Simfonijska poema
From Wikipedia, the free encyclopedia
Simfonijska poema ili tonska poema je komad orkestarske muzike, obično u jednom neprekidnom stavu, koji ilustruje ili evocira sadržaj poeme, kratke priče, romana, slike, pejzaža ili drugog (ne muzičkog) izvora. Smatra se da je nemački izraz (tonska pesma) prvi put upotrebio kompozitor Karl Lou 1828. godine. Mađarski kompozitor Franz List prvi je primenio termin na svojih 13 dela u ovom smislu.
Iako se mnoge simfonijske poeme mogu upoređivati po veličini i razmerama sa simfonijskim stavovima (ili čak dostići dužinu cele simfonije), one se razlikuju od tradicionalnih klasičnih simfonijskih stavova, jer njihova muzika ima za cilj da podstakne slušaoce da zamisle ili razmotre scene, slike, specifične ideje ili raspoloženja, a ne (nužno) da se usredsrede na praćenje tradicionalnih obrazaca muzičke forme kao što je sonatna forma. Ova namera da nadahne slušaoce bila je direktna posledica romantizma, koji je podstakao književne, slikovne i dramske asocijacije u muzici. Prema muzikologu Hjuu Makdonaldu, simfonijska poema je ispunila tri estetska cilja 19. veka: povezivala je muziku sa spoljnim izvorima; često je kombinovala ili kompresovala više stavova u jednu glavnu sekciju; i podigala je instrumentalnu programsku muziku na estetski nivo koji bi se mogao smatrati ekvivalentnim ili višim od opere.[1] Simfonijska poema ostala je popularan oblik kompozicije od 1840-ih godina do dvadesetih godina 20. veka, kada su kompozitori počeli da napuštaju žanr.
Neka klavirska i kamerna dela, poput gudačkog seksteta Arnolda Šenberga Prosvetljena noć, imaju sličnosti sa simfonijskim pesmama u svojoj ukupnoj nameri i efektu. Međutim, termin simfonijska poema je opšteprihvaćen da se odnosi na orkestarska dela. Simfonijska pesma može biti samostalna (kao one Riharda Štrausa) ili može biti deo serije kombinovane u simfonijsku svitu ili ciklus. Na primer, Labud iz Tuonele (1895) tonska je pesma iz svite Leminkejnen Jana Sibeliusa, a Vltava (Moldau) Bedžiha Smetane deo je šestodelnog ciklusa Ma vlast.
Iako su pojmovi simfonijska poema i tonska poema često korišćeni naizmenično, neki kompozitori poput Riharda Štrausa i Jana Sibelijusa preferirali su potonji izraz za svoja dela.