tuath Ghaelach From Wikipedia, the free encyclopedia
Tuath Gaelach i gcúige Laighean taobh ó dheas den Life ba ea Cuala (Meán-Ghaeilge Cualu) agus Sléibhte Chill Mhantáin cuimsithe ann.[1]
Déanann James MacKillop nasc idir Fir Chualann agus na Cauci le feiceáil ar léarscáil Tolamaes.[2] Mhol T. F. O'Rahilly an nasc céanna sa bhliain 1946.[3]
Bhí críocha Chualann suite idir an tInbhear Mór agus an Life agus iad ar comh-achar le deoise Ghleann Dá Loch.[4]
D’áitigh Henry Morris, de réir scéil san Fhéineachais, go raibh cónaí ar Fhir Chualann níos faide ó thuaidh,[5] i mBreá timpeall na Teamhrach, go dtí gur chuir na Ciannachta an ruaig orthu tar éis Chath Chríonna.[6]
I Leabhar Gabhála Éireann, mac le Breogán ba ea Cuala. Bhunaigh a dheartháireacha trí thuath ó thuaidh: Breá, Conaille Muirtheimne agus Cuaille.[7] Iníon le Conán, rí Chualuann, ba ea Maebh Leathdhearg sna seanscéalta.[6]
I measc ríthe na Laighean d'Fhir Chualann, bhí Criomhthann mac Aodha Cualann[8][9] (bás 633) agus Ceallach Chualann (bás 715). Fuair Tuathal mac Criomthainn, rí Chualann, bás sa bhliain 778.[10][11]
Le linn na Normannach, tuath nua Lú ba ea "Fir Chualann" agus í suite i dtuaisceart Chill Mhantáin i gcríocha Uí Thuathail. Bunaíodh Eastát Chúirt an Phaoraigh ar na críocha sin.[12]
De réir téacsanna éagsúla, bhí ceart ag Ardrí na hÉireann[13] nó ag rí na Laighean ar "leann Chualann".[14]
Téann Slí Chualann chuig Cnoc na Teamhrach, ag trasnú na Life ag Áth Cliath. Is sliabh suntasach i dtuaisceart Chill Mhatáin é Ó Cualann.[15][16].
Le linn athbheochan na Gaeilge, mhol Conradh na Gaeilge go dtabharfaí Cuala ar dheisceart Átha Cliath agus ar thuaisceart Chill Mhantáin.[4] Ceapadh an t-ainm Brí Cualann do Bhré, ach dhiúltaigh An Coimisiún Logainmneacha dó.[17]. Is club CHumann Lúthchleas Gael é Cuala CLG agus é suite i nDeilginis.
Clóphreas príobháideach ba ea Cuala Press agus é bunaithe ag deirfiúracha W. B. Yeats. Is ann a d'fhoilsigh siad saothair leis féin agus lena chairde.
Grúpa cheoil traidisiúnta ba ea Ceoltóirí Chualann. Bhunaigh an cumadóir Seán Ó Riada é sna 1960í agus d’ainmnigh as a cheantar dúchais é.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.