From Wikipedia, the free encyclopedia
Un elfenn gimiek eo al lantanom ; La eo e arouez kimiek, 57 e niver atomek ha 138,905 e dolz atomek.
Al lantanid kentañ eo.
Bariom – Lantanom – Keriom | ||||
| ||||
Perzhioù hollek | ||||
Niver atomek | 57 | |||
Rummad kimiek | Lantanidoù | |||
Strollad | Lantanidoù | |||
Trovezh | 6 | |||
Bloc'h | d | |||
Tolz atomek | 138,905 | |||
Aozadur elektronek | ||||
[Xe] 5d1 6s2 Dasparzh an elektronoù : 2, 8, 18, 18, 9, 2 | ||||
![]() | ||||
Perzhioù atomek | ||||
Niver oksidadur | + 3 Oksidenn vazennek kreñv | |||
Tredanleiegezh | 1,10 (Skeul Linus Pauling) | |||
Gremmoù ionadur | 1 : 538,089 kJ/mol 2 : 1 067,030 kJ/mol 3 : 1 850,327 kJ/mol 4 : 4 819,439 kJ/mol 5 : 5 943,492 kJ/mol | |||
Skin atomek | 243 pm | |||
Skin kenamsav | 194 pm | |||
Skin Van der Vaals | (stlenn ebet) | |||
Perzhioù fizikel | ||||
Arvez | Kaled | |||
Douester (≈20 °C) | 6,174 g/cm3 | |||
Teuzverk | 920 °C | |||
Bervverk | 3 464 °C | |||
Tredanharzusted | 615 nΩ•m (e 20 °C) | |||
Neuz an elfenn | ||||
![]() | ||||
![]() |
E miz Genver 1839, e Karolinska Institutet Stockholm, e teuas ar c'himiour svedat Carl Gustav Mosander a-benn da beuzec'haozañ ur standilhon eus nitrat keriom CeNO3 dre e dommañ kent soubañ an haloù en drenkenn nitrek HNO3. En dileizhenn e kavas un douar rouez, a anvas lantana diwar ar gresianeg λανθανω lanthanō, "bout kuzh" ; mut e chomas Carl Mosander avat.
En hevelep bloavezh e voe addizoloet an elfenn 57 e Karolinska Intitutet adarre, gant ur studier anvet Axel Erdmann. Neuze e tihunas Carl Mosander : un eil elfenn en devoa tennet eus CeNO3, a anvas didymium diwar ar gresianeg "gevellelfenn" ; ur meskaj eo an didimiom ivez, evel m'er prouas ar skiantour aostrian Carl Auer von Welsbach e 1885 : prazeodimiom 59Pr ha neodimiom 60Nd a ya da sevel an didimiom e gwirionez[1].
E 1923 e voe hiniennekaet 57La e e stumm peuzc'hlan[2].
Er c'hailhoù allanit (Ca,Ce,La,Y)2(Al,Fe)3(SiO4)3(OH), bastnäsit (Ce,La,Y)CO3F, monazit (Ce,La,Th,Nd,Y)PO4 pergen e kaver douaroù rouez[3], n'int ket ken rouez-se : war-dro 32 g anezho a gaver dre gilogramm e krestenenn an Douar.
N'eus ket kalz mengleuzioù douaroù rouez er bed koulskoude. E Stadoù-Unanet Amerika hag e Sina e kaver ar muiañ a vastnäsit ; monazit a gaver er Stadoù-Unanet hag e Sina ivez, koulz hag en Aostralia, Brazil, India, Malaysia, Sri Lanka, Suafrika ha Thailand. Lec'hioù all zo da vezañ dizoloet c'hoazh, gant kailhoù apatit, cherallit, eudyalit, loparit ha fosforit. Un andon all eo an dileizhennoù uraniom bet arveret er greanterezh ur wezh dija.[3]
Ur metal liv an argant gwenn, blot ha govelius eo al lantanom.
Aes eo oksidañ al lantanom, setu ne vez arveret en e stumm glan nemet evit ober enklaskoù kimiek.
Deviñ a ra al lantanom kerkent ha lakaet e 150°C, en ur reiñ trioksidenn lantanom La2O3
Kreskiñ a ra ec'honad ur standilhon lantanom pa vez lezet en aer vouest en 20 °C, abalamour ma teu un oksidenn dourgediet.
Tredanvuiek eo al lantanom, dazgwerediñ a ra gant dour yen ha buanoc'h gant dour zomm :
Dazgwerediñ a ra gant an holl halogenoù, ha taer en tu all da 200 °C :
Lantanom-139 ha lantanoù-138 eo an izotopoù a gaver en natur ; stabil eo 139La, ha skinoberiek eo 138La, a ro 138Ce dre rannoùigoù b ha 138Ba dre zegerc'had.
37 skinizotop all zo bet kevanaozet, an hini stabilañ o vezañ 137La a ro 137Ba dre zegerc'had.
Izotop | % en natur | Hanter-vuhez |
---|---|---|
137La | kevanaozet | 6 x 104 bloavezh |
138La | 0,090 | 1,05 x 1011 bloavezh |
139La | 99,910 | stabil, 82 neutron |
Envezioù-kannded, pe "envezioù Welsbach" rak gant Carl Auer von Wesbach e voent breouet e 1885, e voe arver kentañ al lantanom, evit kreñvaat gouloù al lampoù dre eoul-maen. Ur meskaj 60% oksidenn magneziom, 20% oksidenn itriom ha 20% oksidenn lantanom da c'henel skinadoù e o an delun en devoa savet.
Hiziv an deiz e vez arveret lantanom c'hoazh, evit dedalvezadurioù all avat.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.