From Wikipedia, the free encyclopedia
Mahamad bin Sulejman (klasični azerbejdžanski: محمد سليمان اوغلی Məhəmməd Süleyman oğlu), poznatiji po njegovom književnom pseudonimu Fizuli (Azerbejdžanski: فضولی Füzuli;[lower-alpha 1] око 1494 – 1556), bio je Azerbejdžanac,[1][2][3] iz Bajatskih plemena Oghuza,[4][5][6] pesnik, pisac i mislilac. Često se smatra jednim od najvećih doprinosioca divanskoj tradiciji azerbejdžanske književnosti.[7] Fizuli je zapravo napisao svoje sabrane pesme (divane) na tri različita jezika: na njegovom maternjem azerbejdžanskom, arapskom i perzijskom.[8] On je bio je dobro upoznat sa osmanskom i čagatajskom turskom književnom tradicijom, kao i sa matematikom i astronomijom.[9]
Fizuli | |
---|---|
![]() Fizuli | |
Puno ime | Mahamad Sulejman oghlu |
Ime po rođenju | Mahammad Suleyman Oglu |
Datum rođenja | oko 1494. |
Mesto rođenja | Karbala Ak Kojunlu konfederacija (sad Irak) |
Datum smrti | 1556. |
Mesto smrti | Karbala Otomansko carstvo (sad Irak) |
Zanimanje | književnik |
Delovanje | azerska, arapska i persijska epska poezija, književnost mudrosti |
Radovi | Ep o Lejli i Majnunu (Leyli və Məcnun) |
Generalno se veruje da je Fuzuli rođen oko 1480. godine u današnjem Iraku, kada je ovo područje bilo pod turskomanskom vlašću Ak Kojunla; verovatno je rođen u Karbali ili u an-Nadžafu.[9] On je bio Azerbejdžanac[10][11][12][13] poreklom iz turskijskog plemena Oguz Bajat, koje je u to vreme bilo rasuto po Bliskom istoku, Anadoliji i Kavkazu.[14][15][16][17] Iako su Fuzulijevi preci bili nomadskog porekla, porodica se odavno nastanila u gradovima.
Izgleda da je Fuzuli stekao dobro obrazovanje, prvo pod svojim ocem, koji je bio muftija u gradu El Hila, a zatim pod učiteljem po imenu Rahmetula.[18] U to vreme je naučio persijski i arapski jezik pored svog maternjeg azerbejdžanskog. Fuzuli je pokazao poetski dar rano u životu, komponujući negde oko svoje dvadesete godine važan masnavi pod naslovom Beng ü Bâde (بنگ و باده; „Hašiš i vino“), u kojem je uporedio osmanskog sultana Bajazita II sa hašišom i safavidskog šaha Ismaila I sa vinom, što je u velikoj meri u korist ovog potonjeg.
Jedna od retkih stvari koja se zna o Fuzulijevom životu iz tog vremena je kako je došao do svog pseudonima. U uvodu svojih sabranih persijskih pesama, on kaže: „U ranim danima, kada sam tek počeo da pišem poeziju, svakih nekoliko dana bih se usredsredio na određeni pseudonim, a onda sam ga posle nekog vremena zamenio drugim, jer bi se neko pojavio ko bi imao isto ime“.[19] Na kraju se odlučio za arapsku reč fuzûlî — što doslovno znači „drzak, neprikladan, nepotreban“ — jer je „znao da ovaj naziv neće biti prihvatljiv nikome drugome“.[20] Međutim, uprkos pežorativnom značenju imena, ono sadrži dvostruko značenje – ono što se u otomanskoj divanskoj poeziji naziva tevrijie (توريه) – kako sam Fuzuli objašnjava: „Ja sam bio posednut svim umetnostima i naukama i našao sam pseudonim koji takođe implicira ovaj smisao, jer je u rečniku fuzûl (ﻓﻀﻮل) dat kao množina od fazl (ﻓﻀﻞ; 'učenje') i ima isti ritam kao ‘ulûm (ﻋﻠﻮم; 'nauke') i fünûn (ﻓﻨﻮن; umetnosti)”.[20]
یا رب بلای عشق ايله قيل آشنا منى
بیر دم بلای عشقدن ایتمه جدا منى
آز ايلمه عنایتونى اهل دردن
يعنى كی چوخ بلالره قيل مبتلا منى
Yâ Rabb belâ-yı ‘aşk ile kıl âşinâ meni
Bir dem belâ-yı ‘aşkdan etme cüdâ meni
Az eyleme ‘inâyetüni ehl-i derdden
Ya‘ni ki çoh belâlara kıl mübtelâ meni[21]
Oh Bože, upoznaj me sa patnjom ljubavi!
Na trenutak me učini nerazdvojnim od patnje ljubavi!
Ne smanjuj svoju otuđenost od ljudi u bolu,
nego radije, učini da ja ispaštam od toga!
—Izvod iz dela .
Fuzili je oduvek bio poznat, prvenstveno i najvažnije, kao pesnik ljubavi. Zapravo, postoje indikacije da se on slagao sa takvom karakterizacijom:
Fizulijev pojam ljubavi, međutim, ima više zajedničkog sa sufijskom idejom o ljubavi kao projekcijom suštine Boga - iako izgleda da sam Fizuli nije pripadao nekom specifičnom sufijskom redu - za razliku od onog što je slučaj sa zapadnom idejom romantične ljubavi. To se može videći u sledećim redovima i jedne druge njegove poeme:
Prvi od ovih redova naročito se odnosi na ideju (وحدة الوجود), odnosno „jedinstva bića”, koju je prvi formulisao Ibn al-Arabi i koja navodi da ništa osim različitih manifestacija Boga postoji. Ovde Fizuli koristi reč „ljubav” (عاشق ‘aşk) umesto Bog u formulaciji, ali efekat je isti.
Fizulijev najduži tretman ove ideje ljubavi nalazi se u dugoj pesmi (داستان ليلى و مجنون), mesnevi koja uzima kao predmet klasičnu bliskoistočnu ljubavnu priču o Lejli i Majnunu. U svojoj verziji priče, Fizuli se koncentriše na bol odvajanja ludo zaljubljenog Majnuna od svoje voljene Lejle i taj bol doživljava kao suštinu ljubavi.
Ultimatna vrednost ljubavne patnje u Fizulijevom delu, leži u tome što pomaže čoveku da se približi „stvarnosti” (al-Haqq الحق), što je jedno od 99 imena Boga u islamskoj tradiciji.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.