From Wikipedia, the free encyclopedia
Hemoterapija (često skraćeno na hemo ili ponekad kao CTX ili CTx) tretman je bolesti snažnim hemijskim supstancama poput antibiotika i citostatika.[1] U savremenom medicinskom fundusu prevashodno se odnosi na terapiju kancerogenih oboljenja.[2] Danas je to jedan od najčešće korištenih terapijskih metoda, uz upotrebu širokog izbora antineoplazmatskih lekova. Hemoterapija se daje tako da je zdravstveni tim može primeniti na klinici, lekarskoj ordinaciji ili priručnoj ambulanti, a najčešće u bolnici. Neke vrste hemoterapije daju se oralno i mogu se uzimati kod kuće.[3]
Hemoterapija | |
---|---|
Intervencija | |
![]() Žena koja se leči hemoterapijom docetakselom protiv raka dojke. Na rukama i nogama postavljaju se hladne rukavice i hladne čizme kako bi umanjila štetu na noktima. |
Termin hemoterapija uglavnom se odnosi na lečenje raka, iako je njegovo istorijsko značenje šire. U jednostavnijem smislu, hemoterapija se odnosi na lečenje zdravstvenog stanja korišćenjem hemijskih supstanci. Kao takav, izraz se koristio za neonkološku upotrebu, kao što je upotreba antibiotika (antibakterijska hemoterapija). U tom je smislu prvo moderno hemoterapijsko sredstvo bio arsfenamin, hemijsko jedinjenje arsena otkriven 1909. godine i korišten za lečenje sifilisa. Kasnije su ga pratili sulfalekovi i penicilin. Od ostalih upotreba koje su nazivane hemoterapija su lečenje autoimunskih bolesti, poput multiple skleroze, dermatomiozitisa, polimiozitisa, lupusa, reumatoidnog artritisa i suzbijanje odbacivanja transplantata (vidi imunosupresija).
Hemoterapija specifična za rak počela se primenjivati četrdesetih godina prošlog veka, pri čemu su prvo primenjvani lekovi koji su antagonisti folne kiseline, kao antineoplazijska sredstva.
Lekovi koji se koriste u antineoplastičnoj hemoterapiji nazivaju se citostatskim ili citotoksičnim lekovima. Hemoterapija se koristi na različite načine u različito vreme. To uključuje sledeće:
Suštinski cilj hemoterapije je uništavanje tumorskih ćelija, kako bi se postigao nestanak, zarobljavanje ili smanjenje bolesti. Lekovi koji se koriste u ovoj vrsti lečenja nazivaju se antineoplastičnim ili hemoterapijskim sredstvima. Proces deljenja zdravih ćelija strogo je regulisan kontrolnim mehanizmima, koji određuju kad se ćelija može deliti. Maligni tumori su okarakterisani upravo suprotnim mehanizmom, jer ih formiraju izmenjene ćelije sposobne da se nekontrolirano umnožavaju, pa čak i da napadnu i utiču na susedne ili udaljene organe, što se naziva metastazama. Tako hemoterapija deluje u fazi deljenja tumorskih ćelija, sprečavajući njegovo razmnožavanje i na kraju ih uništavajući. S vremenom će se, ako hemoterapija uspe, postići smanjenje ili nestanak malignog tumora.
Lekovi protiv raka dosežu u gotovo sva telesna tkiva, ne razlikujući maligne ćelije od zdravih. To kod pacijenta izaziva niz nuspojava, koje uglavnom nestaju nakon završetka lečenja. Zdrave ćelije koje su najčešće oštećene obuhvataju ćelije koštane srži, probavnog trakta i folikula dlake, što daje najčešće nuspojave hemoterapije, a to su: imunosupresija, astenija, mukozitis i alopecija, između ostalih. Takvi su efekti obično prolazni, premda ako pacijent ne postane kontrolisan ili tolerantan, mogu prouzrokovati toksičnost i privremeno prekinuti hemoterapijsko lečenje. Stoga su, u pokušaju ublažavanja nuspojava, zadnjih godina osmišljeni lekovi protiv raka koji deluju direktno protiv abnormalnih proteina ćelija raka, što se naziva ciljana terapija.
