From Wikipedia, the free encyclopedia
El términu desastre natural fai referencia a les enormes perdes materiales y vides humanes causaes por eventos o fenómenos naturales como los terremotos, hinchentes, tsunamis, deslizamientos de tierra, deforestación, contaminación ambiental y otros.
Esti artículu o seición necesita referencies qu'apaezan nuna publicación acreitada, como revistes especializaes, monografíes, prensa diaria o páxines d'Internet fiables. |
Los fenómenos naturales, como l'agua, terremotos, furacanes o'l vientu, convertir en desastre cuando superen una llende de normalidá, midíu xeneralmente al traviés d'un parámetru. Ésti varia dependiendo del tipu de fenómenu, pudiendo ser el Magnitú pel momento Sísmicu (Mw), la escala de Richter pa movimientos sísmicos, la escala Saffir-Simpson pa furacanes, etc.
Dellos desastres son causaos poles actividaes humanes, qu'alterien la normalidá del mediu ambiente. Dalgunos d'estos tenemos: la contaminación del mediu ambiente, la esplotación errónea ya irracional de los recursos naturales anovables como los montes y el suelu non anovables como los minerales, la construcción de viviendes y edificaciones en zones d'altu riesgu.
Los efeutos d'un desastre pueden amplificase por cuenta de una mala planificación de los asentamientos humanos, falta de midíes de seguridá, planes d'emerxencia y sistemes d'alerta provocaos pol home tórnase un pocu difusa.
Con cuenta de que la capacidá institucional p'amenorgar el riesgu coleutivu de desastres, éstos pueden desencadenar otros eventos que van amenorgar la posibilidá de sobrevivir a ésti por cuenta de faltes na planificación y nes midíes de seguridá. Un exemplu clásicu son los terremotos, que derrumben edificios y cases, dexando atrapaes a persones ente los escombros y rompiendo tuberíes de gas que pueden amburase y quemar a los mancaos so les ruines.
L'actividá humana n'árees con alta probabilidá de desastres naturales conozse como d'altu riesgu. Zones d'altu riesgu ensin instrumentación nin midíes apropiaes pa responder al desastre natural o amenorgar los sos efeutos negativos conócense como de zones d'alta vulnerabilidá.
Los desastres nun son naturales, los fenómenos son naturales. Los desastres siempres se presenten pola aición del home na so redolada. Por casu: un furacán na metá del océanu nun ye un desastre, nun siendo que pase pellí un navío.[nota 1]
Unu ábanu o ádene ye un deslizamiento sópitu de material, amiestu de xelu, roca, suelu y vexetación fastera embaxo. Los ábanos pueden ser de piedres o de polvu. Los ábanos son el mayor peligru mientres el iviernu nos montes, pueden percorrer quilómetros, y provocar la destrucción total de la fastera y tou lo qu'atope al so pasu.
Un fana de tierra, tamién conocíu como deslizamiento de tierra, ye un desastre estrechamente rellacionáu colos ábanos, pero en cuenta de abasnar nieve, lleven tierra, roques, árboles, fragmentos de cases, etc.
Les fanes de tierra pueden ser provocaos por terremotos, erupciones volcániques o inestabilidá na zona circundante. Les fanes de folla o folla, tamién conocíos como ábanos, son un tipu especial de fanes que'l so causante ye l'agua qu'enfusa nel terrén por agües fuertes, modificando'l terrén y provocando el deslizamiento. Esto asocede con cierta regularidá en California mientres los periodos d'agües. Les fanes de tierra asoceden dempués de terremotos, tsunamis, o agües de llarga duración.
