pentref yn Sir Benfro From Wikipedia, the free encyclopedia
Pentref bychan yng nghymuned Mathri, Sir Benfro, Cymru, yw Casmorys[1] (Saesneg: Castle Morris).[2] Saif yng ngogledd-orllewin y sir, rhwng Abergwaun a Tyddewi, oddiar ffordd yr A487.
![]() | |
Math | pentref ![]() |
---|---|
Daearyddiaeth | |
Sir | Mathri ![]() |
Gwlad | ![]() |
Cyfesurynnau | 51.9422°N 5.0492°W ![]() |
Cod OS | SM905315 ![]() |
Gwleidyddiaeth | |
AC/au | Paul Davies (Ceidwadwyr) |
AS/au | Stephen Crabb (Ceidwadwr) |
![]() | |
Roedd maenor Cymreig Castell Morris yn gorwedd o fewn cantref hynafol Pebediog (yn ddiweddarach y "hundred of Dewisland". Rhoddwyd y maenor i Maurice FitzGerald, Arglwydd Lanstephan gan ei frawd David FitzGerald, yna yr ail esgob Normanaidd Tyddewi.
Efallai y bydd Castell Maurice wedi caffael ei enw yn y 12g ar ôl Maurice FitzGerald, ond fe all fod yn olion llawer mwy hynafol o'r enw cyn-Normanaidd Cymreig - Castell Marlais - Marlais ac yna'n enw cyrhaeddiad y Gorllewin Afon Cleddau sy'n llifo yn syth islaw'r pentref.
Yn 1302 sicrhaodd Syr John Wogan, canghellor Dewi Sant, grant maenor Castell Morris ar gyfer esgob Tyddewi.
I'r gogledd-ddwyrain o groesffordd y pentref mae ffermdy Rhestredig Gradd II Pencnwc, adeilad sylweddol cynnar a diwedd y 19eg ganrif a oedd gynt yn rhan o ystad Esgob Tyddewi, wedi'i brydlesu gan Abraham Leach yn 1843, ac a feddiannwyd gan William Evans. Mae'r fferm yn meddiannu safle hen gastell pren gyda sylfeini cerrig, ac nid oes unrhyw olion gweladwy mwyach.