From Wikipedia, the free encyclopedia
Мартирос Сергеевич Сарьян (әрм. Մարտիրոս Սերգեյի Սարյան; 1880 елның 16 (28) феврале, Нахичевань-на-Дону, Екатеринослав губернасы, Россия империясе — 1972 елның 5 мае, Ереван, Әрмән ССР, ССРБ) — әрмән һәм совет рәссамы, пейзаж остасы, график, сценографчы[4]. ССРБ халык рәссамы (1960). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1965). Ленин (1961) һәм икенче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1941).
Мартирос Сарьян | |
---|---|
![]() | |
Туган телдә исем | әрм. Մարտիրոս Սարյան |
Туган | 16 (28) февраль 1880 Нахичевань-на-Дону[d], Тын гаскәре өлкәсе, Россия империясе[1] |
Үлгән | 5 май 1972[1][2][3][…] (92 яшь) Ереван, Әрмән Совет Социалистик Республикасы, СССР[1] |
Күмү урыны | Q42794464? |
Ватандашлыгы | ![]() ![]() |
Әлма-матер | Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе[d] |
Һөнәре | рәссам, сәясәтче, иллюстратор |
Балалар | Лазарь Сарьян һәм Sargis Saryan[d] |
Нигездә, символизм һәм фовизм стильләрендә эшли[5]. Рәссамның иҗаты әрмән совет рәсем сәнгате милли мәктәбен торгызуда әйдәп баручы роль уйный.
Мартирос Сарьян 1880 елның 16 (28) февралендә Нахичвани-на-Донуда (хәзер Ростов-на-Дону чигендә) патриархаль әрмән гаиләсендә туа.
1895 елда шәһәр училищесын тәмамлый. 1897 елдан 1904 елга кадәр Мәскәү сынлы сәнгать, скульптура һәм сәнгать училищесында (хәзер В. И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институты), шул исәптән Валентин Серов һәм Константин Коровин остаханәләрендә белем ала. 1901—1904 елларда Лори, Ширак, Эчмиадзин, Ахпат, Санаин, Ереван һәм Севанда булып, тарихи ватанына сәфәр кыла.
1900 елларда «Зәңгәр роза», «Рус рәссамнары берлеге», «Сәнгать дөньясы», «Дүрт сәнгать» сәнгать берләшмәләре күргәзмәләрендә катнаша. Рәссам стиленә Поль Гоген һәм Анри Матисс рәсем сәнгате көчле йогынты ясаган.
1910 елдан 1913 елга кадәр Төркия, Мисыр һәм Иранга берничә сәфәр кыла. 1915 елда Төркия Армениясеннән качакларга ярдәм итү өчен Эчмиадзинга килә. 1916 елда Тифлиска килә һәм әрмән язучысы Газарос Агаянның кызы Лусик Агаянга өйләнә. Шул вакытта ук Әрмән рәссамнары җәмгыятен һәм «Әрмән рәссамнар берлеге»н оештыруда катнаша.
1917 елгы Октябрь революциясеннән соң гаиләсе белән Россиягә килә. 1918—1919 елларда Нахичвани-на-Донуда яшәгән. Ростов-на-Донуда Әрмән туган якны өйрәнү музее оештыру инициаторы һәм беренче директоры була. «Театр остаханәсе» театры белән хезмәттәшлек итә.
1921 елда Әрмәнстанның Халык комиссарлары советы рәисе Александр Мясникян чакыруы буенча Әрмәнстанга күчә. Шул вакыттан бирле гомерен аның табигатен ясауга багышлый. Бу елларда башкарылган эшләр арасында — Совет Әрмәнстан гербын булдыру һәм беренче әрмән дәүләт театрының занавесын ясау.
1926—1928 елларда рәссам Парижда яши һәм эшли. 1928 елда Парижның Жерар галереясендә куелган эшләрнең зур өлеше корабтагы янгын вакытында янган.
1930 елларда рәссам иҗатының төп темасы булып Әрмәнстанның табигате кала. Шулай ук күпсанлы портретлар иҗат итә («Р. Н. Симонов», «А. Исаакян», «Палитралы автопортрет») һәм натюрмортлар («Көзге натюрморт»). Шулай ук китап графигы («Әрмән халык әкиятләре») һәм театр рәссамы (Александр Спендиаров исемендәге опера һәм балет театрында Александр Спендиаровның «Алмаст» операсына, Аро Степанянның «Батыр Назар», Армен Тигранянның «Давид бәк», Эдуардо де Филиппоның «Филумена Мартурано» һ. б. декорацияләр һәм костюмнар) буларак эшли.
1937 ел башында Әрмәнстанның НКВД органнары тарафыннан музейлардан алып, рәссамның 12 хезмәтен турында карар кабул ителә. «Шагыйрь Егише Чаренц портреты» әсәрен яшереп, гомер өчен куркыныч белән музей хезмәткәрләре коткарып кала[6].
ССРБ Академия художеств академигы (1947). ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы. Әрмән ССР Рәссамнар берлеге рәисе (1947—1951). 1956 елдан Әрмән ССР ФА хакыйкый әгъзасы.
2-4 чакырылыш ССРБ Югары Советы депутаты (1946—1958). 1959 елдан Әрмәнстан ССР Югары Советы депутаты.
Мартирос Сарьян 1972 елның 5 маенда Ереванда вафат була[7][8] (башка чыганаклар буенча — 1976 елның 14 ноябрендә[9]). Комитас исемендәге парк пантеонында җирләнгән.
Рәссам эшләре урнашкан:
1965 елда «Арменфильм» студиясендә Лаэрт Вагаршянның «Мартирос Сарьян» документаль фильмы төшерелә, анда, «Кино сәнгате» журналы авторы сүзләренә караганда, рәссам һәм аның картиналары төшерү объектлары гына түгел, ә гамәлдәге затлар да була[13].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.