El día 9 d'ochobre de 1963 producióse un xigantescu deslizamiento d'unos 260 millones de metros cúbicos de monte, tierra y roca, que cayeron na presa de Vajont a unos 110 km per hora. L'agua movida resultante produció que 50 millones de metros cúbicos d'agua devasaren la presa nuna fola de 90 metros d'altor. El megatsunami consecuencia del deslizamiento destruyó totalmente el pueblu de Longarone y les pequeñes villes de Pirago, Rivalta, Villanova y Faè, matando a unes 1450 persones. Dellos pequeños pueblos del territoriu de Erto y Casso y el pueblu de Codissago, cerca de Castellavazzo, sufrieron daños d'importancia. Unes 2000 persones finaron.[ensin referencies]
Ye un desastre carauterizáu por un calor estremu y inusual nel llugar onde asocede. Les foles de calor son estrañes y precisen combinaciones especiales de fenómenos atmosféricos pa tener llugar, y puede incluyir inversiones de vientos catabáticos, y otros fenómenos y pueden ser bien destructives al momentu d'impactase con una casa
Una nube de xarazo ye un desastre natural onde la nube produz grandes cantidaes de xarazo qu'estropien la zona onde cayen. Los granizos son cachos de xelu, les nubes de xarazo son especialmente devastadoras en granxes y campu de cultivu, matando ganáu, arruinando colleches y estropiando equipos sensibles. Una nube d'estes carauterístiques mancó Múnich (Alemaña) el 31 d'agostu de 1986, estrozando árboles y causando daños por millones de dólares. El Llagu de les cadarmes foi nomáu asina dempués de qu'una nube de xarazo matara ente 300 y 600 persones na so redoma.[1]
Nel estáu indiu de Uttarakhand, alcuéntrase Roopkund onde podemos visitar el Llagu de les cadarmes.[ensin referencies]
Una seca ye un modelu meteorolóxicu duraderu consistente en condiciones climatolóxiques seques y escases o nula precipitación. Ye causada principalmente pola falta d'agües. Mientres esti periodu, la comida y l'agua suelen arralecer y puede apaecer fame. Duren años y perxudiquen árees onde los residentes dependen de l'agricultura pa sobrevivir.
Un simún (n'árabe samûn, de samm, "vientu venenosu") ye un temporal fuerte, templáu y secu de vientu y arena, que sopla n'El Sáḥara, Palestina, Xordania, Siria, y los desiertos de Arabia. La so temperatura puede devasar los 54 °C, con un mugor per debaxo del 10%.
Un furacán ye un sistema tormentosu cíclicu a baxa presión que se forma sobre los océanos. Ye causáu pola evaporación de l'agua que xube del mar convirtiéndose en nube. El efeutu Coriolis fai que la nube xire, convirtiéndose en furacán si supera los 110 km/h. En distintos partes del mundu los furacanes son conocíu como ciclones o tifones. El furacán más destructivu foi'l Furacán Andrew, que cutió'l sur de Florida en 1992. En Guatemala rexistróse un fundimientu de tierra, tres el pasu de la nube Tropical Agatha, na zona 2 capitalina.
Una manga d'agua, tamién llamada tromba d'agua o tromba marina y cabeza d'agua ye un fenómenu qu'asocede n'agües tropicales en condiciones d'agua. Formar na base de nubes tipu cúmulu y estiéndense hasta la superficie del mar onde recueyen el rosada de l'agua. Les mangues d'agua son peligroses pa los barcos, los aviones y estructures terrestres. Nel Triángulu de les Bermudes prodúcense de cutiu y abarrúntase de la so rellación cola desapaición misteriosa de barcos y aviones[ensin referencies].
Produzse xeneralmente en zones d'altu monte o altes llatitúes, onde les temperatures son abondo inferiores a 0 °C. Son bien peligroses, yá que enzanquen la visibilidá y aumenten el riesgu de muerte poles baxes temperatures que se producen nelles. La sensación térmica mientres una nevasca mengua con facilidá por baxu de los -20 °C y la visibilidá vese seriamente afeutada.
Ye una poderosa descarga electrostática natural producida mientres una nube llétrica. La descarga llétrica precipitada del rayu ye acompañada pola emisión de lluz (el rescamplu), causada pol pasu de corriente llétrica que ioniza les molécules d'aire. La lletricidá (corriente llétrica) que pasa al traviés de l'atmósfera calez y espande rápido al aire, produciendo'l ruiu carauterístico del truenu del rescamplu.
