1 |
![]() |
22.5 | 6.5 | 17.1 | 11.9 |
![]() |
36.1 | 9.8 | 21.8 | 6.1 |
![]() |
26.8 | 6.0 | 19.5 | 4.1 |
![]() |
23.3 | 11.9 | 16.2 | 9.2 |
![]() |
16.8 | 8.7 | 16.4 | 8.2 |
![]() |
21.0 | 11.7 | 17.2 | 15.1 |
![]() |
30.7 | 14.3 | 19.7 | 9.1 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.