From Wikipedia, the free encyclopedia
Новосибирск (1926 елга кадәр — Новоникола́евск, себ. Тарлан-тора) — халык саны буенча Россиянең өченче, ә Россиянең Азия өлешендә беренче шәһәре, Новосибирск өлкәсенең һәм Себер федераль округынең үзәге.
Новосибирск | |
рус. Новосибирск | |
Байрак[d] | |
![]() | ![]() |
Нигезләнү датасы | 1893 |
---|---|
![]() | |
Рәсми исем | Новосибирск, Ново-Николаевск, Ново-Николаевский, Александровский һәм Новая деревня |
ХФӘ билгесе | [nəvəsʲɪˈbʲirsk] |
Дөнья кисәге | Азия |
Дәүләт |
![]() |
Нәрсәнең башкаласы | Новосибирск өлкәсе, Себер федераль бүлгесе, Навасебер районы, Новосибирский округ[d], Көнбатыш Себер крае[d], Новониколаевский уезд[d] һәм Ново-Николаевская губерния[d] |
Административ-территориаль берәмлек | Новосибирск өлкәсе |
Сәгать поясы | UTC+07:00, OMST[d] һәм KRAT[d][1] |
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы | Об һәм Иня[d] |
Хөкүмәт башлыгы | Максим Георгиевич Кудрявцев[d][2] |
Халык саны | 1 633 595 (2021)[3] |
Административ бүленеше | Новосибирскиның Дзержинский районы, Новосибирскиның Тимер юл районы, Новосибирскиның Ельцовка арты районы, Новосибирскиның Калинин районы, Новосибирскиның Киров районы, Новосибирскиның Ленин районы, Новосибирскиның Октябрь районы, Новосибирскиның Беренче Май районы, Новосибирскиның Совет районы һәм Новосибирскиның Үзәк районы |
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек | 150 метр |
Кардәш шәһәр | Саппоро, Варна[d], Минск, Теҗон[4][5], Миннеаполис, Омск[6], Красноярск, Ларнака[d][7], Ереван һәм Орёл[8] |
Нәрсә белән чиктәш | Навасебер районы һәм Бердск |
Бүләкләр | |
Мәйдан | 505,6 км² |
Почта индексы | 630000 һәм 630992 |
Рәсми веб-сайт | новосибирск.рф |
![]() | |
![]() | |
Феноменның икътисады | экономика Новосибирска[d] |
Җирле телефон коды | 383 |
Шәрәфле ватандашлар төркеме | [d] |
Монда җирләнгәннәр төркеме | [d] |
Объектның күренешләре өчен төркем | [d] |
![]() |
Новосибирск Көнбатыш Себер тигезлегендә, Об елгасы өстендә, Мәскәүдән 3191 километрга көнчыгышрак урнаша. Об елгасы шәһәрне ике өлешенә бүлә. Шәһәрдә Новосибирск ГЭСы плотинасы урнаша.
Новосибирскидан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча) | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Тубыл ~ 1383 км | Тум ~ 236 км | ||||||||
Куйбышев ~ 342 км Омск ~ 663 км Чиләбе ~ 1606 км Мәскәү ~ 3355 км | ![]() | Кемерово ~ 274 км Красноярск ~ 789 км Иркутск ~ 1845 км Чита ~ 2963 км | |||||||
![]() ![]() ![]() | Барнавыл ~ 244 км![]() ![]() | Новокузнецк ~ 404 км Горно-Алтайск ~ 466 км Абакан ~ 885 км | |||||||
1920-елларда шәһәрнең сулъягы һәм уңъягы төрле сәгать поясларда урнашканнар. Новосибирск халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.
Шәһәр климаты — континенталь.
Новосибирск климаты | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | |
Абсолют максимум, °C | 4,1 | 5,5 | 14,4 | 26,8 | 36,1 | 37,2 | 35,0 | 35,2 | 36,0 | 27,2 | 11,5 | 5,0 | |
Уртача максимум, °C | −12,2 | −9,8 | −2,1 | 7,8 | 18,4 | 22,9 | 25,0 | 22,4 | 15,6 | 7,2 | −3,7 | −10,1 | |
Уртача температура, °C | −16,1 | −14,3 | −7 | 2,3 | 11,7 | 16,8 | 19,2 | 16,5 | 10,1 | 2,9 | −7,1 | −13,9 | |
Уртача минимум, °C | −19,6 | −17,9 | −11,1 | −2 | 6,0 | 11,4 | 14,1 | 11,5 | 5,9 | −0,3 | −10 | −17,5 | |
Абсолют минимум, °C | −51,1 | −45 | −32,8 | −27,2 | −11,1 | −2,2 | 2,2 | −2 | −6,3 | −25 | −41,3 | −49,5 | |
Явым-төшем нормасы, мм | 26 | 15 | 17 | 28 | 34 | 50 | 72 | 49 | 42 | 46 | 38 | 31 | |
Чыганак: Погода и климат |
Новосибирск 1893 елда Себер аша магистраль төзү вакытында Об елгасы аша тимер юл күпере төзелеше аркасында Новая Деревня бистәсе буларак нигезләнә.
1894 елда бистәгә рус императоры Александр III (1854—1893) хөрмәтенә Александровский исеме бирелә. 1895 елда Александровский бистәсенә Николай II хөрмәтенә Ново-Николаевский дип исемләнә.
1903 елда Ново-Николаевский өяз үзәге булмаган Новониколаевск шәһәренә үзгәртеп корыла. Шул вакытта Россия империясендә ике Николаевск булган: Амур елгасы тамагында (хәзер Николаевск-на-Амуре) һәм Самар губернасында (хәзер Пугачёв шәһәре); алар белән бутамаска өчен шәһәр исеменә Ново- алкушымчасы өстәлә.
1917 елдан — Тум губернасы Новониколаевск өязе үзәге. 1919 елның 23 декабрьдә Новониколаевскка Тумдан Тум губернасы үзәге күчерелә (1920 елның 14 мартына кадәр). 1920 елның 13 июненнән — Новониколаевск губернасы үзәге.
1925 елда шәһәргә Новосибирск исеме кушыла.
1925—1930 елларда — Себер крае үзәге, 1930 елдан — Көнбатыш Себер крае үзәге, 1937 елдан — Новосибирск өлкәсе үзәге.
Новосибирск 10 районына бүленә:
1897[11] | 1926[11] | 1931[11] | 1939[11] | 1959[12] | 1970[13] | 1979[14] | 1989[15] | 2002[16] | 2010[10] |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
~10 000 | ~117 900 | ~180 100 | ~404 000 | 885 045 | 1 160 963 | 1 312 480 | 1 436 516 | 1 425 508 | 1 473 737 |
Милли состав (2002): руслар — 95,9%, украиннар — 1,3%, алманнар — 0,9%, татарлар — 0,8%.[17]
Новосибирск агломерациясе — халык саны буенча Россиянең җиденче агломерация (~ 1,9 млн кеше, 2012). Агломерациядә Новосибирск өлкәсе халкының 2/3 өлеше, Себер федераль округы халкының 9,95% өлеше тора. Аның беренче поясына Новосибирск һәм Бердск шәһәрләре, Кольцово һәм Краснообск штб-лары керәләр; икенче поясына Искитим шәһәрәре, Новосибирск районы һәм ул белән чиктәш районнарының өлеше керәләр.
|
|
һәм башкалар
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.