Xeneralmente, los rayos son producíos por un tipu de nubes de desenvolvimientu vertical llamaes cumulonimbos. Cuando un cumulonimbu algama la tropopausa, la nube adquier una forma d'incla y nesi momentu puede clasificase como de nube, llamándose tamién al fenómenu célules de nube; y cuando empiecen a xirar sobre sí mesmes y adquieren abonda enerxía se les llapada supercélulas de nube, causantes de tornaos, xarazaes fatales y rayos bien potentes.
Una nube de polvu o polvoreda ye un fenómenu meteorolóxicu común nel desiertu d'El Sáḥara d'África septentrional, nes Grandes Llanures de Norteamérica, en Arabia, nel desiertu de Gobi de Mongolia, nel ermu Taklamakán del noroeste de China y n'otres rexones grebes y semiáridas.
Un tornáu ye un desastre natural resultancia d'una nube. Los tornaos son corrientes violentes de vientu que pueden soplar hasta 500 km/h. Pueden apaecer en solitariu o en biltos a lo llargo de la llinia del frente tormentosu. El tornáu más rápidu rexistráu travesó Moore, Oklahoma el 3 de mayu de 1999. El tornáu algamó raches de más de 500 km/h y foi'l más duru enxamás rexistráu. Les zones más afeutaes por estos fenómenos estremos son Arxentina, Estaos Xuníos , una parte d'Australia y el centru d'Europa.
La enfermedá convertir en desastre cuando'l axente infeiciosu adquier un espardimientu a nivel d'epidemia o pandemia. La enfermedá ye'l más peligrosu de tolos desastres naturales. Ente les distintes epidemies que sufrió la humanidá tán la peste negro, la viruela y el sida. La gripe española de 1918 foi tarrecible, matando de 25 a 40 millones de persones. La peste negro, asocedida nel sieglu XIV, mató alredor de 20 millones de persones, un terciu de la población europea.
Una erupción límnica ye una repentina lliberación de gas afogadizo o inflamable d'un llagu. Tres lagos tienen esta carauterística, el Llagu Nyos, en Camerún, el Llagu Monu, en California y el Llagu Kivu, ente Rwanda y la República Democrática d'El Congo. En 1986 una erupción límnica de 1,6 millones de tonelaes de CO2 del Llagu Nyos afogó a 1800 persones nun radiu de 32 quilómetros. En 1984, un escape de gas dióxidu de carbonu tuvo llugar nel Llagu Monu, matando a 37 persones de la contorna. Nun se tien constancia d'erupciones nel Llagu Kivu, con concentraciones de metanu y dióxidu de carbonu, pero créese que tienen llugar cada 1000 años. [ensin referencies]
Los volcanes son abertures o resquiebros na corteza terrestre al traviés de la cual puede producise la salida de llava, gases, o pueden esplotar refundiando al aire grande bloques de tierra y roques. Esti desastre natural ye producíu pola erupción d'un volcán, y éstes pueden dase de distintes formes. Dende pequeñes erupciones diaries como les de Kīlauea, en Ḥawai, o les desaxeradamente infrecuentes erupciones de supervolcanes en llugares como'l Llagu Toba. Grandes erupciones recién son la del Monte Santa Helena y Krakatoa, asocedíes en 1980 y 1883, respeutivamente.
Un supervolcán ye un volcán que produz les mayores y más avolumaes erupciones de la Tierra. La explosividad real d'estes erupciones varia, magar el volume de magma erupcionado ye abondu en cada casu p'alteriar radicalmente'l paisaxe circundante, ya inclusive p'alteriar el clima global mientres años, con un efeutu cataclísmico pa la vida.
La fame ye una situación que se da cuando un país o zona xeográfica nun tener abondos alimentos y recursos p'aprovir alimentos a la población autóctona.
