From Wikipedia, the free encyclopedia
Волхов — Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайыш Европа өлөшөндә, Новгород һәм Ленинград өлкәһендәге ҙур йылға.
Волхов | |
![]() | |
Һыу башы | Илмән |
---|---|
Ҡайҙа ҡоя | Ладога |
Ҡушылдыҡ | Тигода[d], Пчёвжа[d], Малый Волховец[d], Ваволь[d], Велья[d], Влоя[d], Выбро[d], Выйка[d], Гзень[d], Глубочка[d], Деревянка[d], Дыменка[d], Елена[d], Жубка[d], Златынка[d], Кересть[d], Менекша[d], Оломна[d], Оскуя[d], Осьма[d], Питьба[d], Полисть[d], Прость[d], Прусыня[d], Ракомка[d], Робейка[d], Сиглинка[d], Соснинка[d], Стипенка[d], Чаженка[d], Чёрная[d] һәм Сиверсов канал[d] |
Йылғалағы һыу ятҡылығы | Ладога, Илмән һәм Волховское водохранилище[d] |
Һыу йыйыу бассейны | бассейн Невы[d] |
Һыу сығымы | 593 м³/с |
Бассейн майҙаны | 80 200 км² |
Донъя ҡитғаһы | Европа |
Дәүләт |
![]() |
Административ-территориаль берәмек | Новгород өлкәһе һәм Ленинград өлкәһе |
Оҙонлоҡ | 224 km |
![]() | |
Бассейн категорияһы | Категория:Бассейн Волхова[d] |
![]() |
Илмән күленән ағып сыҡҡан берҙән-бер йылға. Волхов Илмән яны үҙәненән ағып сыға, Ладога күленә ҡоя. Йылға оҙонлоғо — 224 км[1]. Волхов йылғаһы бассейнының майҙаны — 80 200 км²[2], уларҙың 61 % Новгород өлкәһенә ҡарай, 21 % Псков өлкәһе, 10 % Тверь өлкәһе сиктәрендә ята һәм 8 % Ленинград өлкәһенә тура килә[3]. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 593 м³/с (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса 586 м³/с). Боҙ менән ноябрь аҙағынан алып апрель башына тиклем ҡаплана. Суднолар йөрөй, Рәсәйҙең эске һыу юлдары исемлегендә тора
Рюриков Ҡаласығынан төньяҡтараҡ Илмән күленән 2 км алыҫлыҡта Волховтың төп үҙәненән Кесе Волховецтың уң тармағы айырыла, ул ҙур утрау барлыҡҡа килтереп Холопий ҡаласығы районында Волхов йылғаһына аға. Кесе Волховецтың хәҙерге башланғысы элегерәк Жилотуг сығанағы булған. Элек Кесе Волховец сығанағы бер аҙ көньяҡтараҡ, Сиверс каналы башланған нөктә менән йәнәш булған.
Төп ҡушылдыҡтары: уңдан — Вишера, Пчевжа, Оскуя; һулдан — Кересть, Тигода.
Йылғала Волхов ГЭС төҙөлгән (Ленинград өлкәһе).
Волховта (ағым буйлап): Бөйөк Новгород, Кречевица биҫтәһе, ҡала тибындағы Краснофарфорный ҡасабаһы, Кириши ҡалаһы Волхов ҡалаһы, Иҫке Ладога ауылы, Яңы Ладога ҡалаһы урынлашҡан.
1960 йылға тиклем Волховҡа Перындән көньяҡтараҡ Прость йылғаһы ҡоя
XVII быуат «Сказание о Словене и Русе и городе Словенске» китап легендаһында халыҡ этимологияһы йылғаның атамаһын Словендың өлкән улы — Волхв (Волхов) менән бәйләй[4].
И. Ю. Миккола йылғаның атамаһын фин. Olhava Olhava XVI быуат грамотаһындлағы швед. Ålhava һәм фин. Olhavanjoki һүҙҙәрен иҫәпкә алып сығара[5]
2000 йыл самаһы элек Волховта һыу кимәле абсолют бейеклектән10 метр түбән төшә. Буласаҡ Иҫке Ладога территорияһы һыу кимәле кәмегәс I мең йыллыҡ уртаһынан да ҡалмай ултырыу өсөн яраҡлы була[6].
Иҫке Ладоганың Ер ҡаласығы аҫтында ер һөрөү VI быуаттар тирәһендә башҡарыла. Тәүге Ладога халҡының игенселек менән шөғөлләнеүе бойҙай, арыш, арпа, тары һәм етен орлоҡтарының табылыу менән иҫбатлана. Ер ҡаласығында беренсе славян ауылы 700 йылдар самаһы йәки элегерәк барлыҡҡа килгән[7].
Волхов йылғаһының элекке тамағы урынында уң яры ҡалҡыулығында VIII—IX быуаттарҙа Любшан ҡаласығы булған[8], уның ҡаршыһында һул ярҙа варягтар Иҫке Ладога төҙөгән. Любшан ҡәлғәһенә урта Европа сығышлы үҙенсләлекле славяндар мәҙәниәтенең вәкилдәре тарафынан нигеҙ һалынған[9]. Волхов йылғаһының һул ярында Пчевский Ҡаласығы ауылы янында «Городище» ҡаласығы — Новгород словендарының бер йылъяҙмалы «ҡалаһы» урынлашҡан[10], Волхов ҡалаһы ситендә Новые Дубовики ҡаласығы булған. IX—X быуаттарға инде славян халҡы Волхов үрҙәрен ныҡ үҙләштерә. Бында ҡурған-сусаҡ ерләү йолаларынан тыш Перынь тәбиғи сиктәрендә уларҙың һын-ботлоҡтары урынлашҡан, шулай уҡ ике ҡаласығы: Рюриков ҡаласығы һәм Холопий ҡалаһы булған[11].
Волхов шулай уҡ «Враягтарҙан гректарға күсеү юлы» өлөшө булараҡ билдәле
Йылъяҙмала йыш ҡына Волховтың кирегә ағыуы тураһында күрһәтелә. Башлыса был 1176 йылда була
Был күренеш Илмендә һыу кимәле түбән булғанда Волхов ағымының ҡушылдыҡ һыуҙары баҫымы менән бәйле. Ул беҙҙең көндәрҙә лә шулай булыуы мөмкин — 2013 йылдың апрелендә йылға ағымы туҡтай[12]
Бөйөк Новгород:
Новгородтан Чудовоға тиклем:
Чудовонан Киришиға тиклем:
Кириши:
Киришинан Волховҡа тиклем
Волховтан түбән:
2007 йылда Волхов һыуҙары бысранған булараҡ характерлана (УКИЗВ — 2,81), был 3-сө класс сифатына тап килә («а» разряды). 2006 йылда һыу шулай уҡ бысраҡ булараҡ характерлна (УКИЗВ — 2,93)[16].
Волхов йылғаһы Новгород өлкәһенең һәүәҫкәр балыҡсылыҡ үҙәге булып тора. Унда аҡкүҙ, эт балығы, күстерә, шырт балыҡ, ағасаҡ, табан балыҡ, ҡыҙылғанат, ҡорман, ҡарабалыҡ, шамбы, алабуға, сабаҡ, күкйөн, йәйен, һыла, күк балыҡ, суртан тереклек итә[17].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.