From Wikipedia, the free encyclopedia
Спектральныя класы — класіфікацыя зорак па спектры выпраменьвання, у першую чаргу, па тэмпературы фотасферы.
У пачатковым набліжэнні, суцэльны спектр выпраменьвання зоркі блізкі да выпраменьвання абсалютна чорнага цела з тэмпературай, роўнай тэмпературы яе фотасферы, якую можна ацаніць па закону зрушэння Віна, але для аддаленых зорак гэты метад недастасавальны з-за нераўнамернага паглынання святла розных участкаў спектру міжзорным асяроддзем. Больш дакладным метадам з’яўляецца аптычная спектраскапія, якая дазваляе назіраць у спектрах зорак лініі паглынання, якія маюць розную інтэнсіўнасць у залежнасці ад тэмпературы і тыпу зоркі. Для некаторых тыпаў зорак у спектрах назіраюцца і лініі выпускання.
У 1860—1870-х гадах піянер зорнай спектраскапіі Анджэла Секі Анджэла Секі (італ.: Pietro Angelo Secchi) стварыў першую класіфікацыю зорных спектраў. У 1866 годзе ён разбіў назіраныя спектры зорак на тры класа ў парадку змяншэння тэмпературы паверхні зоркі і адпаведнай змены колеру. У 1868 Секі адкрыў вугляродныя зоркі, якія вылучыў у асобную чацвёртую групу. А ў 1877 годзе ён дадаў пяты клас.
Пазней Эдуард Пикерынг змяніў вызначэнне класа V, падзяліўшы яго на гарачыя зоркі з эмісійныя лініямі гелію, вугляроду і азоту (зоркі Вольфа — Райе) і планетарныя туманнасці.
Прапанаванае Секі дзяленне спектраў было агульнапрынятым аж да канца 1890-х гадоў, калі паступова да сярэдзіны XX стагоддзя было заменена Гарвардскай класіфікацыяй, якая апісваецца ніжэй.
Сучасная (гарвардская) спектральная класіфікацыя зорак, распрацаваная ў Гарвардскай абсерваторыі ў 1890-1924 гадах з'яўляецца тэмпературнай класіфікацыяй, заснаванай на выглядзе і адноснай інтэнсіўнасці ліній паглынання і выпускання спектраў зорак.
Клас | Тэмпература, K | Сапраўдны колер | Бачны колер[1][2] | Маса, M☉ | Радыус, R☉ | Свяцільнасць, L☉ | Лініі вадароду | Доля* ў гал. пасляд., %[3] | Доля* нa гал. бел.к., %[3] | Доля* гіганцкіх, %[3] |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
O | 30 000—60 000 | блакітны | блакітны | 60 | 15 | 1 400 000 | слабыя | ~0,00003034 | - | - |
B | 10 000—30 000 | бела-блакітны | бела-блакітны і белы | 18 | 7 | 20 000 | сярэднія | 0,1214 | 21,8750 | - |
A | 7500—10 000 | белы | белы | 3,1 | 2,1 | 80 | сільныя | 0,6068 | 34,7222 | - |
F | 6000—7500 | жоўта-белы | белы | 1,7 | 1,3 | 6 | сярэднія | 3,03398 | 17,3611 | 7,8740 |
G | 5000—6000 | жоўты | жоўты | 1,1 | 1,1 | 1,2 | слабыя | 7,6456 | 17,3611 | 25,1969 |
K | 3500—5000 | аранжавы | жоўтавата-аранжавы | 0,8 | 0,9 | 0,4 | вельмі слабыя | 12,1359 | 8,6806 | 62,9921 |
M | 2000—3500 | чырвоны | аранжава-чырвоны | 0,3 | 0,4 | 0,04 | вельмі слабыя | 76,4563 | - | 3,9370 |
Унутры класа зоркі дзеляцца на падкласы ад 0 (самыя гарачыя) да 9 (самыя халодныя). Сонца мае спектральны клас G2 і эквівалентную тэмпературу фотпсферы 5780 K[4].
Дадатковым фактарам, якія ўплываюць на выгляд спектру, з'яўляецца шчыльнасць знешніх слаёў зоркі, якая залежыць, у сваю чаргу ад яе масы і шчыльнасці, гэта значыць, у канчатковым выніку, ад свяцільнасці. Асабліва моцна залежаць ад свяцільнасці SrII, BaII , FeII, TiII, што прыводзіць да адрознення ў спектрах зорак-гігантаў і карлікаў аднолькавых гарвардскіх спектральных класаў.
Залежнасць выгляду спектру ад свяцільнасці адлюстравана ў больш новай еркскай класіфікацыі, распрацаванай у Еркскай абсерваторыі (Yerkes Observatory) У. Морганам, Ф. Кінанія і Э. Келманам, званай таксама МКК па ініцыялах яе аўтараў.
У адпаведнасці з гэтай класіфікацыяй зорцы прыпісваюць гарвардскі спектральны клас і клас свяцільнасці:
Такім чынам, калі гарвардская класіфікацыя вызначае абсцысу дыяграмы Герцшпрунга — Расела, то еркская — становішча зоркі на гэтай дыяграме. Дадатковым перавагай еркскай класіфікацыі з'яўляецца магчымасць па выглядзе спектру зоркі ацаніць яе свяцільнасць і, адпаведна, па бачнай велічыні — адлегласць (метад спектральнага паралаксу).
Сонца, будучы жоўтым карлікам, мае еркскі спектральны клас G2V.
Вылучаюць таксама дадатковыя спектральныя класы для некаторых класаў нябесных цел:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.