Los impautos d'orixe cósmicu son causaos pol choque de grandes meteoritos, asteroides o cometes cola Tierra y delles vegaes van siguíos d'estinciones masives. La magnitú del desastre ye inversamente proporcional a la frecuencia cola qu'asoceden, porque los impautos pequeños son muncho más numberosos que los grandes.
Una nube solar ye una esplosión violenta na atmósfera del Sol con una enerxía equivalente a millones de bombes d'hidróxenu. Les nubes solares tienen llugar na corona y la cromosfera solar, caleciendo'l gas a decenes de millones de graos y acelerando los electrones, protones y iones pesaos a velocidaes cercanes a la lluz. Producen radiación electromagnético en toles llonxitúes d'onda del espectro, dende señales de radio hasta rayu gamma. Les emisiones de les nubes solares son peligroses pa los satélites n'órbita, misiones espaciales, sistemes de comunicación y la rede de suministru.
Un quema forestal ye un desastre natural que destrúi praos, montes, causando grandes perdes en vida selvaxe (animal y vexetal) y n'ocasiones humanes. Les quemes forestales suelen producise por un rescamplu, neglixencia, o inclusive provocaos y quemen miles d'hectárees. Un exemplu de quema forestal ye l'asocedíu en Oakland Hills y delles quemes en ciudaes son el Gran Quema de Chicago, el Gran Quema de Londres y el Gran Quema de San Francisco.
Una hinchente ye un fenómenu natural causáu pola acumuladura d'agües y agua nun llugar concretu. Puede producise por agua continuo, una fusión rápida de grandes cantidaes de xelu, o ríos que reciben un escesu de precipitación y énchense, y en menos ocasiones pola destrucción d'una presa. Un ríu que provoca hinchentes de cutiu ye'l Huang He en China, y un hinchente particularmente fuerte foi la Gran Enllena de 1993. L'hinchente de gran magnitú más recién ye la Enllena de Tabasco y Chiapas de 2007, qu'asocedió ente'l 28 d'ochobre y el 27 de payares del 2007, por causa de crecíes hestóriques nos ríos que percuerren dambes entidaes. El desastre dar na capital tabasqueña, la ciudá de Villahermosa y nos conceyos del estremu norte de Chiapas.
Dar nes plaques tectóniques de la corteza terrestre. Na superficie, manifestar por un movimientu o sacudión del suelu, y puede estropiar descomanadamente les estructures mal construyíes. Los terremotos más poderosos pueden destruyir hasta les construcciones meyor diseñaes. Amás, pueden provocar desastres secundarios como erupciones volcániques o tsunamis.
Los terremotos son impredicibles. Son capaces de matar a cientos de miles de persones como'l Terremotu de Tangshan de 1976, el Terremotu del Océanu Índicu de 2004 y el terremotu d'Haití de 2010.
Un tsunami o maremotu ye una fola xigante d'agua qu'algama la vera xeneralmente de gran altor. Provién de les pallabres xaponeses puertu y fola. Los tsunamis pueden ser causaos por terremotos submarinos como'l Terremotu del Océanu Índicu de 2004, o por esbarrumbamientos como l'asocedíu na badea Lituya, Alaska. El tsunami producíu pol terremotu del Océanu Pacíficu nel añu 2004 batió tolos récores, siendo'l más mortíferu de la hestoria.
Un megatsunami, tamién denomináu Muriu d'agua, ye un tsunami qu'entepasa en proporciones monstruoses el tamañu permediu d'éstos. El megatsunami más grande rexistráu pola ciencia, ye'l que se dio n'Alaska el 9 de xunetu de 1958, na badea Lituya, al nordeste del golfu d'Alaska, un fuerte seísmu, de 8,3 graos na escala de Richter, fizo que se derrumbar práuticamente un monte enteru del glaciar Lituya en direición a la mariña bordiada per montes a manera de golfu, lo qu'amontó l'impautu dau la estrechura del área na que la fuercia producida pol esbarrumbe del glaciar distribuyóse, xenerando una paré d'agua que s'alzó sobre los 500 metros, convirtiéndose na fola más grande de la que se tuvo rexistru.
