Loading AI tools
Afrika'da bir çöl Vikipedi'den, özgür ansiklopediden
Sahra ya da Büyük Sahra, Afrika'nın kuzeyinde yer alan, kıtanın ortası ile kuzeyini ayıran 9 milyon km² büyüklüğünde bir çöl. Dünyanın en büyük sıcak çölüdür. Antarktika ve Arktika'nın ardından en büyük üçüncü çöldür. Yaklaşık olarak Afrika kıtasının %30’u kadardır.[1]
Sahra | |
---|---|
![]() | |
Yerli adı | Arapça: الصحراء الكبرى |
Diğer ad(lar) | Büyük Sahra, En Büyük Sıcak Çöl |
Coğrafya | |
Ülke(ler) | |
Konum | Kuzey Afrika |
Koordinatlar | 23°5′K 12°37′D |
Özellikler | |
Biyom | Kurak çöl |
Biyocoğrafik bölge | Palearktik |
Hayvan türü | Varanus, Daman, Cerastes, Yaban köpeği, Deve kuşu |
Akarsu | Nijer Nehri, Nil |
Doğal kaynak(lar) | Kömür, Bakır, Altın, Manganez, Demir, Uranyum, Kurşun, Tungsten, Titanyum, Kalay, Fosfat |
Uzunluk | 4.800 km (3.000 mi) |
Genişlik | 1.800 km (1.100 mi) |
En yüksek noktası | 3.415 m (11.204 ft) - Emi Koussi |
En derin noktası | -147 m (-482 ft) - Qattara çukuru |
Yüzölçümü | 9.200.000 km2 |
İklim | Çöl iklimi |
Sıcaklık | 0-37 °C (32-99 °F) |
Güneş miktarı | 2,800 kWh/m2 (Senelik) |
Yağış miktarı | 45 mm |
Nüfus | Büyük bir kısmı insansız |
Diğer(ler) | Dünyanın en büyük sıcak çölü Afrika kıtasının %30 'u |
Wikimedia Commons | |
"Sahra" kelimesi Arapçada (صَحَارَى) "çöl" demektir. Ancak özel bir ada dönüşmüş durumdadır.[2][3]
Sahra 2,5 milyon yaşındadır. Yüzölçümü büyüklüğü Amerika Birleşik Devletleri'ni kaplayacak kadardır. Atlas Okyanusu kıyılarından Kızıldeniz kıyılarına kadar uzanır.
Erg adı da verilen kum çölü, genel kanının tersine bütün çölün yalnızca beşte birini kaplar. Onun dışında kalan yerler kaya ve molozlardan oluşur. Sahra'da Tibesti ve Ahaggar gibi, yükseklikleri 3.265 m'yi bulan dağlar da vardır. Buraları görece daha çok yağış alan ve göçebelerin yazın konaklamalarına elverişli yerlerdir. Buna karşılık Sahra'nın bazı yerlerine arka arkaya 10 yıl yağmur düşmediği olur. Yağışlar, mineralleri yıkayıp götürmediği ve bitkiler onları tüketmemiş olduğu için, çölün zemini mineral besinler açısından çok zengindir. Bunun için, uzun süreli kuraklığı atlatmayı beceren tohum taneleri kısa ve güçlü sağanaklar biçiminde yağan ilk yağmurlarda hemen kök salıp çiçek açar ve birkaç gün içinde olgunlaşır. Mineral bakımında zengin bu tabaka rüzgarlarla dünyanın dört bir yanına dağılarak buradaki toprakları da zenginleştirir. Örneğin aslında toprağı mineral bakımında çok fakir olan Amazon bölgesi bu mineral takviyesi ile bitkiler için gerekli besini sağlar.
Sahra'nın batı kıyılarının iklimi iç kesimlerinden farklıdır. Bu sahalar nemli tropikal hava kütlesinin etkisi altındadır. Sahra çölünün batı kıyısının yıllık sıcaklık ortalaması 18 °C olup iç kesimlerden 5 °C daha düşüktür. Yine bu sahalarda karalardan denize doğru esen rüzgarlar ile üstte bulunan su kütlesi akıntılarla uzaklaşır ve altta bulunan soğuk su yüzeye çıkar. Ekvatora doğru yönelen bu soğuk su akımına Humboldt ve Benguela soğuk su akıntısı denir. Bu soğuk su akıntıları bir taraftan söz konusu bölgelerde sislerin oluşumunu sağlarken diğer taraftan havanın serinlemesine yardımcı olur.
Sahra Çölü'nün yüksek kesimlerinde nadir olsa da kar yağışı gözlemlenmektedir. Cezayir'in Ahaggar Dağları'nda yer alan Tahat Dağı'na yaklaşık her 3 senede bir, Kuzey Çad'da yer alan Tibesti Dağları'na ise ortalama her 7 senede bir kar yağışı gözlemlenmektedir.[4] Cezayir'in güneyinde yaklaşık 1000 metre rakımda yer alan Ayn Sefra kasabasına 18 Şubat 1979 tarihinde kar yağmış olup bu kar Sahra'nın daha alçak bölgelerinde yağdığı kaydedilmiş ilk kardır.[4][5] Ayn Sefra'ya 2016'da[6] ve 2018'de tekrar kar yağmıştır.[7]
Sayılan ülkelerin tamamı Sahra'da yer almaktadır: Cezayir, Çad, Mısır, Libya, Fas, Moritanya, Mali, Nijer,Sudan, Tunus, Batı Sahra