From Wikipedia, the free encyclopedia
Karlos I.a Nafarroakoa eta IV.a Frantziakoa (Clermont, 1294ko ekainaren 18a – Vincennes, 1328ko otsailaren 1), ezizenez Karlos Ederra (frantsesez: Charles le Bel) eta Nafarroan Karlos Burusoila deitua[1], Marcheko kondea, 1322-1328 bitartean Nafarroa eta Frantziako erregea izan zen[2]. Kapeto etxearen adar nagusiko hamabosgarren eta azken Frantziako erregea izan zen.
Karlos I.a Nafarroakoa | |||||
---|---|---|---|---|---|
![]() | |||||
1322ko urtarrilaren 3a - 1328ko otsailaren 1a ← Filipe II.a Nafarroakoa - Filipe VI.a Frantziakoa →
1322ko urtarrilaren 3a - 1328ko otsailaren 1a ← Filipe II.a Nafarroakoa - Joana II.a Nafarroakoa → | |||||
Bizitza | |||||
Jaiotza | Creil, 1294ko maiatzaren 18a | ||||
Herrialdea | ![]() | ||||
Heriotza | Vincennes, 1328ko otsailaren 1a (33 urte) | ||||
Hobiratze lekua | Saint-Denisko basilika | ||||
Heriotza modua | berezko heriotza: tuberkulosia | ||||
Familia | |||||
Aita | Filipe I.a Nafarroakoa | ||||
Ama | Joana I.a Nafarroakoa | ||||
Ezkontidea(k) | Blanka Borgoinakoa (1308ko urtarrila - 1322ko maiatzaren 19a) Maria Luxenburgokoa (1322ko irailaren 21a - 1324ko martxoaren 21a) Joana Evreuxekoa (1324ko uztailaren 13a - 1328ko otsailaren 1a) | ||||
Seme-alabak | |||||
Anai-arrebak | |||||
Familia | ikusi
| ||||
Leinua | Kapetar dinastia | ||||
Hezkuntza | |||||
Hizkuntzak | frantsesa | ||||
Jarduerak | |||||
Jarduerak | monarka | ||||
Sinesmenak eta ideologia | |||||
Erlijioa | kristautasuna | ||||
![]() ![]() |
Filipe I.a, Ederra eta Joana I.a Nafarroakoaren hirugarren semea izan zen. 1314an Marcheko konderria jaso zuen. Filipe II.a Luzea bere anaiaren ondorengoa izan zen. 1322ko otsailaren 21ean, Reimsko katedralean, Roberto Courtenaykoa artzapezpikuak Frantziako errege izendatu zuen. Nafarroako koroa ere jarauntsi zuen, baina uko egin zion kargua zin egiteari. Hori zela eta, haren agintea legezkotasunik gabea izan zen, eta kontrol militarrean oinarritu zen[3][4]. Haren agintaldian Nabarreriaren berreraikitzea amaitu zen[3].
1322an bertan, juduak Frantziako Erresumatik kanporatu zituen[5]. Hori egiteko legenardunen konplotaren argudioa erabili zuen, alegia, juduek, legenardunekin eta buruzagi musulmanekin batera (tartean Babiloniako sultana), azpilanean ibili zirela putzuak pozoinduz kristau guztiak hiltzeko[6].
Aurreko erreinaldian izandako agintekeriak zirela eta, errege-altxorra agortua aurkitu zuen. Horrexegatik lombardiar bankariak estutu, eta epaile txarrak zein jauntxoak zigortu zituen. Gainera, Girard Guette, anaiaren finantza-arduraduna, atxilotu zuen 120.000 libera bidegabeki xahutzea leporaturik[7]. Bere erreinaldiaren sei urteetan, Karlos I.ak zergak handitu eta ondasunak konfiskatu zituen.
Karlos Ederrak liskar latzak izan zituen Eduardo II.a, Ingalaterrako erregearekin, azken honek Guiena eta Ponthieuko lurraldeak zirela eta omenaldia egin nahi ez ziolako. Horri erantzunez, 1324an Frantziako erregearen armadak Akitania osoa hartu zuen, Baiona eta Bordele izan ezik. Ondoko urtean, Elisabet Frantziakoa -Eduardo II.aren emaztea eta Karlos Ederraren arreba- Parisa joan zen gatazkari konponbidea ematera; horretarako Akitaniako dukerria Eduardo, Galesko printzearen esku utzi zuen. Baina, bake ituna egin zen arren, Ingalaterraren babesa zuten Gaskoiniako zenbait noblek Frantzian sarraldiak egiteari ekin zioten. Honek Sasikumeen guda izenekoa eragin zuen (Gaskoiniako jauntxoak nobleteriaren sasikumeak zirelako hartu zuen izen hori). 1326an Elisabet erreginak Ingalaterrara itzuli eta, Eduardo semearekin elkar harturik, senarra atxiloarazi zuen. 1327an, Eduardo II.a tronutik kendua izan zen, eta irailean hil zuten Berkeleyko gazteluan[8].
Karlos Ederra 1328ko otsailaren 1ean hil zen, gizonezko oinordekorik gabe. Frantziako Erresumako ondoregotzaren afera izan zen Ehun Urteko Gerra piztu zuen arrazoi nagusia[3]. Nafarroako Erresuman, berriz, haren heriotzaren ondoan herria altxatu zen frantziar mendekotasunaren aurka, eta Nafarroako Gorteek Joana II.a hautatu zuten erregina[4].
Karlos I.a Nafarroakoa hiru aldiz ezkondu zen[9]:
Aitona![]() Frantziako errege |
Amona![]() Aragoikoa |
Aitona![]() Nafarroako errege |
Amona![]() Artoiskoa |
Aita ![]() Frantziako errege |
Ama![]() Nafarroako erregina | ||
![]() Frantziako errege Nafarroako errege |
Karlos Ederra Vincennesen hil zen, 1328ko otsailaren 1ean. Saint-Denisko basilikan ehortzi zuten, zebait urte geroago Joana Evreuxekoa emaztea lurperatu zuten leku berean. Semerik ez zuenez, Kapeto etxearen adar nagusia bukatu zen. Joana erregina haurdun zegoenez, hilabete bi itxaron behar izan zuten umea mutikoa edo neskatikoa zen jakiteko. Izan ere, hamabi urte lehenago Lege Salikoa erabiltzeari ekin zitzaion Frantziako koroa nori zegokion zen erabakitzeko.
Hiru erregegai izan ziren[2]:
Filipe III.a Ausarta †1285 _____________________|_________________________ | | Elisabet Aragoikoa †1271 Maria Brabantekoa †1322 ____________|_______________________ ______|________ | | | | Filipe IV Ederra †1314 Karlos Valoiskoa Margarita Luis Evreuxekoa _______________|_____________________ | †1325 †1318 | †1319 | | | | | | Luis X.a Filipe V.a Elisabet Karlos IV.a Filipe VI.a Filipe III.a †1316 †1322 | †1328 Valois etxea Nafarroakoa ______|_______ | | | | | | Joana II.a Joanes I.a Eduardo III.a Joanes II.a Frantziakoa Nafarroakoa †1316 Ingalaterrakoa (erregegaiak beltzez)
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.