tradicia Irana novjara ferio From Wikipedia, the free encyclopedia
Noruzo (perse نوروز, DMG Naurūz, kurde نەورۆز, Newroz) aŭ pli persece Noŭruzo (litere: 'Nova tago') estas la orienta novjaro, unu el la plej belaj kaj ŝatataj festoj en pluraj orientaj landoj. La festo daŭras du semajnojn kaj finiĝas kun la 'Naturtago', la dektria tago. La intenco estas pasigi en la naturo de sunleviĝo ĝis sunsubiro en kompanio de aliaj, kaj ĝui unu la alian kaj la naturon[24].
Noruzo | |
---|---|
De maldekstre dekstren de supre:
| |
festa aŭ feria tago • nacia tago • UN observance day | |
Festata | Iranaj popoloj (origine kaj nuntempe) Diversaj (nuntempe): ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Speco | Kultura |
Signifo kaj senco | Novjara tago en la Persa kalendaro |
Dato | 20-a de Marto;[23] povas varii inter 19-a kaj 21-a de Marto |
Ripeto | ĉiujara |
Noruzo estas la unua tago de printempo en Irano, ĝia naskiĝejo, kaj la tuta norda ter-hemisfero, estas popola simbolo de vekiĝanta naturo post vintro, bono, paco kaj noviĝema vivo[25].
La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj laŭ la decido en 2010 proklamis la 21-an de marto la internacian tagon de Noŭruzo. Laŭ la astronomia tempo (komenco de printempo), tiu tago povus okazi je la 20-a, 21-a aŭ 22-a de marto. Noŭruzo troviĝas sur la Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro[26].
Ankaŭ estanta Zoroastrisma ferio (-> Chaharshanbe Suri), ĝi estas ankaŭ sankta tago por anoj de Sufiismo kaj ankaŭ Bahaanoj ĉe kiuj Noruzo estas unu el la naŭ sanktaj tagoj.
Oni festas Noŭruzon en Afganio, Albanio, Azerbajĝano, Barato, Ĉinio (Xinjiang), Irano, Kartvelio, Pakistano, Rusio (Dagestano), Turkio, diversaj landoj de Centra Azio kiel Kazaĥio, Kirgizio,Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio kaj ankaŭ inter la kurdoj kaj diversaj diasporoj, eĉ en kelkaj eŭropaj landoj.
Landoj kun Noruzo kiel publika feriotago :
Ĝenerala Asembleo de La UN rekonis la Internacian Tagon de Noŭruzo en 2010, priskribante ĝin kiel irandevena printempa festo, kiu jam estas festita dum pli ol 3000 jaroj[38][39]. Dum la renkontiĝo de La inter-registara komitato por la konservado de la nemateria heredaĵo de la Unuiĝintaj Nacioj, okazinta inter la 28-a de septembro kaj la 2-a de oktobro 2009, Noŭruzo estis oficiale registrita sur la UNESKO-Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro[26][40][41][42]. En respondo al la rekono fare de UN, Irano eldonis poŝtmarkon[43].
En Irano ankaŭ oni nomas ĝin Eid feston, kvankam ĝi ne estas islama festo. Noruzo estas la unua tago de la printempo kaj la komenco de la irana jaro. Ĝi ankaŭ estas la komenco de la Bahaa Kalendaro. Estas festo de iuj komunumoj je la 21-a de marto kaj de aliuloj je la tago de la astronomia tempo (komenco de printempo), kiu povus okazi je la 20a, 21a aŭ 22a de marto.
Dum Haft Sin, familioj ornamas tablon per sep eroj, kiuj reprezentas la novan sezonon, kiu komenciĝas kun la persa letera sin (s). La eroj inkluzivas :
Noruzo (persa prononco: [noːˈɾuːz] [noːˈɾuːz]), (persa: نوروز, noŭruz, aliliterume en Esperanto Noŭruzo (persa prononco: [nouˈɾuːz] [nouˈɾuːz]), kun diversaj lokaj prononcoj, ekzemple en la Bahaa Kredo (persa prononco: [næuˈɾoːz] [næuˈɾuːz]), estas la orienta Novjaro,
La oficialaj nomoj estas :
Norouz, Norooz, Narooz, Nawruz, Newroz, Newruz, Nauruz, Nawroz, Noruz, Novruz, Nauroz, Navroz, Naw-Rúz, Nowroj, Navroj, Nevruz, Navruz, Navrez, Nooruz, Nauryz, Nevruz, Nowrouz, Nezrouz |
Ekzistas multaj variantoj literumi la vorton Noruzo :
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj.[44] Ekster tiu kadro la artikolo Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago, de Salvatore D’Onofrio, temas pri la diversaj variantoj de la festo Noruzo, en la diversaj landoj, kaj la rilaton kun la diversaj civilizoj.[45]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.