Hemoterapija obično nije jedino lečenje raka, jer se obično kombinuje s operativnim zahvatima i radioterapijom, modalitetom koji se naziva multidisciplinarni ili kombinovani tretman.
Zavisno od svrhe i kombinacije lekova, mogu se razlikovati sledeće vrste hemoterapije:
Istodobna radiohemoterapija: primenjuje se istodobno ili istovremeno s radioterapijom, kako bi se pojačao efekat zračenja ili s njim delovao prostorno, odnosno pojačao lokalni efekat zračenja i sistemski delovao sa hemoterapijom.
Obe, mono- i polihemioterapije, u skladu sa opštim smernicama, kao što je kliničko stanje pacijenta, može primeniti istovremeno s antineoplazmatskim lekovima za upravljanje sekundarnim simptomimaa, kao što su su ondansetronski (antiemetički), amifostin (nefroprotekcija), deksametazon (kardioprotekcija), za smanjenje iritacije mokraćnog mehura ili deksametazon.
Postoji više od stotinu antineoplazmatsih lekova koji se obično svrstavaju u sledeće grupe:
Tip kancera | lek | Akronim |
---|---|---|
Rak dojke | Ciklofosfamid, metotreksat, 5-fluorouracil, vinorelbin | CMF |
Doksorubicin, ciklofosfamid | AC | |
Hodžkinov limfom | Docetaksel, doksorubicin, ciklofosfamid | TAC |
Doksorubicin, bleomicin, vinblastin, dakarbazin | ABVD | |
Mustin, vinkristin, prokarbazin, prednizolon | MOPP | |
Nehodžkinov limfom | Ciklofosfamid, doksorubicin, vinkristin, prednizolon | CHOP |
Tumor klicnih ćelija | Bleomicin, etopozid, cisplatin | BEP |
Rak želuca[10] | Epirubicin, cisplatin, 5-fluorouracil | ECF |
Epirubicin, cisplatin, kapecitabin | ECX | |
Rak bešike | Metotreksat, vinkristin, doksorubicin, cisplatin | MVAC |
Rak pluća | Ciklofosfamid, doksorubicin, vinkristin, vinorelbin | CAV |
Rak debelog creva | 5-fluorouracil, folna kiselina, oksaliplatin | FOLFOX |
Hemoterapija se daje u ciklusima, sa naizmeničnim razdobljima lečenja i perioda mirovanja. Ovo je neophodno kako bi se zdravim ćelijama omogućilo vreme da se oporave kako bi mogle podneti novi ciklus lečenja, uz nižu toksičnost.
Zavisno od vrste raka, njegovog stadijuma, stanju pacijenta i lekova, hemoterapija se može primeniti intravenski ili oralno.
To je najčešće korišteni put primene. Ponekad, kako bi se izbeglo višestruko probijanje sitnih vena ili kod dugotrajnih tretmana, koristi se kateter i na taj način se izbegava flebitis. Infuzijske pumpe se koriste za infuziju lekova, koji kontrolišu prolazak hemoterapije u organizam.
Ova ruta moguća je samo za lekove koji se mogu apsorbovati kroz želudac ili creva.
Priprema hemoterapije, uz prethodno odobrenje onkologa, obično se obavlja u bolničkoj lekarskoj službi, jer su potrebne važne mere sigurnosti. Medicinske sestre koje su obučene za primenu hemoterapije su odgovorne za pripremu i infuziju. Najčešće se koristi put potkožnih ili površnih vena gornjih udova. Lečenje se obično obavlja u dnevnoj bolnici. U određenim okolnostima, zavisno od vrste lekova ili kao posledica toksičnosti, potreban je višednevni prijem u bolnicu.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.