From Wikipedia, the free encyclopedia
Малғабәк (ингуш. МагӀалбике — Мағалбике[24]); рус. Малгобек — Рәсәй Федерацияһы Ингушетия Республикаһындағы ҡала.
Малғабәк | |
Флаг | Герб |
![]() | |
Нигеҙләү датаһы | 1934 |
---|---|
![]() | |
Рәсми атамаһы | МагӀалбике |
Рәсми тел | Ингуш теле һәм урыҫ теле |
Дәүләт |
![]() |
Административ үҙәге | Малгобекский район[d][1] һәм Городской округ город Малгобек[d][1] |
Административ-территориаль берәмек | Городской округ город Малгобек[d][1] |
Сәғәт бүлкәте | UTC+3:00[d] |
Халыҡ һаны |
12 419 кеше (1939)[2], 13 949 кеше (1959)[3], 18 000 кеше (1967)[2], 20 548 кеше (1970)[4], 20 563 кеше (1979)[5], 20 364 кеше (1989)[6], 20 800 кеше (1992)[2], 34 400 кеше (1996)[2], 35 800 кеше (1998)[2], 55 200 кеше (2000)[2], 53 100 кеше (2001)[2], 41 876 кеше (2002)[7], 41 900 кеше (2003)[2], 42 900 кеше (2005)[2], 43 442 кеше (2006)[8], 44 032 кеше (2007)[8], 44 659 кеше (2008)[8], 45 612 кеше (2009)[8], 31 018 кеше (2010)[9], 31 241 кеше (2011)[9], 32 515 кеше (2012)[10], 33 426 кеше (2013)[11], 34 385 кеше (2014)[12], 35 462 кеше (2015)[13], 36 114 кеше (2016)[14], 36 870 кеше (2017)[15], 37 442 кеше (2018)[16], 38 200 кеше (2019)[17], 38 649 кеше (2020)[18], 36 480 кеше (2021)[19], 37 339 кеше (2023)[20] |
Диңгеҙ кимәленән бейеклек | 409 метр |
Туғандаш ҡала | Брест[21][22][23] |
Майҙан | 17 км² |
Почта индексы | 386300 |
Рәсми сайт | malgobek.ru |
Урындағы телефон коды | 8734 |
![]() |
Малғабәк муниципаль районы административ үҙәге, әммә үҙе унда инмәй. Республика әһәмиәтендәге ҡала[25].
«Малгобек» топонимы Терек һыртының көнбайыш өлөшө өсөн беренсел һанала һәм бер фараз буйынса ҡабарҙы теленән сығарыла. Үҙенсәлекле ҡабарҙы-черкес лөғәтендә — мэл — «һарыҡ», префикс- каузатив гъэ-(ғә) һәм бэг (үләндән шешенгән, ағыуланған) ҡылымынан торған ҡушма һүҙ[26]. Икенсе версия буйынса, ҡала исеме Магиал-Бек төбәге исеменән килеп сыҡҡан (уның урынында, йәнәһе лә ҡала барлыҡҡа килгән). Ингуш теленән был топоним «ғәскәрҙең юғары башлығы» тип тәржемә ителә һәм был ерҙәрҙең элекке хужаһы титулына бәйле тип һанала[27]. 1927 йылдағы ингушса-урыҫса һүҙлектә Moghilbike - Моздок янындағы ер[28].
1934 йылда Вознесенское ауылы Малғабәк ҡала тибындағы ҡасабаһына үҙгәртеп ҡорола. 1939 йылдан — ҡала.
Бөйөк Ватан һуғышы барышында (1942 йылдың 12 сентябре) ҡала немец-фашист ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1943 йылдың 3 ғинуарында азат ителә
2007 йылда ҡалаға "Хәрби дан ҡалаһы"почетлы исем бирелә[29].
2002 йылғы[30] һәм 2010 йылғы[31] Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса:
Халыҡ иҫәбен алыу йылы | 2002 йыл | 2010 йыл |
---|---|---|
ингуштар | 34 368 (82,07 %) |
27 829 (89,72 %) |
чечендар | 6 044 (14,43 %) |
2 038 (6,57 %) |
урыҫтар | 1 063 (2,54 %) |
492 (1,59 %) |
төрөктәр | 130 (0,31 %) |
301 (0,97 %) |
башҡалар | 254 (0,61 %) |
144 (0,46 %) |
күрһәтелмәгән | 17 (0,04 %) |
214 (0,69 %) |
барлығы | 41 876 (100,0 %) |
31 018 (100,0 %) |