Llamada'l terror de los mares la Fola Brava o Fola Errante ye una xigantesca fola marina que puede ser xenerada por un accidente nes corrientes marines, un tifón o una gran nube. La so peligrosidá empieza cuando estes algamen navíos yá que la so fuercia ye capaz de encampanarlos o entartallalos si son barcos pequeños. Esti fenómenu ye difícilmente previstu.
Asocedíu na agresión a Vietnam del Norte, onde s'usó napalm y el llume nocherniego qu'alteria'l ciclu vital d'animales y plantes.
Los desastres naturales non solo causen efeutos devastadores nel momentu que prodúcense, sinón qu'afecten el desenvolvimientu humanu-económicu de la rexón, xenerando probeza, destrucción d'infraestructura, amenorgamientu na producción agrícola, afectando la seguridá alimentaria, la salú y la educación, xenerando estancamientu teunolóxicu y social.[2]
Frecuentemente surde la entruga ente les comunidaes científiques encargaes d'estes temes sobre qué tan natural ye un desastre natural. Esto ye, qué tan responsable ye l'actividá humana, tal como la industrial, del creciente númberu de desastres naturales nel planeta, en virtú del fechu de qu'ello ta acelerando'l ritmu de calentamientu del planeta (vease tamién Protocolu de Kyoto y IPCC). Tamién s'alderica sobre la inequidad económica, que fraya más a los más probes y tórga-yos atropar el capital necesariu pa construyir en zones de menor riesgu, por citar namái unos exemplos de la contribución del home a aumentar el riesgu de desastres naturales.
Nel gráficu al llau puede apreciase un enclín a la medría nos rexistros de desastres naturales a lo llargo de 2 décades.[3]
Según l'estudiu desenvueltu por Oxfam, nel periodu 1987-2007, cuadruplicáronse los desastres naturales y amontáu el númberu de persones afeutaes.[4]
Ente los principales institutos qu'enceten esta disciplina atopen el International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA) d'Austria, el ProVention Consortium, el Earth Institute de la Universidá de Columbia, el Centru Nacional de Prevención de Desastres (CENAPRED) en Méxicu, y la Universidá de Kobe en Xapón, según organismos de la ONX como'l Oficina Pa la Coordinación d'Asuntos Humanitarios OCHA (Cooperación p'Ayuda Humanitaria), el ISDR (Estratexa Internacional pal Amenorgamientu de Desastres), según oficines especiales nel Bancu Mundial, la CEPAL y el BID.
El Día Internacional pal Amenorgamientu de los Desastres decretáu por Naciones Xuníes celébrase'l segundu miércoles d'ochobre,[5]
Col ánimu de concientizar a tolos habitantes de la Tierra, instituyóse'l 13 d'ochobre de cada añu, como'l día de la mitigación de los desastres. Nesti día, por llexislación propia o n'otra fecha, tienen de realizase simulacros, charres, marches con pancartes reclamando a convivir cola naturaleza.
La Organización de les Naciones Xuníes declaró la década 1990 - 2000 como'l Deceniu Internacional pal Amenorgamientu de Desastres, dándose una meyora sustancial a la reconocencia de la xestión de riesgos como parte fundamental del desenvolvimientu sostenible, dende entós tánse realizando esfuercios por inxertar l'amenorgamientu de riesgos nes axendes de desenvolvimientu.[2] Darréu en 2005 les Naciones Xuníes entamaron la Conferencia Mundial sobre l'Amenorgamientu de los Desastres Naturales, en Kobe, Xapón, cola cuenta de:
la integración del amenorgamientu del riesgu de los desastres na planificación y la práutica del desenvolvimientu, y, *fortalecer les capacidaes local y nacional pa encetar les causes de los desastres, que siguen afarando y torgando el desenvolvimientu de munchos países.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.